Cálamo

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á procura
Cálamo de cana.

O cálamo, do latín calamum, acusativo de calamus, -i ('cana', 'cana delgada cortada para escribir', e tamén 'frauta'), que á súa vez deriva do grego antigo κάλαμος, kálamos, cos mesmos significados, é unha cana (caule oco de certas plantas), ou unha pluma de ave, ambos obxectos cortados oblicuamente, que se utilizaba para escribir na antigüidade.

Historia[editar | editar a fonte]

O precedente do cálamo é exipcio, unha especie de pincel, pero a súa orixe é grega.[1]

Para escribir co cálamo introducíase previamente nun recipiente con tinta (tinteiro), e a tinta ascendía polo oco por capilaridade; logo, mediante unha lixeira presión, fluía e servía para escribir sobre un soporte de papiro, pergamiño e, posteriormente, de papel.

Cálamo de bambú.
Cálamos de cana para a caligrafía árabe.

Os cálamos confeccionados coas plumas remeiras externas das ás de gansos, patos, pavos, cisnes e mesmo corvos, as aves preferidas, xa eran citados por San Isidoro de Sevilla no século VI.[2]

Do uso das plumas das aves para farer cálamos é de onde xurdiu a palabra pluma co significado de instrumento para escribir.

Suponse que os romanos xa usaban plumas de bronce, aínda que as primeiras referencias datan do século XV, sendo moi difundidas a principios do século XIX.

O cálamo, e a pluma de ave, caeron en desuso coa invención da pluma de aceiro, que patentou o enxeñeiro inglés Bryan Donkin en 1803. Os plumíns de aceiro, para engastar nun mango, xurdiron en 1829 e, poucos anos despois, xa eran moi populares. Foron o precedente das estilográficas, ou plumas estilográficas ou, simplemente, plumas, utilizadas nos nosos días.

Na escritura caligráfica árabe aínda se utiliza o cálamo, ou qalam, que en árabe moderno tamén significa lapis.

Varia[editar | editar a fonte]

Estilo.
A pluma o cálamo da lura Sepioleuthis lessoniana.

O estilo[editar | editar a fonte]

Outro instrumento de escritura, ás veces mal chamado cálamo, era o estilo ou punzón, que se obtiña dun caule ou dunha póla, era macizo (no oco), e remataba en punta (tamén os había biselados).

Utilizouse na Mesopotamia da antigüidade como instrumento de escritura, incidindo e gravando, en táboas de arxila fresca, os signos da denominada escritura cuneiforme.

Na antiga Roma utilizouse o estilo para escribir en soportes encerados.

Lapsus calami[editar | editar a fonte]

Unha falta na escritura (supostamente invuoluntaria) é, en ocasións, chamada lapsus calami, equivalente, nun texto, ao lapsus linguae oral.

As plumas das luras[editar | editar a fonte]

O nome italiano calamare, que pasou para o castelán como calamar e para o francés calmar, foille adxudicado a estes moluscos por dúas razóns:

  • cando se senten ameazados expelen a borra, unha especie de tinta escura, coa cal confunden aos seus posíbeis predadores e, sobre todo,
  • porque a cuncha interna das luras ten unha estrutura que recorda a unha "pluma de ave" (realmente, outros moluscos cefalópodos, como o polbo, tamén expulsan borra, pero a pluma ou cálamo é exclusiva das luras e outras especies semellantes).

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Carvalho, David N. (2007): Forty Centuries of Ink. Echo Library. ISBN 1-4068-4413-6 [1] Google books
  2. Wong, Frederick (1999): The Complete Calligrapher Courier Dover. ISBN 0-486-40711-X Google books

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]