Artaxias I de Armenia

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á procura
Artaxias I de Armenia
Rei de Armenia
Artashes I.jpg

Nacemento230 a.C.
Falecemento160 a.C./159 a.C.
Predecesorningún
SucesorArtavasdes I de Armenia
Cónxuxe/sSatenik
ProxenitoresZaridres

Artaxias I ou Artaxes (do grego: Άρταξίας; en armenio: Արտաշես Artašēs; antigo iraní: Artaxšaθra )(? - ~ 159 a.C.) foi rei de Armenia entre 190/189 e 159 a.C. e antes estratego-sátrapa dende o 210/201 a.C. até 189 a.C.

Incorporado o reino de Armenia polos seleúcidas despois do 212 a.C., Artaxias, que antes do 200 a.C. fora nomeado sparapet (estratega ou sátrapa) conquistouno contra a oposición de Orontes IV. Daquela había 120 señores locais (nakharars) no territorio.

Orixe e capital[editar | editar a fonte]

O seu nome aparece, nas inscricións, como Mlk Rwndkn (ou Mlk Rwnd) que significaba "Rei Oróntida" polo que pretendía presentarse como continuador da antiga liñaxe dos Oróntidas . As inscricións en arameo descubertas en Syunik (Siunia) indican que era fillo de Zariadres[1] da dinastía oróntida e, ás veces, é incluído dentro da mesma.[2][3] Segundo Moisés de Khoren, casara cunha filla do rei dos alanos, Satenik, que lle deu seis fillos: Artavazdes I, Vruyr, Mazhan, Zariadrés, Tiran e Tigranes.[4]

Cara ao 190 a.C. fundou unha nova capital á que lle deu o seu nome, Artaxata ("xoia de Artaxias"), á beira do Araxes. Tradicionalmente, a partir dos escritos de Plutarco[5] e Estrabón[6] destacouse a importancia de Aníbal na escolla do lugar e na dirección das obras, mais hoxe ponse en dúbida.[7]

Reinado[editar | editar a fonte]

Era xeneral (stratēgós) de Antíoco III o Grande e conquistou pola súa conta o reino de Armenia, da que se converteu en gobernador e vasalo do seleúcida. Aproveitando a derrota seléucida na Batalla de Magnesia de Sipilos no 191 a.C., Artaxias mailo seu segundo no mando Zariadres ou Zariadris, seguramente un parente,[7] rebeláronse e, coa axuda de de Roma que lles ofreceu unha alianza, fundaron reinos independentes e autoproclamáronse reis: Artaxias creou, no 189 a. C., o Reino de Armenia (ou Grande Armenia) e Zariadres gobernou sobre a denominada Armenia Inferior (ou Armenia Minor) ou Sofena.[1][8] Os dous novos reis aliáronse para conquistaren as rexións próximas poboadas por armenios. No caso de Artaxias, as conquistas a partir do val de Araxes fixéronse principalmente a costa do Reino de Iberia e do de Atropatene Media.[9]

Despois do Tratado de Apamea no 188 a.C., o Senado romano recoñeceuno como rei e posteriormente conquistou territorios: ao leste e ao sueste foron conquistados Atropatene, Caspiene (seguramente Mughan), Fauene (posiblemente a rexión entre Djulfa e Khoï) e Barospeda (probablemente o Vaspurakan); ao norte Gogarene (Gugarq, ao norte do lago Sevan até Lori) e, segundo Estrabón, o Khorzene ou Khorzanene; ao noroeste, os países das tribos xeorxianas (pónticas) dos Calibis (Khalibis), Mosinecs (Mosynekhes) e outras como a Karenitida (Karin), o país de Erzerum e Derxene (Derdjan ou Terdjan).[10]

Política interior[editar | editar a fonte]

A nivel interno do reino, promoveu a delimitación (catastro) da propiedade,[11] e fixo unha política de integración lingüística. Moisés de Khoren tamén menciona que construíu un templo (mehean) en Artaxata onde trouxo estatuas de Artemisa, equivalente á armenia Anahit, pero non se atoparon restos en absoluto. Tamén emitiu moedas que levaban unha aguia sobre unha montaña que sería o Ararat, un lugar de culto sagrado.[12]

Reino da Grande Armenia cara o 150 a.C.

Política exterior[editar | editar a fonte]

Manifestou a súa independencia en relación a Roma dando asilo a Aníbal cando este, que se refuxiara na corte seleúcida logo da batalla de Zama, comezou a sentirse inseguro. No 165 a.C., Artaxias foi derrotado polo rei seleúcida Antíoco IV e tamén foi aprisionado, sendo liberado despois de recoñecer a soberanía seleúcida.

Pouco antes da súa morte, intentou repartirse Sofene con Capadocia (Ariarates V) a causa da morte de Zariadris, mais o rei da Capadocia rexeitou a alianza a cambio de recibir Tomisa do novo rei de Sofene. Tamén alentou a revolta do sátrapa Timarc en Media.

Morte[editar | editar a fonte]

Reinou ata o 159 a.C. e, segundo Moisés de Khoren, as exequias de Artaxias foron acompañadas da morte voluntaria das súas esposas, concubinas e servos. [13] Sucedeuno seu fillo Artavasdes I de Armenia.

Predecesor:
Ninguén
Rei de Armenia
cara 189 a.C.159 a.C.
Sucesor:
Artavasdes I

Notas[editar | editar a fonte]

  1. 1,0 1,1 Dupont-Sommer, H. (1946). "Deux inscriptions araméennes trouvées près du lac de Sevan (Arménie)". Syria. Archéologie, Art et histoire 25 (1): 53–66. doi:10.3406/syria.1946.4493. 
  2. Herzig & Kurkchiyan (2005)
  3. Chahin (1987)
  4. Khoren (1993), Libro II, pp. 49-51, 53, 55 e 66. Tiran podería ser identificado como Tigranes I. Moisés de Khoren identifícao, erroneamente, como Tigranes II.
  5. Plutarco. "Vie de Lucullus par Plutarque: XLVI". mediterranees.net (en francés). Consultado o 8-7-2019. 
  6. Estrabón. "Géographie: XI, 14". mediterranees.net (en francés). Consultado o 8-7-2019. 
  7. 7,0 7,1 Chaumont, M. L. (12-8-2011). "ARMENIA AND IRAN II. The pre-Islamic period". Encyclopædia Iranica (en inglés). (artigo impreso en Encyclopædia Iranica: Vol. II, Fasc. 4, pp. 418-438). Consultado o 8-7-2019. 
  8. Outra hipótese é a dunha posible revolta nobiliaria (Anne Elizabeth Redgate, The Armenians Oxford, 2000, ISBN 0-631-22037-2)
  9. Enciclopèdia Irànica
  10. Estrabón; Xeografía, XI, 14 - Armenia
  11. Això està confirmat pel descobriment de tauletes inscrites en arameu, segons l'enciclopèdia Irànica, article = Armènia i Iran
  12. Russell, J. (15-8-2011). "Artaxias I". Encyclopædia Iranica (en inglés). Consultado o 8-7-2019. 
  13. Moisès de Khoren, op. cit., Llibre II, 60.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Biografía[editar | editar a fonte]

  • Chahin, Mack (1987). The Kingdom of Armenia. A History. Col. Caucasus World: Peoples of the Caucasus (en inglés). Londres: Routledge. ISBN 978-0700714520. 
  • Estrabón. "Xeografía, XI, 14 - Armenia". mediterranees.net (en francés). Consultado o 8-7-2019. 
  • Herzig, Edmund; Kurkchiyan, Marina (2005). The Armenians — Past and present in the making of national identity. Col. Caucasus World: Peoples of the Caucasus (en inglés). Londres: Routledge. ISBN 978-0-7007-0639-6. 
  • Khoren, Moisés de (1993). Histoire de l'Arménie. Col. L'aube des peuples (en francés). París: Gallimard. ISBN 9782070729043. 

Outros artigos[editar | editar a fonte]