Archena

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
O río Segura ao seu paso por Archena.

Archena é un municipio español situado no leste da rexión de Murcia. Conta con 18.280 habitantes (INE 2008).

Xeografía[editar | editar a fonte]

Archena dista de Murcia 24 quilómetros. O termo municipal é reducido, 1.651 hectáreas, a gran maioría de regadío. Forma parte, entre outros, dos municipios situados no val de Ricote.

O río Segura, que percorre o territorio archenero ao longo de sete quilómetros, constitúe o seu eixo fundamental; a ambos os dous lados do mesmo sitúanse as terrazas graduadas cheas de froiteiras e agres.

O relevo de Archena é lixeiramente ondulado, con dous montículos, os máis altos do termo, no seu parte Norte (Ope e Sierra da Serreta), a parte central é máis chaira.

O clima, cunha temperatura media de 18°C, é o propio da España seca.

Demografía[editar | editar a fonte]

Evolución demográfica de Archena (liña granate) no contexto da comarca

Desde 1900, Archena seguiu unha evolución ascendente, que a levou a multiplicar por 3,55 a poboación de principios de século. Entre 1991 (11.876 habs.) e 2008 creceu un 54%.

Festas[editar | editar a fonte]

O pobo conta con dúas asociacións folclóricas: O Verderol e o grupo Virxe da Saúde, quen velan a través de investigacións por recoller e dar a coñecer os costumes, cantos e bailes típicos da nosa terra.

As festas patronais de Archena, que teñen lugar entre maio e xuño, son no Corpus Christi (onde se realizan moitos festexos para todos os públicos e onde o día do Corpus realízase un gran espectáculo de fogos artificiais) e o Día da Polvoreira.

En Archena celebráronse distintas festas entre as que se atopa as de San Cosme, San Damián, San Juan Bautista, San Roque, Corpus Christi e Virxe do Rosario, segundo cóntanos Manuel Medina Tornero, historiador oficial da vila, no primeiro tomo do seu libro Historia de Archena, Murcia 1.990. Coa análise dos libros de actas e de contas municipais, do primeiro patrón do que temos coñecemento é San Juan Bautista, algo lóxico se temos en conta que o noso municipio estaba baixo o auspicio dos cabaleiros da Orde Militar de San Juan de Xerusalén.

Non se sabe cando San Juan Bautista deixou de ser o patrón de Archena para ser substituído por San Roque, o avogado contra as epidemias; a primeira cita de San Roque como patrón desta Vila data de 1.761, pero lamentablemente hai lagoas nos libros da contabilidade polo que non se pode precisar a data exacta.

No século XVIII temos constancia da aparición dun novo patrón, segundo consta nos libros de contas municipais da época: San Marcos. Esta festa celebrábase en principio o día 25 de abril, festividade de San Marcos, coincidindo co día da batalla de Almansa (1.707) na que as tropas do futuro rei Felipe V, venceron ás forzas do candidato da Casa de Habsburgo, na guerra de sucesión á Coroa de España. Aquí é palpable a relación entre o civil e o relixioso destas festas. Na documentación conservada no arquivo municipal non hai ningunha referencia a estes feitos e o día de San Marcos celébrase como calquera outra festa, con misa e procesión.

No século XIX comeza unha certa diferenciación entre os festexos civís e relixiosos, aínda que todos os cívicos ían precedidos dun "Che Deum" de acción de grazas, acontecementos como as vodas e os partos da familia real, a entrada da súa Santidade en Roma, ou algunha vitoria sobre as tropas carlistas na recorrente guerra civil, eran celebradas con maior ou menor fasto.

Na segunda metade do século XIX (máis ou menos), Archena cambia de patrón e as festas municipais pasan a ser as de San Roque, como se indica nun libro de contas de 1.869, onde se di : "para sufragar os gastos que ocasiona anualmente a función relixiosa que tributa este pobo ao seu patrón, o Sr. San Roque, cera e palmas para distribuír ao Concello e demais autoridades locais nos días de bendición de candeas e Domingo de Ramos" (A.M.A. Caixa, 78, nº1).

Ata finais do século XIX San Roque seguiu sendo patrón da Vila de Archena, pero o culto a San Roque como protector contra as epidemias foi caendo paulatinamente en decadencia en Archena, como noutros pobos do sur de Europa, a medida que se ían erradicando estas. Por iso non é de estrañar que en 1.904 o Concello decidise autorizar as festas cívicas do Corpus Christi (polo arraigamiento no noso pobo, así como polo carácter lúdico que representaban estas festas). Proba evidente da importancia alcanzada polas festas do Corpus, constitúea o permiso concedido polo Papa en 1.910 para facer a procesión pola tarde (fotocopia cedida ao A.M.A., por Don Joaquín Campuzano. A.M.A: Caixa 553, nº4) Polo que no noso pobo podiamos gozar de dúas festas municipais.

O que pasou, por que e cando o Corpus Christi converteuse no patrón de Archena non o sabemos debido á lagoa de información que existe por mor da Guerra Civil. O que parece claro é que desde estas datas é xa o Corpus o auténtico patrón, aínda que pronto tería que compartir este título coa Santísima Virxe da Saúde.

O 1 de setembro celébranse as festas da Polvoreira. Estas teñen a súa orixe nun acontecemento que puido ser tráxico na localidade. O día un de setembro de 1963 tivo lugar a explosión dunha polvoreira militar, distante apenas un quilómetro do centro urbano. O estalido percibiuse nun radio de vinte quilómetros e ocasionou danos materiais moi importantes debido á choiva de rocas que trouxo consigo a explosión. O pobo de Archena transformou este acontecemento luctuoso en festivo, celebrando anualmente a ausencia de vítimas ou desgrazas persoais que normalmente xera unha explosión de tal magnitude.

Persoas soadas nacidas nesta localidade[editar | editar a fonte]

  • Vicente Medina, poeta
  • Inocencio Medina
  • Miguel Medina
  • Emilio Candel
  • Ismael García Guillamón
  • Mario Spreáfico
  • Francisca Guillén, a "Iluminada da Algaida"
  • José Antonio García Ramón
  • Pedro Guillén, ilustre médico
  • Gonzalo López Ibáñez