O tiranosauro[1][2] (Tyrannosaurus; que significa literalmente "réptil tirano")[3] é un xénero extinto de dinosauroterópodo do clado dos coelurosauros. A especieTyrannosaurus rex (onde rex quere dicir "rei" en latín), tamén chamada T. rex ou coloquialmente T-Rex, é unha das máis coñecidas dos grandes terópodos. O tiranosauro habitou no que no presente é o oeste de América do Norte, e que outrora era unha illa continente chamada Laramidia. Os tiranosauros tiñan unha distribución máis ampla ca outros tiranosáuridos. Descubríronse fósiles nunha gran variedade de formacións xeolóxicas que datan do Maastrichtiano, o sexto e último estrato do períodoCretáceo, hai entre 68 e 66millóns de anos. É o último membro coñecido dos tiranosáuridos, e está entre os últimos dinosauros non aviares que existiron antes da extinción dos dinosauros.
O Tyrannosaurus rex viviu durante o período Cretáceo, hai uns 67 millóns de anos. Fotografía do Field Museum of Natural History en Chicago, Illinois. Verán de 2005.
Como outros tiranosáuridos, o tiranosauro era un carnívorobípede cunha gran cabeza equilibrada por unha longa e pesada cola. En relación coas súas grandes e poderosas extremidades traseiras, as extremidades dianteiras dos tiranosauros eran curtas mais poderosas para o seu tamaño, e tiñan dous díxitos rematados en gadoupa. O espécime máis completo mide 12,3 m de lonxitude polo que se cre que o T. rex podía chegar a medir máis de 12,8 m,[4] até os 3,66 m de alto até os cadrís, e segundo as estimacións máis modernas podía pesar entre 8,4 e 14 toneladas de peso. Aínda que outros terópodos rivalizaban ou superaban ó Tyrannosaurus rex en tamaño, está entre os depredadores terrestres coñecidos máis grandes e crese que tiñan a trabada máis forte de tódolos animais terrestres. Sendo de lonxe o carnívoro máis grande do seu ambiente, o Tyrannosaurus rex era un superdepredador, depredando hadrosáuridos, herbívoros con armaduracomo ceratopsios e Ankylosauria, e posiblemente saurópodos. Algúns expertos suxeriron que o dinosauro era principalmente un preeiro. A cuestión sobre se o tiranosauro era un superdepredador ou un preeiro puro é un dos meirandes debates da paleontoloxía. A maioría dos paleontólogos aceptaron que o tiranosauro era tanto un depredador activo como un preeiro.
Identificáronse máis de cincuenta grandes espécimes de Tyrannosaurus rex, algúns dos cales son esqueletos case completos. Restos de tecido mol e proteínas foron rexistrados en cando menos un dos espécimes. A abundancia de material fósil permitiu unha investigación significativo en moitos aspectos da súa bioloxía, incluíndo o seu desenvolvemento e a súa biomecánica. Os hábitos de alimentación, a fisioloxía e a velocidade potencial do Tyrannosaurus rex son algúns dos temas de debate. A súa taxonomía tamén é controvertida, xa que algúns expertos consideran o Tarbosaurus bataar de Asia como unha segunda especie de tiranosauro, mentres que outros manteñen o Tarbosaurus como un xénero separado. Diversos xéneros de tiranosáuridos de América do Norte tamén foron sinonimizados co Tyrannosaurus.
Como o terópodo máis arquetípico, o tiranosauro é un dos dinosauros máis coñecidos dende comezos do século XX, aparecendo en numerosos filmes, anuncios, selos postais e diversos outros medios.
O paleontólogo estadounidense Henry Fairfield Osborn acuñou o nome xenéricoTyrannosaurus, que significa "lagarto tirano",[4] xustificando a escolla do nome polo feito de que, naquel momento, Tyrannosaurus era, de lonxe, o animal carnívoro máis grande coñecido.[5]
