Proceso de El Escorial

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

Coñécese como proceso de El Escorial un xuízo levado a cabo no Mosteiro-Palacio de El Escorial, España, en 1807, como resultado dunha conspiración, intento de golpe de Estado, dirixida por Fernando, príncipe de Asturias, contra seu pai o rei Carlos IV e o seu goberno, dirixido por Manuel Godoy.

A trama, coñecida como conspiración de El Escorial, foi pronto descuberta, dando así lugar ao proceso.

Contexto histórico[editar | editar a fonte]

A comezos do século XIX, España encontrábase acantoada pola Francia revolucionaria, que comenzaba, no Consulado, a súa ambiciosa expansión.

Nun ambiente caldeado e cambiante de relacións diplomáticas, o rei Carlos IV nomeou en 1801, por segunda vez, a Manuel Godoy como primeiro secretario de Despacho, cargo no que substituíu a Pedro Cevallos, primo irmán seu e que fora nomeado o 13 de decembro de 1800.[1]

Napoleón Bonaparte, primeiro cónsul de Francia, ameazaba constantemente a España cunha guerra de persistir nas políticas levadas a cabo por Godoy, presuntamente pro-inglés. Así, en 1805, España deu un xiro á súa política asinando un tratado de axuda mutua con Napoleón, o que acababa de autoproclamarse emperador de Francia.

Guerra e derrota[editar | editar a fonte]

Este tratado levou pronto a España e Francia a implicarse na guerra da Terceira Coalición contra Inglaterra e Portugal, que culminou coa vitoria naval inglesa na batalla de Trafalgar (1805). Esta derrota fixo que Godoy gañase moitos inimigos na Corte. Entre eles o propio fillo do rei Carlos IV, Fernando, o príncipe de Asturias. Godoy éralle abertamente hostil, e non desexaba o seu ascenso prematuro ao trono (que sabía que Fernando ambicionaba), e isto fixo que fose o príncipe quen encabezase unha conspiración con varios membros da nobreza para expulsalo do poder,[2] un delito considerado como de lesa Maxestade. Esta levouse a cabo en outubro de 1807, pero foi rapidamente descuberta e deu lugar ao proceso de El Escorial.

A conspiración[editar | editar a fonte]

A finais de maio de 1807, a mala saúde de Carlos IV resultaba preocupante, e para evitar a acumulación de poder en mans de Godoy, Fernando asinou un decreto, que só sería válido en caso da morte do rei, e que había recibir o duque do Infantado no que lle outorgaba o poder militar para deter ao favorito.[1] Porén, non se lle puido entregar e, o 27 de outubro,[3] o mesmo día que se asinaba o Tratado de Fontainebleau (polo que se permitía o paso dos exércitos franceses a través de España cara a Portugal) Godoy denunciou ao rei da existencia dunha conxura para conseguir a súa abdicación e, quizais, a súa morte.[4]

Godoy tamén identificou a Fernando como quen estaba á fronte da conspiración e presentou como probas uns papeis gardados por Fernando (unha carta a Napoleón, o decreto do duque do Infantado e unha declaración para obrigar a Carlos IV a expulsar a Godoy).[4] Inmediatamente, o rei mandou o arresto de seu fillo, que foi confinado no Escorial onde permaneceu sete días.[5] Igualmente, o día 30, o monarca publicaría na Gazeta de Madrid un real decreto no que informaba aos españois da existencia dunha conspiración para derrocalo e que o príncipe de Asturias, Fernando, estaba á fronte dela.[3][6]

O proceso[editar | editar a fonte]

Fernando, consciente de que actuara en contra da autoridade de seu pai, para conseguir o seu perdón, cando levaba apenas un día detido, delatou os seus cómplices (entre eles, o duque do Infantado, Escoiquiz, o marqués de Ayerbe, o conde de Orgaz e algúns militares);[7] e o día 5 de novembro, publicouse a declaración de culpabilidade de Fernando ("estoi moi arrepentido do gravísimo delito que cometín contra meus pais e os Reis")[8] e como o rei o perdoa e ordena que continúe o proceso contra o resto dos implicados.[3]

Godoy intentou que o príncipe fora procesado pero o Consello de Castela negárase aducindo que só podía ser procesado polas Cortes. Finalmente, o 25 de xaneiro de 1808, tódolos conspiradores foron declarados inocentes polo Consello de Castela, fronte á petición da pena de morte por parte do fiscal, colocado por Godoy. Algunhas fontes falan, da influencia de Godoy[9] no veredicto que quería solucionar o caso e se vía como vencedor, mais outros refírense, pola contra, á escas influencia de Godoy entre a alta nobreza que forma o Consello[10] e que limitan o castigo aos conspiradores: só se conseguiu que foran desterrados a 40 leguas da Corte.

Como consecuencia, o indulto e as absolucións de 1807 foron concedidos porque había un significativo apoio público para os conspiradores contra Godoy,[10] como se demostrou, uns poucos meses máis tarde, no posterior motín de Aranjuez (17 a 19 de marzo de 1808), no que foi atacado o Palacio de Godoy, deposto o rei e proclamado Fernando VII polo Consello Real.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. 1,0 1,1 Peiró (2007), p. 22.
  2. VV.AA. (2007), p. 807.
  3. 3,0 3,1 3,2 La Parra (2008), p. 205.
  4. 4,0 4,1 Norvins (1832), p. 252.
  5. Rincón Álvarez (2007).
  6. VV.AA. (1990), p. 505.
  7. La Parra (2008), p. 207.
  8. La Parra (2008), p. 206.
  9. Norvins (1832), p. 235.
  10. 10,0 10,1 VV.AA. (1990), p. 506.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

  • Bermúdez de Castro O'Lawlor, Salvador (1912): Antecedentes políticos y diplomáticos de los sucesos de 1808: Estudio histórico-crítico con la presencia de documentos inéditos del Archivo Reservado de Fernando VII, del Histórico-nacional y otros, 2ª ed. Madrid: F. Beltrán.
  • La Parra López, Emilio (Agosto-setembro 2008). "En vísperas de la guerra : el triunfo de Fernando VII en El Escorial y Aranjuez". Revista general de la Marina (Madrid) 255 (8-9): 201–215. ISSN 0034-9569. 
  • Martí Gilabert, Francisco (1965): El proceso de El Escorial. Pamplona: Universidad de Navarra. Colección histórica, volume 1, 1ª ed.
  • Norvins, Monsieur de (1835). Historia de Napoleón II. (traducida ao castelán). Barcelona: Imprenta de la viuda e hijos de Gorchs. 
  • Peiró Arroyo, Antonio (2007). El golpe de estado del general Palafox. Col. Ciencias Sociales nº 26. Zaragoza: Prensas da Universidad de Zaragoza. ISBN 978-84-16935-86-4. 
  • Rincón Álvarez, Manuel (2007). Claves para comprender el Monasterio de San Lorenzo de El Escorial (en castelán). Salamanca: Ediciones Universidad de Salamanca. ISBN 978-84-7800-392-1. 
  • VV.AA. (1990). Historia general de España y América. Tomo X-2 (La España de las reformas.Hasta el final del reinado de Carlos IV) (2ª ed.). Madrid: Rialp. ISBN 84-321-2106-1. 
  • VV.AA. (2007). Diciopedia do século 21. Tomo 2 (E-Ñ). Vigo: Editoria Galaxia / Edicións do cumio / Edicións do Castro. ISBN 84-8485-242-3. 

Outros artigos[editar | editar a fonte]