Nesgo cognitivo

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á procura
Nun experimento ideado por Wolfgang Köhler, pídese ao suxeito que diga cal destas figuras chámase bouba e cal kiki. A maioría dos suxeitos asígnalle o nome bouba á figura da dereita, quizais porque os beizos redondéanse para producir o son o porque no alfabeto romano, as letras b, o e a teñen unha forma máis redondeada que k e i (puntiagudas).

Un nesgo cognitivo é un efecto psicolóxico que produce unha desviación no procesamiento mental, o que leva a unha distorsión, xuízo inexacto, interpretación ilóxica, ou o que se chama en termos xerais irracionalidade, que se dá sobre a base da interpretación da información dispoñible, aínda que os datos non sexan lóxicos ou non estean relacionados entre si.[1][2][3] Os nesgos sociais denomínanse xeralmente nesgos atribucionais e afectan ás nosas interaccións sociais de cada día, tamén están presentes na probabilidade e toma de decisións. Ante un estado de confusión, é importante precisar e destacar os mecanismos netamente cognitivos dos intelectivos xa que estes últimos corresponden na intuición a nesgos preceptivos coñecidos comunmente como falacias.

A existencia de nesgos cognitivos xorde como necesidade evolutiva para a emisión inmediata de xuízos que utiliza o noso cerebro para asumir unha posición rápida ante certos estímulos, problemas ou situacións, que debido á incapacidade de procesar toda a información dispoñible fíltrase de forma selectiva ou subxectiva.[4] Aínda que nos poden conducir a erros que poden ser graves, en determinados contextos conducen a accións máis eficaces ou permiten adoptar decisións máis rápidas cando a inmediatez é o maior valor (heurística).[5]

A psicoloxía cognitiva estuda este efecto, así como outras estratexias e estruturas que utilizamos para procesar a información, identificando unha grande cantidade deles, con frecuencia relacionados entre si.[6]

Desenvolvemento do concepto[editar | editar a fonte]

Daniel Kahneman, pioneiro na identificación dos nesgos cognitivos nos procesos económicos.

O nesgo cognitivo xorde de diversos procesos que ás veces son difíciles de distinguir. Estes inclúen procesamiento da información mediante atallos (heurística), motivacións emocionais e morais, ou a influencia social.[7][8]

A noción de nesgo cognitivo foi introducida por Daniel Kahneman e Amos Tversky en 1972, e xurdiu da súa experiencia coa imposibilidade das persoas de razoar intuitivamente con ordes de magnitude moi grandes, ou anumerismo (innumeracy en inglés).[9]

Tanto eles coma outros investigadores demostraron a existencia de varios patróns de situacións en que os xuízos e decisións humanas diferían do predicible segundo a teoría da elección racional. Explicaron estas diferenzas en termos heurísticos, procesos intuitivos pero que introducen erros sistemáticos.[10]

Estes experimentos estendéronse máis aló dos programas de investigación ligados á psicoloxía académica cara outras disciplinas como a medicina e a ciencia política e foi un factor importante no xurdimento da economía conductual, levando a Kahneman a gañar o Premio Nobel de Economía en 2002 por integrar aspectos da investigación psicolóxica na ciencia económica, especialmente no que respecta ao xuízo humano e a toma de decisións baixo incerteza.[11][12] Todas estas investigacións conduciron a Tversky e Kahneman ao desenvolvemento da Teoría das perspectivas como unha alternativa máis realista á Teoría da elección racional.

Os críticos de Kahneman e Tversky, como Gerd Gigerenzer, argumentan que a heurística non debe levarnos a definir o pensamento humano como infestado de nesgos cognitivos irracionais, senón máis ben concibir a racionalidade como un instrumento de adaptación que non se axusta identicamente ás regras da lóxica formal ou da probabilidade.[13] Algúns investigadores posteriores, tales como David Funder e Joachim Krueger suxeriron a posibilidade de ver os prexuízos cognitivos non coma erros, senón coma atallos empregados polos humanos á hora de predicir e tomar decisións, sobre todo cando non hai moita información.

Nesgos estudados amplamente[editar | editar a fonte]

  • Nesgo retrospectivo ou nesgo a posteriori: é a inclinación a ver os eventos pretéritos como predicibles.
  • Nesgo de correspondencia, denominado tamén erro de atribución: é a tendencia de facer excesiva énfase nas explicacións fundamentadas, comportamentos ou experiencias persoais doutras persoas.
  • Nesgo de confirmación: é a tendencia a investigar ou interpretar información que confirma preconcepciones.
  • Nesgo de autoservizo: é a tendencia a reclamar máis responsabilidade para os éxitos que polos fallos. Móstrase tamén cando a xente tende a interpretar como beneficiosa para os seus propósitos información ambigua.
  • Nesgo de falso consenso: é a tendencia experimentalmente corroborada de crer que as propias opinións, crenzas, valores e hábitos están máis estendidos entre o resto da poboación do que realmente o están.
  • Nesgo de memoria: é un tipo de nesgo cognitivo, o cal pode mellorar ou pola contra desvirtuar as chamadas ou peticións á memoria. O nesgo na memoria pode alterar o contido do que lembramos e facernos notificar aos demais feitos que son erróneos.

A ética do prexuízo[editar | editar a fonte]

Entendemos por prexuízo o tomar decisións sen ter unha experiencia propia, un feito que evolutivamente parece estar estendido.[14]

En psicoloxía, este termo fai referencia á distorsión da información que se produce no noso cerebro ao procesala. No galego de uso corrente a expresión "prexuízo cognitivo" achégase máis ao significado das palabras «tendencia», «nesgo» ou «predisposición».

Con frecuencia asócianselle á predisposición ou prexuízo cognitivo, unhas connotacións éticas negativas, posto que todo prexuízo, eticamente falando, é inxusto por definición, con todo a tendencia, ou mellor devandito, a maneira que ten a conciencia de procesar a información, non debería ser catalogada eticamente, se se asume que esta é o legado natural da evolución. Así, a información prexuizosa, en ciencia, non é eticamente reprobable, xa que é a manifestación dun modelo de comportamento ou proceso mental beneficioso para o individuo desde o punto de vista da evolución. O que en ciencia é reprensible é o acto de evitar comprobar o prexuízo ou solución, desde unha postura científica, o situarse nunha postura pechada e fixa e illarse dando por certos os datos imaxinados. Unha postura pechada e prexuizosa vai en detrimento da adaptabilidade dos individuos sempre que non sexa necesaria unha reacción inmediata.

Isto é debido a que ao non dispor de información contrastada senón só dispor dos nesgos e probabilidades (procedentes dos valores adquiridos) ou tópicos incertos (procedentes de vagas referencias doutros) reduce as posibilidades de usar a lóxica para tomar decisións correctas ou para alcanzar a verdade. O cerebro e en xeral a evolución premia a supervivencia a curto prazo que nos permita a reprodución. O humano evolucionou noutro tipo de ambiente onde a mellor estratexia é asegurarse a sobrevivir a curto prazo en lugar dunha estratexia a longo prazo de procura da verdade.

Con todo, aínda que o prexuízo evolutivo e a intuición pode ser beneficioso en primeiro lugar para tomar decisións rápidas sen información adicional, é un obstáculo para o avance, adaptabilidade e, por tanto, supervivencia dunha sociedade. Isto é así porque os feitos veraces conducen á predictibilidade, a predictibilidade permite a preparación e a creación de ferramentas para o control dos resultados permitindo cambialos, isto prodúcese grazas a que baixo premisas verdadeiras pódese usar a lóxica e o razoamento. Unha sociedade ou cultura que busca a verdade, será máis capaz de predicir e cambiar o seu futuro, esta posibilidade proporciona unha gran vantaxe de supervivencia. Así, unha sociedade ve limitado o acceso á verdade cando ignora os seus prexuízos. Isto non exclúe que sexa posible usar a verdade para planear malos escenarios futuros, por iso son importantes os mecanismos de control. Pero entón a causa do problema sería "a aplicación" realizada e non a dispoñibilidade da verdade.

O coñecemento e maneira de pensar tendenciosos deben separarse dos actos prexuizosos que son os que producen unha ética reprobable. Así, por exemplo, a ciencia dinos que existe o planeta Urano, pero xa desde a infancia e sen comprobalo porque se recibiu sen razoalo a unha idade temperá, crese de maneira preferente na súa existencia. O non comprobalo cientificamente o individuo é un acto que evita o gasto enerxético e de tempo, de comprobalo e que ademais proporciona estabilidade social.

  • Hoxe en día vívese do prexuízo informativo de moitas fontes porque o traballo necesario de comprobalo impediríanos vivir en sociedade. Por tanto, fíxose inevitable basearse en suposicións, prexuízos ou probabilidades, que a conciencia decide nesgar dunha maneira ou outra en función de resultados anteriores, con todo, se ninguén comprobase de maneira regular a veracidade da información, cando a propia vida ou unha decisión depende de devandita veracidade, estariamos a falar dun acto prexuizoso ou neglixencia. Así o acto de evitar a experimentación ou non verificar a información desde unha perspectiva informada e protexida, é un acto prexuizoso que en tal caso, sería reprobable. Non é un acto negativo o pensar cautelosamente de maneira prexuizosa.
  • Ao mesmo tempo, independentemente do cariz ético que adopta na sociedade debido á existencia de grupos sociais específicos, non só o prexuízo senón os actos prexuizosos foron inevitables, xa que sempre foi necesario convencer aos aliados para dar incluso a súa vida por unha causa que non é comprobable ou que non sería viable comprobar dado o tempo e número de persoas que se necesitan. Os medios de información son os que poñen probas indirectas, e por tanto falsificables, que informan o groso da poboación.

Baixo esas premisas, a supervivencia, nun sentido evolutivo, pasa por adiantarse e asegurarse independentemente ou sen ter en conta a veracidade da información. Este conflito entre a ética e o que razoadamente debería facerse e entre o egoísmo psicolóxico e o que é máis fácil e seguro para a propia supervivencia, é o que, en función dos recursos, dáse tódolos días.

Eliminar os actos prexuizosos e evitar a neglixencia mediante a comprobación implica evitar en certa medida o respecto ou autocensura das crenzas establecidas, se isto quere dicir deixar de criticalas. De feito, a fortaleza dunha crenza é maior canto mellor solucionou o problema.

No Método científico a crítica, debate, testeo, comprobación ou malos tratos das ideas establecidas, consegue que algunhas delas muten e se aproximen máis á verdade. O problema ou neglixencia non está na crítica das ideas, senón na resposta da crenza ao ataque xa que algunhas obvian a resposta razoada ou mesmo o silencio (Argumento a silentio) e responden con violencia (Argumento ad baculum) xa sexa porque se cren posuidores da verdade e non desexan perder tempo e enerxía en explicala (Argumentum ad ignorantiam) ou ben porque non lles beneficia (Nesgo de Autoservizo) ou son remisos ao cambio (argumentum ad antiquitatem). Tanto o un coma o outro son comportamentos prexuizosos que teñen a súa raíz nos prexuízos cognitivos.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. "Subjective probability: A judgment of representativeness" (3). doi:10.1016/0010-0285(72)90016-3. 
  2. Baron, J. (2007). Thinking and deciding. New York, NY: Cambridge University Press.
  3. Ariely, D. (2008). Predictably irrational: The hidden forces that shape our decisions. New York, NY: HarperCollins.
  4. Simon, H. A. (1955). «A behavioral model of rational choice.» The Quarterly Journal of Economics, 69(1), 99 -118. doi 10.2307/1884852
  5. Kahneman, D., Slovic, P., & Tversky, A. (1982). Judgment under uncertainty: Heuristics and biases. Cambridge University Press.
  6. Sesgos cognitivos: cuando pensamos rápido y mal
  7. Pfister, H.-R., & Böhm, G. (2008). «The multiplicity of emotions: A framework of emotional functions in decision making.» Judgment and Decision Making, 3, 5-17.
  8. Wang, X. T., Simons, F., & Brédart, S. (2001). «Social cues and verbal framing in risky choice.» Journal of Behavioral Decision Making, 14(1), 1-15. doi <1::AID-BDM361>3.0.CO;2-N 10.1002/1099-0771(200101)14:1<1::AID-BDM361>3.0.CO;2-N
  9. Shane Frederick. "Representativeness Revisited: Attribute Substitution in Intuitive Judgment". En Thomas Gilovich, Dale Griffin, Daniel Kahneman. Heuristics and Biases: The Psychology of Intuitive Judgment. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-79679-8.  Faltan o |apelido1= en Authors list (Axuda)Faltan o |apelido1= en Authors list (Axuda)
  10. Cortada, N. (2008). «Los Sesgos Cognitivos en la Toma de Decisiones». International Journal of Psychological Research, ISSN 2011 – 7922. Vol. 1 No. 1. 68-73.
  11. Dale Griffin. "Heuristics and Biases: Then and Now". En Thomas Gilovich, Dale Griffin, Daniel Kahneman. Heuristics and Biases: The Psychology of Intuitive Judgment. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-79679-8.  Faltan o |apelido1= en Authors list (Axuda)Faltan o |apelido1= en Authors list (Axuda)
  12. [1] Nobelprize.org
  13. "Bounded and Rational". Contemporary Debates in Cognitive Science. Blackwell. ISBN 1-4051-1304-9. 
  14. "Guía para luchar contra tu cerebro: los sesgos cognitivos". 

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]