Saltar ao contido

Psicoloxía social

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Psicoloxía social
Imaxe
 Instancia de
 Subclase de
 Parte de
 Estudado por
 Practicado por
Implicados
 Practicado por
Fontes e ligazóns
Freebase/m/06q0r Editar o valor en Wikidata
MeSHD011593 Editar o valor en Wikidata
OpenAlexC77805123 Editar o valor en Wikidata
 Descrito pola fonte
Wikidata C:Commons

A psicoloxía social é un campo destacado da psicoloxía. Xurdiu para establecer unha ponte entre a psicoloxía e a socioloxía. O seu obxecto de estudo é o comportamento dos individuos cando están en interacción. A Psicoloxía Social pode ser definida como o condicionamento que os procesos mentais impoñen á vida social do home, ao mesmo tempo que as diversas formas da convivencia social inflúen na manifestación concreta dos mesmos.

A psicoloxía social naceu a mediados do século XIX, na Alemaña, grazas ao traballo de Wilhelm Wundt, quen creou o primeiro laboratorio de psicoloxía en Leipzig.

Afirmou Allport en 1954 que «os psicólogos sociais consideran a súa disciplina como un intento de comprender e explicar como os pensamentos, sentimentos e conduta dos individuos son influenciados pola presenza actual, imaxinada ou implícita doutros seres humanos».[1] Nunha segunda edición de 1968, Allport presenta unha lixeira ampliación desta definición, afirmando que «A psicoloxía social é unha disciplina na cal as persoas tentan comprender, explicar e predicir como os pensamentos, sentimentos e accións dos individuos son influenciados polos pensamentos, sentimentos e accións percibidos, imaxinados ou implícitos doutros individuos» (Raven & Rubin, p. 16, 1983). A segunda definición que revisaremos é a de Baron & Byrne (1994), quen expoñen que a tarefa central dos psicólogos sociais é comprender como e por que os individuos se comportan, pensan e senten como o fan, en situacións que implican outras persoas.[2]

Respecto da definición inicial deste artigo, o termo «científico» refírese ao método empírico de investigación. Os vocábulos «pensamento», «sentimento» e «comportamento» inclúen todas as variables psicolóxicas que se poden medir nun ser humano. A afirmación de que outras persoas poden ser «imaxinadas» ou «implícitas» suxire que, de maneira inevitable, estamos influenciados socialmente, mesmo cando:

  • a) non hai outros individuos presentes —como cando vemos a televisión na casa—.

A psicoloxía social tamén é definida como «a ciencia que estuda os fenómenos sociais e intenta descubrir as leis polas que se rexe a convivencia». Investiga as organizacións sociais e trata de establecer os patróns de comportamento dos individuos nos grupos, os roles que desempeñan e todas as situacións que inflúen na súa conduta.

Tipicamente, os psicólogos sociais explican o comportamento humano como resultado da interacción de estados mentais e situacións sociais inmediatas. Na heurística de Kurt Lewin, o comportamento pode ser visto como unha función da persoa e do medio, C=f(P, M). En xeral, os psicólogos sociais teñen preferencia polos achados empíricos baseados en laboratorios. As súas teorías tenden a ser específicas e enfocadas, en vez de globais e xerais.

A psicoloxía social é un proxecto interdisciplinario que salva o espazo entre a psicoloxía e a socioloxía. Durante os anos inmediatamente posteriores á Segunda Guerra Mundial, houbo unha colaboración frecuente entre psicólogos e sociólogos.[3] Porén, as dúas disciplinas adoptaron unha actitude cada vez máis especializada, illándose a unha da outra. Nos últimos anos, os sociólogos centráronse nas macrovariables (por exemplo, a estrutura social), avanzando cara a unha extensión moito maior. Non obstante, os enfoques sociolóxicos da psicoloxía social convértense nunha importante contraparte da investigación psicolóxica nesta área.

Ademais da ruptura entre a psicoloxía e a socioloxía, houbo unha diferenza bastante menos pronunciada no énfase entre os psicólogos sociais estadounidenses e os psicólogos sociais europeos. Facendo unha ampla xeralización, pódese dicir que, tradicionalmente, os investigadores estadounidenses se centraron máis no individuo, mentres que os europeos prestaron máis atención aos fenómenos a nivel de grupo.[4]

Aínda que o actual predominio anglosaxón nesta disciplina pretendeu establecer a súa orixe nos Estados Unidos, a realidade é que serán os traballos de Gustave Le Bon, especialmente a súa obra Psicoloxía das Masas (1895), e moi especialmente os de Gabriel Tarde, en particular obras como As Leis da imitación (1890) e A opinión e a multitude (1901), os que a inician. Nos Estados Unidos, o primeiro estudo publicado nesta área foi un experimento sobre o fenómeno de facilitación social.[5] Durante os anos 1930, moitos psicólogos da Psicoloxía da Gestalt, entre eles Kurt Lewin, fuxiron da Alemaña nazi cara aos Estados Unidos. Foron fundamentais no desenvolvemento do campo como algo distinto das escolas de psicoloxía condutista, comportamental e psicanalítica que eran dominantes nese momento, e a psicoloxía social continuou mantendo o legado dos seus intereses na percepción, na cognición e no acto de consciencia individual e colectivo. As actitudes e unha variedade de fenómenos de grupos pequenos foron os temas máis estudados durante esta época.

Durante a Segunda Guerra Mundial, os psicólogos sociais estudaron a persuasión e a propaganda para os militares estadounidenses. Despois da guerra, os investigadores interesáronse por unha variedade de problemas sociais, incluíndo as cuestións de xénero e o prexuízo racial. Durante os anos sesenta, existiu un interese crecente por unha variedade de novos temas como a disonancia cognitiva, o efecto espectador e a agresión. Porén, nos anos setenta, a psicoloxía social nos EE. UU. chegara a unha crise. Houbo un intenso debate sobre a ética e a deontoloxía na experimentación no laboratorio, sobre se as actitudes predín realmente o comportamento ou non, e sobre canta ciencia podía facerse nun contexto cultural.[6] Paralelamente, un enfoque situacionista radical desafiou a relevancia do eu e da personalidade na psicoloxía.

Na década de 1960, Enrique Pichon-Rivière creou a Psicoloxía Social Arxentina, cos vínculos como obxecto de estudo e con foco nos grupos, institucións e comunidade.

A psicoloxía social alcanzou a madurez na teoría e no método durante os anos 1980 e 1990. Actualmente, coidadosos estándares éticos regulan a investigación, e xurdiron máis perspectivas pluralistas e multiculturalistas. Os investigadores modernos interésanse por unha variedade de fenómenos, pero a atribución, a cognición social e o concepto do eu son quizais as áreas que máis aumentaron durante os últimos anos. Os psicólogos sociais mantiveron os seus intereses aplicados, con contribucións á psicoloxía da saúde e ambiental, ademais da psicoloxía xurídica, e unha estreita relación coa psicoloxía clínica, especialmente desde a psicanálise e as súas posteriores correntes e tendencias (ex. a Gestalt) que, finalmente, foron as que deron orixe á psicoloxía social.

«Estuda a interrelación dinámica entre o individual e o social e a súa relación coa historia, a cultura, a política, a lingua e outros aspectos presentes na realidade. Desde a perspectiva da psicoloxía social estúdanse os comportamentos individuais e sociais, a formación dos grupos, os fenómenos de masa e outras problemáticas da escena contemporánea. Desde o seu comezo, a psicoloxía social foi entendida como un campo de confluencia entre a psicoloxía e a socioloxía. Porén, nas últimas décadas son moitas máis as disciplinas que o constitúen: antropoloxía, lingüística, historia, comunicación, economía. A psicoloxía social constrúe coñecementos de formas interdisciplinarias e aplícaos a distintos campos da realidade. A cultura de finais do século XX e dos primeiros anos do novo milenio viuse afectada por cambios acelerados e definitivos, a unha velocidade que non se producira en épocas anteriores da humanidade, ocasionados en gran parte polos avances tecnolóxicos e produtivos e posibilitados, moi especialmente, polos medios de comunicación. Isto determinou cambios na forma de ser das persoas e nos grupos que moldearon novas “subxectividades” en relación con este particular momento histórico-social».

«A chamada globalización é un fenómeno que comezou na esfera económica e consiste na expansión dos grandes mercados de capitais máis alá das fronteiras dos seus propios países, producindo un forte impacto nas demais nacións, nun intercambio claramente favorable para aquelas con economías máis potentes. Este fenómeno global estendeuse moi axiña aos ámbitos político, cultural, social, ecolóxico e a case todas as esferas da sociedade. Unha das consecuencias dese modelo foi a fragmentación da sociedade e a exclusión de grandes sectores da poboación do mundo laboral, así como a falta de satisfacción das necesidades básicas. Este foi o panorama na Arxentina e en moitos países de América Latina ao comezo do século XXI. Nos últimos meses de 2008 produciuse unha importante crise financeira nos países máis ricos do mundo, con inevitables consecuencias para o resto; ata o momento non é posible avaliar o impacto destes cambios económicos noutras esferas da sociedade. Por iso, estudar os comportamentos sociais sen incluír a dimensión histórica é insuficiente. Por exemplo, as marcas que imprime a globalización na mocidade son moi distintas das que “subxectivaron” as xeracións de 1960 e 1970».

«A perspectiva histórico-social incidiu nos novos desenvolvementos teóricos e nos traballos de campo da psicoloxía social».[7]


En 1895, o científico social francés Gustave Le Bon (1841-1931) presentou, no seu pioneiro traballo sobre a Psicoloxía das Multitudes. Nel formulaba a proposición básica para o entendemento dunha psicoloxía social: sexan cales sexan os individuos que compoñen un grupo, por semellantes ou dispares que sexan o seu modo de vida, as súas ocupacións, o seu carácter ou a súa intelixencia, o feito de teren sido transformados nun grupo fainos posuidores dunha especie de mente colectiva que os fai sentir, pensar e actuar de maneira moi diferente daquela pola cal cada membro del, tomado individualmente, sentiría, pensaría e actuaría, en caso de que se encontrase en estado de illamento. Esa proposición e os argumentos de Le Bon para xustificala, serviu de parámetro para o estudo sobre Psicoloxía de Grupo publicado por Sigmund Freud en 1921.

A Psicoloxía Social acada especial desenvolvemento nos Estados Unidos de América a comezos do século XX, sendo Floyd Allport considerado o precursor desta disciplina con carácter científico. Porén, será o psicólogo alemán Kurt Lewin o fundador da psicoloxía social moderna.

Complexidade

[editar | editar a fonte]

A influencia dos estereotipos sobre as condutas de exclusión, tal como se analiza nos traballos de Mullen e colaboradores, pon de manifesto a actuación conxunta de varios procesos de distinta natureza que se entrecruzan entre si. Algúns deles son individuais, teñen que ver con cognicións (por exemplo, a complexidade dos etnofaulismos) e con emocións (por exemplo, a súa valencia), pero outros son estruturais; é dicir, reflicten dimensións permanentes e globais da sociedade. É o que ocorre cos antecedentes da complexidade dos estereotipos, xa que conta cunha das ramas da psicoloxía e a socioloxía.

Sirva como exemplo destes procesos estruturais o grao en que a sociedade de acollida considera estranxeiros os membros dun grupo étnico de inmigrantes. Ao ser os Estados Unidos un país con predominancia do anglosaxón, a un inmigrante inglés, por ser tamén anglosaxón, aplicaránselle etnofaulismos moi distintos dos que se aplican, poñamos por caso, a un inmigrante grego. É dicir, un inmigrante inglés é considerado, por así dicilo, menos «estranxeiro» ca un grego e, polo tanto, en comparación cun inmigrante grego, ao inglés aplícanselle etnofaulismos máis complexos e máis positivos. A clave está no carácter compartido entre estadounidenses e ingleses dun aspecto estrutural: a súa pertenza ao mundo anglosaxón.

Se se consideran agora as condutas de exclusión (as consecuencias dos etnofaulismos), apreciarase que tamén elas poñen en marcha procesos de carácter estrutural. En efecto, ser acollido como inmigrante nun país trae consigo unha serie de implicacións que non afectan só a cognicións, emocións e condutas individuais, senón tamén a regulacións institucionais, como novas leis que cumprir e novas normas no trato cos demais en diversos ámbitos, desde o laboral ata o familiar, sen esquecer o relixioso, o tempo de lecer e o lugar onde vivir, entre outros. Todo isto intensifícase co proceso de «naturalización», que fai que a persoa pase a ser cidadá do país de acollida cun conxunto explícito de dereitos e obrigas diferentes aos do seu país de orixe.

En resumo, a investigación de Mullen e colaboradores é unha proba de que os procesos implicados na influencia dos estereotipos sobre as condutas de exclusión son moi variados e de distinta natureza. Isto tamén é característico dos procesos que estuda a Psicoloxía social. O resto do presente apartado examina este asunto con maior detalle, a través dunha análise de dúas das teorías de maior influencia na Psicoloxía social: a Teoría da identidade social e a Teoría da xustificación do sistema.

Obxecto da disciplina

[editar | editar a fonte]

O obxecto de estudo da psicoloxía social son as relacións sociais. O interaccionismo simbólico é unha das teorías máis influentes e características desta disciplina. O seu antecesor, George Herbert Mead, estudou os xestos, a linguaxe e a conduta, como produtos das relacións que manteñen as persoas, en primeira instancia, cando están cara a cara.[8]

Evidentemente existen na sociedade organizacións configuradas arredor dos aspectos socioculturais, derivados da interacción de individuos; logo non é difícil asimilar a existencia dunha conciencia colectiva que nos permita comprender esas configuracións.

A Psicoloxía social asume como suposto a existencia independente e observable de procesos psicolóxicos sociais de diferente orde á dos procesos psicolóxicos do individuo, pero da mesma natureza, o que nos axuda a comprender como nos comportamos en grupos; tamén abrangue as actitudes de cada persoa ante a súa forma de reaccionar ou pensar no medio social.

Correntes

[editar | editar a fonte]

A «psicoloxía social» é unha das ramas da «psicoloxía» e é unha das principais que xurdiron durante o

.[9] A psicoloxía social céntrase en áreas como a conformidade, a atracción interpersonal, a percepción social e o prexuízo. Esta divídese en psicoloxía social sociolóxica e psicoloxía social psicolóxica. A psicoloxía social sociolóxica tivo tres modelos teóricos de maior impacto, os cales comparten un trazo en común: a análise psicosociolóxica que non ten carácter reducionista. As teorías ás que nos referimos son: teoría da identidade social, as teorías das minorías activas e a teoría das representacións sociais (unha das máis relevantes e que foi marco de reflexión constante tanto teórica como empiricamente na psicoloxía social europea).

Psicoloxía social psicolóxica

[editar | editar a fonte]
Psicoloxía social e condutismo
[editar | editar a fonte]

A psicoloxía social estuda a actividade ou conduta do individuo tal como se dá dentro do proceso social; a conduta dun individuo só pode ser entendida en termos da conduta de todo o grupo social do que é membro, posto que os seus actos individuais están involucrados en actos sociais máis amplos, que van máis alá del e que abranguen outros membros dese grupo. En poucas palabras, o condutismo social estuda todo o que se pode ver e medir. O condutismo social dinos que as persoas se reducen a estímulos e respostas.

A caixa negra
[editar | editar a fonte]

O condutismo considera que a mente non existe, considérase unha «caixa negra», un elemento incognoscible ao que se concede pouca importancia para explicar a conduta e que se atopa nun punto intermedio entre estímulos e respostas. O ser humano é un ser fundamentalmente pasivo que se limita a captar estímulos e responder da maneira pertinente.

Condutismo clásico
[editar | editar a fonte]

O condicionamento clásico ou condutismo clásico é unha aprendizaxe que se adquire mediante distintos estímulos, os cales xeran unha resposta cando estes se presentan. Estímulo incondicionado: é un estímulo que produce unha resposta naturalmente, é dicir, non necesita ser aprendido. Resposta incondicionada: é a resposta producida polo estímulo incondicionado. Estímulo condicionado: é un estímulo que se propón para provocar unha resposta, é dicir, apréndese. Resposta condicionada: é aquela que se presenta agora e que non se presentaba antes de que se empregase un estímulo condicionado.

Condicionamento operante
[editar | editar a fonte]

O condicionamento operante é unha aprendizaxe na que interveñen dous factores: un estímulo e un reforzo ou castigo. Este tipo de condicionamento vai reforzar a conduta mediante un castigo ou un premio (reforzo); estes estímulos poden ser positivos ou negativos.

Neocondutismo
[editar | editar a fonte]

O neocondutismo é proposto por Albert Bandura. El dinos que o funcionamento psicolóxico é unha interacción recíproca entre determinantes persoais, condutivos e ambientais; aquí preséntanse condutas adquiridas e executadas. Albert Bandura preséntanos dous tipos de aprendizaxe:

  • Aprendizaxe por observación: é a aprendizaxe de normas sociais mediante os medios de comunicación. Modelaxe: adquirir respostas novas, que non estaban no repertorio da persoa; tomar accións doutras persoas. O efecto inhibido/desinhibido implica o aumento ou diminución de respostas adquiridas previamente; a partir do que se ve, a conduta aumenta ou diminúe. Efecto de provocación: as respostas do modelo desencadean respostas similares noutras persoas.
  • Aprendizaxe por imitación: intervén un reforzo vicario (non ensina unha conduta, senón que a reforza), o cal afecta a execución da conduta. Aquí atópanse representacións mentais, simbólicas de todo o que as persoas fan.

Psicoloxía social sociolóxica

[editar | editar a fonte]

É imposible entender a sociedade se non é como o produto histórico e cultural dos actores, nin a conduta destes se non é como un produto social. Individuo e sociedade son dúas realidades inseparables. Isto non se entendeu sempre así, e aínda hoxe non existe acordo sobre estas cuestións. Unha das primeiras polémicas ao respecto témola entre Émile Durkheim e Gabriel Tarde. Para o primeiro, o obxecto da socioloxía debía ser o estudo dos feitos sociais. Estes, segundo Durkheim, son un produto colectivo, teñen unha natureza externa aos individuos e impóñense á conciencia individual. A orixe dos feitos sociais debía, na súa opinión, buscarse non na conciencia individual, senón noutros feitos sociais. Temos aquí unha visión obxectivista da realidade social. Pola contra, Tarde pensaba que a sociedade non era algo independente dos individuos e que era unha psicoloxía intermental a que podería, mediante a análise de procesos como a imitación, explicar como era posible a orde social.[10]

Representacións sociais

[editar | editar a fonte]

As representacións sociais foron desenvolvidas por Serge Moscovici en 1961 a partir do estudo sobre a imaxe do psicanálise e o seu público. «A representación social é un fenómeno específico relacionado cunha maneira particular de comprender e comunicar unha maneira que ao mesmo tempo crea a realidade e o sentido común».[11] Son unha forma específica de coñecemento común e un pensamento práctico que se usa na vida cotiá, que permite actuar sobre a realidade social. As representacións sociais sinalan aos individuos o seu significado ou interese que ten para o control dos medios de comunicación. Unha representación constrúese cando un grupo de familia ou amigos, entre outros, crea a necesidade de elaborar un conxunto de ideas para cambiar a realidade na que as persoas do grupo se converten en actores da sociedade.

«Xeralmente considérase que o coñecemento de sentido común e o científico se exclúen porque se elaboran e expresan en espazos distintos».[12] Onde o coñecemento común ten como obxectivo comunicar e sentirse dentro do ambiente social nun grupo social. Destes constitúense co obxecto que representan o obxecto social. «Mediante o procedemento de obxectivación transformamos conceptos abstractos, estraños ao noso mundo cotián, en experiencias ou materializacións concretas».[13] Van transformar o estraño e darán un significado ao obxecto nunha sociedade que está representada por un grupo. A obxectivación vai ter un esquema conceptual; esta pode definirse como unha operación formadora de imaxe e estruturante. «É dicir, mediante este proceso materialízanse un conxunto de significados, establécese a relación entre conceptos e imaxes, entre palabras e cousas».[13] Adquírese especialmente por ter normas e valores, dáse a forma de poder controlada por actitudes e condutas. Para Moscovici, as representacións crean coñecementos e información que servirán para comunicarnos socialmente, así como cada autor que estudou esta teoría. «As representacións sociais aparecen nas sociedades modernas onde o coñecemento está continuamente dinamizado polas informacións que circulan e que esixen ser consideradas como guías para a vida cotiá».[14] A información vai xerar cambios continuos para o coñecemento e, dependendo da posición social, representa unha orde e xerarquización interna.

Fenómenos interpersoais

[editar | editar a fonte]

Actitudes

[editar | editar a fonte]

O estudo das actitudes é un tema central da psicoloxía social. As actitudes están implicadas en case todas as áreas da disciplina, incluíndo a conformidade, a atracción interpersoal, a percepción social e o prexuízo. Na psicoloxía social, as actitudes defínense como avaliacións globais aprendidas dunha persoa, un obxecto, un lugar ou un asunto que inflúen no pensamento e na acción.[15] É dicir, as actitudes son expresións básicas de aprobación ou desaprobación, favorabilidade ou desfavorabilidade, ou de gusto e desgusto.[16] Exemplos serían que nos guste o xeado de chocolate, ser contrario ao aborto ou apoiar os valores dun partido político determinado.

Os psicólogos sociais estudaron a formación, a estrutura, o cambio e a función das actitudes e a relación entre estas e o comportamento. Debido a que a xente está influenciada pola situación, as actitudes xerais non adoitan ser bos predictores de comportamentos específicos. Por unha variedade de razóns, unha persoa quizais valore o medio ambiente, pero non recicle unha lata nun día determinado. As actitudes que son ben lembradas e centrais para o noso autoconcepto, porén, teñen máis probabilidades de levar a un comportamento, e as medidas de actitudes xerais prevén pautas de comportamento a longo prazo.

Moita da investigación recente sobre as actitudes trata da distinción entre medidas de actitudes tradicionais de «autoinforme» e actitudes inconscientes ou «implícitas». Por exemplo, os experimentos que empregan o Test de Asociación Implícita descubriron que a xente adoita demostrar parcialidade contra outras razas, mesmo cando as súas respostas nas enquisas revelan igualdade de criterio. Un estudo descubriu que as actitudes explícitas correlacionan co comportamento verbal nas interaccións interraciais, mentres que as actitudes implícitas correlacionan co comportamento non verbal.[17]

Persuasión

[editar | editar a fonte]

O tema da persuasión recibiu moita atención durante os últimos anos. A persuasión é un método activo de influencia que tenta guiar as persoas cara á adopción dunha actitude, unha idea ou un comportamento mediante medidas racionais ou emotivas. A persuasión depende de «apelacións» en vez de presión forte ou coerción. Atopáronse numerosas variables que inflúen no proceso de persuasión e estas normalmente preséntanse en catro categorías importantes: quen di que a quen e como.

  • O Comunicador, incluíndo a credibilidade, a pericia, a honradez e o grao de atractivo.
  • A Mensaxe, incluíndo varios graos de razón, emoción (como o medo), argumentos dun ou de dous lados e outros tipos de contido informativo.
  • A Audiencia, incluíndo unha variedade de demografías, trazos persoais e preferencias.
  • A Canle, incluíndo a palabra impresa, a radio, a televisión, a internet ou as interaccións cara a cara.

As teorías de proceso dual da persuasión (como o modelo de probabilidade de elaboración) sosteñen que o proceso persuasivo está mediado por dúas vías distintas. A persuasión pode levarse a cabo mediante aspectos superficiais da comunicación ou mediante a lóxica interna da mensaxe. Que alguén sexa ou non persuadido por unha celebridade popular ou por argumentos factuais está determinado principalmente pola capacidade e a motivación da audiencia. Porén, décadas de investigación demostraron que as actitudes profundas son notablemente resistentes á persuasión en circunstancias normais.

Cognición social

[editar | editar a fonte]

Modelo:Posible fusionar

A cognición social é a maneira en que a xente pensa acerca dos demais. Ademais, é unha área crecente da psicoloxía social que estuda como a xente percibe, pensa e lembra información sobre outras persoas. Unha asunción na cognición social é que a realidade é demasiado complexa para ser facilmente discernida e, polo tanto, vemos o mundo segundo esquemas ou imaxes simplificadas da realidade. Os esquemas son representacións mentais xeneralizadas que organizan o coñecemento e guían o procesamento da información. Por exemplo, o esquema de alguén para os ratos pode ser que sexan pequenos, peludos e coman queixo. A cognición social propón que os grupos culturais desenvolvan esquemas similares. Os individuos que comparten esquemas poden ter esencialmente os mesmos pensamentos cando se enfrontan a un estímulo. Por exemplo, os esquemas adoitan operar automaticamente e sen intención, e poden dirixir parcialmente a percepción e a memoria.

As expectativas esquemáticas poden levarnos a ver algo que realmente non existe. Un experimento descubriu que a xente é máis propensa a percibir unha arma nas mans dun home negro ca nas dun home branco.[18] Este tipo de esquema é realmente un estereotipo, unha colección xeneralizada de crenzas sobre un grupo particular de persoas. Os estereotipos adoitan estar relacionados con actitudes negativas ou favorables (prexuízo) e comportamentos (discriminación). Os esquemas para tipos de acontecementos (por exemplo, ir ao McDonald's, facer a lavadora) son coñecidos como guións.

Outro concepto importante na cognición social é a atribución. As atribucións son as explicacións que facemos sobre o comportamento das persoas, sexa o noso ou o doutras persoas. Unha atribución pode ser interna ou externa. As atribucións internas asignan a causalidade a factores internos da persoa, como a capacidade ou a personalidade. As atribucións externas asignan a causalidade a un factor externo, como o tempo. Describíronse numerosas parcialidades no proceso de atribución:

  • Nesgo de correspondencia – a tendencia a facer atribucións internas para o comportamento. O efecto actor-observador é un refinamento desta parcialidade: a tendencia a facer atribucións externas para o comportamento dos demais e atribucións internas para o noso propio comportamento.
  • Fenómeno dun mundo xusto – a tendencia a buscar vítimas (unha atribución interna) ás que culpar polo sufrimento persoal. Crese que está motivado pola ansiedade. As persoas boas, incluíndose a si mesmas, poderían ser vítimas nun mundo inxusto.
  • Nesgo de autoservizo – a tendencia a atribuírse o mérito polos éxitos e culpar os demais polos fracasos. Os investigadores descubriron que os individuos con depresión adoitan carecer desta parcialidade e, en realidade, teñen percepcións máis realistas da realidade.

As heurísticas son atallos cognitivos. En vez de sopesar toda a evidencia ao tomar unha decisión, a xente depende das heurísticas para aforrar tempo e enerxía. A heurística da dispoñibilidade ocorre cando as persoas estiman a probabilidade dun resultado baseándose no fácil que é imaxinar ese resultado. Como tal, as posibilidades vívidas ou moi memorables serán percibidas como máis probables ca aquelas que son máis difíciles de imaxinar ou comprender, dando lugar a unha parcialidade cognitiva correspondente.

Hai outras numerosas observacións atopadas polos investigadores da cognición social. O prexuízo retrospectivo é unha falsa memoria de ter previsto acontecementos, ou unha esaxeración das predicións actuais, despois de ser consciente da situación. O nesgo de confirmación é un tipo de parcialidade caracterizado pola tendencia a buscar ou interpretar información dun xeito que confirme as ideas preconcibidas.

Autoconcepto

[editar | editar a fonte]
Artigo principal: Autoconcepto.

Os campos da psicoloxía e da personalidade social uníronse ao longo dos anos, e os psicólogos sociais desenvolveron interese por unha variedade de fenómenos relacionados co eu. En contraste coa teoría tradicional da personalidade, porén, os psicólogos sociais poñen máis énfase nas cognicións ca nos trazos. Moita investigación centrouse no autoconcepto, que é a comprensión que unha persoa ten de si mesma. O autoconcepto pode dividirse nun compoñente cognitivo, chamado autoesquema, e nun compoñente avaliativo, a autoestima. A necesidade de manter unha autoestima sa é recoñecida como unha motivación humana central no campo da psicoloxía social. As crenzas de autoeficacia son un aspecto do autoesquema. A autoeficacia refírese á expectativa dun individuo de que a súa actuación nunha determinada tarefa será eficaz e terá éxito.

A xente desenvolve os seus autoconceptos de diversas maneiras, incluíndo a introspección, as reaccións dos demais, a autopercepción e a comparación social. En comparación con outras persoas relevantes, a xente obtén información sobre si mesma e fai inferencias relevantes para a autoestima. As comparacións sociais poden ser ascendentes ou descendentes, é dicir, comparacións con persoas que teñen un status ou unha capacidade maior ou menor. As comparacións descendentes adoitan facerse para elevar a autoestima.

A autopercepción é unha forma especializada de atribución que implica facer inferencias sobre un mesmo despois de observar o propio comportamento. Os psicólogos descubriron que demasiadas recompensas (por exemplo, diñeiro) tenden a reducir a motivación intrínseca tras o proceso de autopercepción. A atención das persoas diríxese cara á recompensa e perden interese na tarefa cando se deixa de ofrecer a recompensa. Esta é unha excepción importante á teoría do reforzo.

Disonancia cognitiva

[editar | editar a fonte]

A disonancia cognitiva é un sentimento de desagrado causado por percibir unha inconsistencia entre as cognicións.[19] A disonancia cognitiva desenvolveuse orixinalmente como unha teoría do cambio de actitude, pero agora considérase unha teoría do eu pola maioría dos psicólogos sociais. A disonancia é máis forte cando se percibe unha discrepancia entre o autoconcepto e o comportamento, por exemplo, facendo algo que nos provoca vergoña. Isto pode dar lugar á autoxustificación mentres o individuo intenta afrontar a ameaza. A disonancia cognitiva adoita conducir a un cambio na actitude, a un cambio no comportamento, a unha autoafirmación ou a unha racionalización do comportamento.

Un exemplo da disonancia cognitiva é fumar. Fumar cigarros aumenta o risco de cancro, o que ameaza o autoconcepto do individuo que fuma. A maioría de nós cremos que somos intelixentes e racionais, e a idea de facer algo insensato e autodestrutivo provoca disonancia. Para reducir esta tensión incómoda, os fumadores tenden a buscar escusas para si mesmos, como: «Vou morrer de todos os xeitos, polo que non importa».

Influencia social

[editar | editar a fonte]

A influencia social refírese á maneira en que as persoas afectan os pensamentos, sentimentos e comportamentos dos demais. Do mesmo xeito que o estudo das actitudes, é un tema central tradicional na psicoloxía social. De feito, a investigación sobre a influencia social coincide en gran medida coa investigación sobre actitudes e persuasión. A influencia social tamén está relacionada co estudo da dinámica de grupos, xa que a maioría dos principios de influencia son máis fortes cando teñen lugar en grupos sociais.

A conformidade é a forma máis común e omnipresente de influencia social. Xeralmente defínese como a tendencia a actuar ou pensar como os demais membros dun grupo. O tamaño do grupo, a unanimidade, a cohesión, o status e a dedicación previa axudan a determinar o nivel de conformidade dun individuo. A conformidade adoita verse como unha tendencia negativa na cultura estadounidense, pero unha certa cantidade de conformidade non só é necesaria e normal, senón probablemente esencial para que unha comunidade funcione.

Os dous motivos importantes na conformidade son:

  • Influencia normativa – a tendencia a conformarse para obter aceptación social e evitar o rexeitamento ou o conflito social, como na presión do grupo.
  • Influencia informativa – baseada no desexo de obter información útil tras a conformidade e, deste xeito, lograr un resultado correcto ou apropiado.
  • Influencia minoritaria é o grao no que unha fracción máis pequena dentro do grupo o influencia durante a toma de decisións. Cómpre sinalar que isto se refire a unha posición minoritaria sobre algún asunto, non a unha minoría étnica. A súa influencia é principalmente informativa e depende da adhesión coherente a unha posición, do grao de deserción da maioría e do status e da confianza en si mesmos dos membros minoritarios. A reactancia é unha tendencia a afirmarse a un mesmo conseguindo o oposto do que se espera. Este fenómeno tamén recibe o nome de anticonformidade e parece ser máis común entre os homes ca entre as mulleres.

Hai dúas áreas máis que son importantes nas investigacións sobre influencia social. A conformidade refírese a calquera cambio no comportamento que se debe a unha petición ou suxestión doutra persoa. A técnica do pé na porta é un método de conformidade no que o persuasor pide un favor pequeno para posteriormente continuar cun favor maior. Un exemplo que mostraría este comportamento sería unha persoa pedindo a hora e, posteriormente, pedindo dez dólares. Unha trampa relacionada é o engano de dar gato por lebre.[20] A terceira forma importante de influencia social é a obediencia. Este é un cambio de comportamento resultado dunha orde directa doutra persoa.

Un tipo de influencia social distinto é a profecía autocumprida. É unha predición que, ao ser formulada, realmente actúa sobre si mesma para converterse en realidade. Por exemplo, nos mercados internacionais no ámbito financeiro, se moita xente cre que unha crise financeira é inminente, os investidores quizais perdan a confianza, vendan a maior parte dos seus valores e sexan realmente eles os que provoquen a crise. De maneira similar, as persoas poden esperar hostilidade por parte dos demais e inducila mediante o seu propio comportamento.

Dinámica de grupo

[editar | editar a fonte]

Un grupo é dúas ou máis persoas que interactúan, inflúen unhas nas outras e comparten unha identidade común. Os grupos teñen un número de calidades emerxentes que os distinguen dos agregados:

  • Normas – regras e expectativas implícitas que os membros do grupo seguen, por exemplo, dar as grazas ou estreitar a man.
  • Roles – regras e expectativas implícitas para membros específicos dentro do grupo, por exemplo, o neno maior, que quizais ten responsabilidades adicionais na familia.
  • Relacións – pautas de agrado dentro do grupo, e tamén diferenzas en prestixio ou status, por exemplo, líderes e persoas populares.

Os grupos e agregados temporais comparten poucas ou ningunha destas características e non cualifican como verdadeiros grupos sociais. Por exemplo, as persoas que esperan por un autobús non constitúen un grupo. Os grupos son importantes non só porque ofrecen apoio social, recursos e un sentimento de pertenza, senón porque complementan o autoconcepto dos seus membros. En gran medida, os seres humanos defínense a si mesmos por ser membros de grupos que forman a súa identidade social.[21] A identidade social compartida dos individuos dentro dun grupo inflúe no comportamento entre grupos, na maneira en que os grupos se comportan cara aos demais e os perciben. Estas percepcións e comportamentos, pola súa vez, definen a identidade social dos individuos dentro dos grupos que interactúan. A tendencia a definirse a un mesmo por ser membro dun grupo conduce á discriminación entre grupos, que implica percepcións e comportamentos favorables dirixidos ao grupo, pero percepcións e comportamentos negativos dirixidos ás persoas alleas ao grupo. A discriminación entre grupos conduce ao prexuízo e á estereotipación, mentres que os procesos de facilitación social e polarización grupal fomentan comportamentos extremos cara ás persoas que non forman parte do grupo.

Os grupos adoitan moderar e mellorar a toma de decisións, e con frecuencia recórrese a eles por estas vantaxes, por exemplo, nos comités e nos xurados. Unha serie de parcialidades grupais, porén, poden interferir coa toma de decisións efectivas. Por exemplo, a polarización grupal, anteriormente coñecida como o cambio arriscado, prodúcese cando as persoas polarizan as súas opinións nunha dirección máis extrema durante unha discusión grupal. Máis problemático é o fenómeno do pensamento de grupo. Este é un defecto do pensamento colectivo que se caracteriza por un consenso prematuro ou unha asunción incorrecta de consenso, causado porque os membros dun grupo non promoven opinións que non sexan consistentes coas opinións dos demais membros. O pensamento de grupo prodúcese nunha variedade de situacións, incluíndo o illamento dun grupo e a presenza dun líder que o dirixe en gran medida. Janis[22] ofreceu a Invasión da baía dos Porcos de 1961 como un caso histórico de pensamento de grupo.

Os grupos tamén afectan o rendemento e a produtividade. A facilitación social, por exemplo, é unha tendencia a traballar máis e máis rapidamente na presenza doutras persoas. A facilitación social aumenta a probabilidade da resposta dominante, que tende a mellorar o rendemento en tarefas sinxelas e a reducilo en tarefas complexas. Pola contra, a ganduleiría social é a tendencia dos individuos a vaguear cando traballan nun grupo. A ganduleiría social é común cando a tarefa se considera pouco importante e as contribucións individuais non son fáciles de identificar.

Os psicólogos sociais estudan unha variedade de fenómenos relacionados cos grupos, como o comportamento das multitudes. Un concepto importante nesta área é a desindividualización, un estado reducido de conciencia dun mesmo que pode ser causado por sentimentos de anonimato. A desindividualización está asociada ao comportamento desinhibido e, ás veces, perigoso. É común nas multitudes, pero tamén pode ser causada por un disfrace, un uniforme, o alcohol, ambientes escuros ou o anonimato en liña.

Relacións con outros

[editar | editar a fonte]

Os psicólogos sociais están interesados na cuestión de por que as persoas ás veces actúan dunha maneira prosocial (axudando, agradando ou amando os demais), pero noutras ocasións actúan dunha maneira antisocial (a hostilidade, a agresión ou o prexuízo contra os demais).

A agresión pódese definir como calquera comportamento que pretende causar dano a outro ser humano. A agresión hostil vai acompañada de emocións fortes, en particular da ira. Danar a outra persoa é o obxectivo. A agresión instrumental é só un medio para acadar un fin. Danar a persoa utilízase para conseguir outro obxectivo, como diñeiro. A investigación indica que existen moitas causas da agresión, incluíndo factores biolóxicos como a testosterona e factores ambientais, como a aprendizaxe social. Os factores situacionais inmediatos, como a frustración, tamén son importantes á hora de provocar unha reacción agresiva.

Aínda que a violencia é un feito da vida, as persoas tamén son capaces de axudar os demais, incluso completos descoñecidos en situacións de emerxencia. A investigación indica que o altruísmo ocorre cando unha persoa sente empatía por outro individuo, mesmo na ausencia doutros motivos.[23] Porén, segundo o efecto espectador, a probabilidade de recibir axuda nunha emerxencia diminúe a medida que aumenta o número de espectadores. Isto débese aos efectos da conformidade e á difusión de responsabilidade.[24]

Atracción interpersoal

[editar | editar a fonte]

No estudo da psicoloxía social é importante a atracción interpersoal, é dicir, todos aqueles esforzos que fan que aos individuos lles agraden outros individuos, establecer relacións e, incluso, namorarse. Algúns dos principios xerais son:

  • Proximidade: canto maior sexa a proximidade física, máis aumenta a atracción.
  • Familiaridade: expoñerse ante os demais (consciente ou inconscientemente) adoita aumentar esa atracción.
  • Similitude: canto máis semellantes sexan as persoas (actitude, orixe, etc.), máis posibilidades teñen de gustarse. (Bryne, 1961). Ao contrario da opinión pública, os opostos normalmente non se atraen.

Nas relacións románticas, inicialmente, o atractivo físico é o máis importante, deixando paso ao resto dos aspectos. Segundo a teoría de intercambio social, as relacións están baseadas na elección racional e na análise custo-beneficio. Se os custos dunha parella comezan a ser maiores ca os seus beneficios, esa persoa quizais abandone a relación, especialmente se hai boas alternativas dispoñibles. Co tempo, as relacións a longo prazo tenden a ser comunais en vez de estar simplemente baseadas no intercambio. Robert Sternberg[25] suxeriu que realmente hai tres compoñentes do amor: intimidade, paixón e compromiso.[26]

Percepción interpersoal

[editar | editar a fonte]

A percepción interpersoal examina as crenzas que as persoas relacionadas teñen sobre outras persoas. Esta área difire da cognición social e da percepción persoal por ser interpersoal en vez de intrapersoal. Ao requirir que polo menos dúas persoas se relacionen, a investigación nesta área examina fenómenos únicos como:

  • Exactitude – a precisión das crenzas de A sobre B.
  • Acordo eu-outro – se as crenzas de A sobre B son ou non as mesmas que as crenzas de B sobre si mesmo.
  • Similitude – se as crenzas de A e B son ou non as mesmas.
  • Proxección/similitude asumida – se as crenzas de A sobre B son ou non as mesmas que as crenzas de A sobre si mesmo.
  • Reciprocidade – a similitude das crenzas de A e B sobre o outro.
  • Metaexactitude – se A sabe ou non como o ven os demais.
  • Proxección asumida – se A pensa ou non que os demais o ven do mesmo xeito que el os ve.

Estas variables non poden ser calculadas nos estudos que piden ás persoas que formen crenzas sobre obxectos ficticios.

Aínda que o interese nesta área medrou rapidamente coa publicación do libro de Malcolm Gladwell de 2005 Parpadeo e coa investigación sobre as rebanadas finas (Ambady & Rosenthal, 1992), a disciplina aínda é moi nova, xa que foi definida formalmente só en 1994 por David Kenny. O feito de que exista tan pouca investigación, en particular sobre a exactitude das primeiras impresións, significa que os psicólogos sociais saben moito sobre o que as persoas pensan dos demais, pero moito menos sobre se son ou non correctas.

Moitos atribúen isto a unha crítica que Cronbach[27] escribiu sobre como se calculaba a exactitude das impresións, o que provocou un paréntese de 30 anos na investigación. Durante ese tempo, os psicólogos centráronse no consenso (se A e B están ou non de acordo nas súas crenzas sobre C) en vez de na exactitude, aínda que Kenny[28] afirmou que o consenso non é nin necesario nin suficiente para a exactitude.

Hoxe, o uso de correlacións en vez de discrepancias é mellor para medir a exactitude[29] e o desenvolvemento do modelo dos cinco grandes superou as críticas de Cronbach e deu lugar a unha onda de nova investigación. As persoas perciben con maior exactitude a extraversión e a conciencia en descoñecidos ca os outros dominios da personalidade.[30] Unha interacción de 5 segundos pode dicir tanto como unha de 15 minutos sobre estes dominios,[31] e o vídeo proporciona máis información ca o simple son.[32]

Sorprendentemente, ver os sitios web persoais ou perfís en liña das persoas (como en Myspace, Facebook ou nun sitio web de citas) pode proporcionar tanta información sobre a súa conciencia e sobre o aberta que é a súa actitude como os seus amigos de longa duración.[33] A cuestión de se os sitios de redes sociais conducen ou non a primeiras impresións exactas inspirou Sam Gosling, da Universidade de Texas en Austin, e David Evans, anteriormente en classmates.com, a lanzar un proxecto ambicioso para medir a exactitude das primeiras impresións en todo o mundo (YouJustGetMe.comArquivado 12 de novembro de 2020 en Wayback Machine.).

En canto á expresión da emoción e como parte da percepción social, segundo Perlman e Cozby (1985, p. 155), «a investigación demostra de maneira importante que podemos obter información precisa acerca das emocións dos demais polas expresións faciais, polo ton de voz e polos movementos do corpo».

Temas da disciplina

[editar | editar a fonte]

A psicoloxía social foise desenvolvendo ao longo de moitas décadas e os seus temas de investigación captaron o interese dunha gran cantidade de estudosos do comportamento. Cada un destes temas ten un amplo desenvolvemento, destacándose diferentes investigadores e achándose métodos para cada un deles, en moitos casos compartidos segundo a súa similitude.

Así, é posible desenvolver un complexo temario como o que se presenta a continuación:

Actitudes

[editar | editar a fonte]
Artigo principal: Actitude.

Unha actitude vén ser unha disposición persoal, usualmente baseada na experiencia, que inflúe no comportamento dun individuo. Noutros termos, as actitudes poden considerarse como unha forma de motivación social ou grupal. Poden ser de carácter emotivo, racional e mesmo inconsciente, polo que as actitudes son moi difíciles de cambiar.

Desde un punto de vista psicosocial e crítico, unha actitude non se pode definir como unha predisposición estable e ríxida, senón que se entende como unha opción relativa a discursos que o marco de referencia cultural permite. Un marco histórico e cultural situado.

Agresión

[editar | editar a fonte]
Artigo principal: Agresión.
Artigo principal: Agresividade.

A agresión pode definirse como un comportamento hostil ou destrutivo ou, no seu defecto, como unha disposición da mesma natureza. A finalidade dunha agresión é causar dano á persoa, ao animal ou ao obxecto ao que se dirixe; neste sentido, diferénciase do amedrentamento e da ameaza.

Atracción

[editar | editar a fonte]
Artigo principal: Atracción sexual.

A atracción, ou atracción sexual, refírese ao impulso que leva unha persoa a relacionarse con outra buscando manter unha relación sexual. Este impulso nos seres humanos adquire un carácter menos instintivo e preséntase máis ben como un elemento multifactorial influído pola cultura.

Colectividade

[editar | editar a fonte]
Artigo principal: Colectividade.

A colectividade é unha noción que alude a un amplo número de formas de agrupamento humano. Así, pode darse esta denominación ás folgas, ás cuadrillas e ás manifestacións en xeral, pero tamén aos poboados e á opinión pública. O 'colectivo' é unha construción feita co fin de explicar as cuestións que van máis alá dos grupos, organizacións e mesmo das institucións.

Comunicación

[editar | editar a fonte]
Artigo principal: Comunicación.

A comunicación é un fenómeno inherente á relación grupal dos seres vivos mediante o cal estes obteñen información acerca do seu contorno e doutros contornos e son capaces de compartila facendo partícipes desa información aos demais.

Psicoloxía da comunicación

[editar | editar a fonte]

É a rama da psicoloxía social que estuda a conduta comunicativa do ser humano e a súa interacción cos demais. O comportamento ou conduta do ser humano nas súas interrelacións coa sociedade, tanto como ente que comunica datos, ideas e conceptos, como receptor de mensaxes. Trata, en suma, de coñecer e analizar os factores de índole psicolóxica que interveñen nos diferentes procesos da actividade da comunicación.

Temas de estudo da Psicoloxía da comunicación:

  • Niveis de estudo: intrapersoal, interpersoal e social.
  • O contexto
  • Variables psicolóxicas
  • Percepción social
  • Linguaxe verbal e non verbal
  • As relacións interpersoais: a socialización, a atracción e os conflitos.

Na comunicación como conduta interveñen procesos cognoscitivos que permiten captar, reter e procesar a información e transmitila a outros; é así que neste proceso participan: a aprendizaxe, a percepción, a memoria e o pensamento.

«A atención dos consumidores non se capta mediante argumentos racionais, senón a través de imaxes que emocionen. Canto máis intensa sexa esta emoción, máis profunda será a conexión neurolóxica conseguida no cerebro do consumidor potencial, polo que as campañas de publicidade deben reforzar estas redes neuronais, xa que son as que finalmente motivan a compra impulsiva de determinados produtos» (López Vázquez Belén, 2007, p. 32).

Psicoloxía da publicidade

[editar | editar a fonte]

Dentro da publicidade existe unha expresión coñecida como «publicidade emotiva» ou «persuasión dirixida», que busca crear un vínculo apelando ou influíndo nas emocións dos receptores para que mostren interese e mesmo se identifiquen; isto débese á alta competitividade nos mercados e ten como obxectivo aumentar o consumo nos individuos.

A publicidade ten como finalidade dar a coñecer información ou beneficios que ofrece unha marca ou produtos; para iso lévanse a cabo diversas estratexias de difusión e persuasión, que se realizan dentro da publicidade ou propaganda impresa (revistas, xornais, carteis, folletos, etc.) e da publicidade audiovisual (televisión, cine, redes sociais); é principalmente a través destes medios que se incentiva en gran medida o consumo, debido á gran influencia que teñen sobre a sociedade.

As estratexias que se empregan nos medios de comunicación visuais consisten en que nos seus contidos mostren imaxes relacionadas coa realidade dentro das institucións sociais (casa, escola, etc.) para que así os individuos se identifiquen coas situacións que lles son presentadas. Para iso, as empresas que queren dar a coñecer e promover servizos ou produtos deben formularse cuestións en torno á sociedade como: “Que necesidades internas cobren ou poden cubrir as marcas? Que elementos podemos destacar na comunicación que non fosen utilizados ata agora?” (López V B, 2007, p. 30), co fin de atraer o interese e crear un lazo entre os consumidores; esta conexión coñécese como branding emocional, que segundo Marc Gobé “é unha maneira de crear un diálogo persoal cos consumidores. Hoxe en día, os consumidores esperan que as súas marcas os coñezan –intimamente e individualmente– e entendan as súas necesidades e a súa orientación cultural” (Gobé M. 2005, p. 30).

Tamén están os insights, que se definen como “as percepcións, imaxes, experiencias e verdades subxectivas que o consumidor ten asociadas cun tipo de produto, cunha marca concreta ou coa súa situación de consumo” (López V B, 2007, p. 40); con estes, as empresas realizan cada vez máis publicidades creativas, debido ao coñecemento profundo que se ten do consumidor dentro dos insight, formulando preguntas sobre as sensacións que senten ante algún produto ou servizo, dando como resultado unha idea xeral das ilusións ou desexos que teñen os individuos, para dese xeito aplicala na súa publicidade.

Do mesmo xeito, faise uso da teoría da cor; esta teoría menciona o significado emocional que ten cada cor, por exemplo: o amarelo significa alegría, felicidade, enerxía; o laranxa, entusiasmo, ánimo; o vermello, paixón, amor, forza; o azul, sabedoría, intelixencia; etc. Escóllense as cores de acordo coas emocións que as empresas queren reflectir nunha campaña publicitaria e para mellorala visualmente, é dicir, para atraer a atención dos consumidores.

Comunidade

[editar | editar a fonte]
Artigo principal: Psicoloxía comunitaria.

A Psicoloxía Comunitaria, así como tamén a chamada Psicoloxía Social Comunitaria (de corte latinoamericano), céntranse no estudo das comunidades humanas e dos seus fenómenos. Os psicólogos comunitarios distinguen as comunidades doutros grupos humanos argumentando que estas posúen características e fenómenos propios (por exemplo, a participación comunitaria ou o sentido de comunidade) que xustifican o desenvolvemento dunha disciplina e métodos propios. Pioneira na constitución e desenvolvemento deste campo foi a venezolana Maritza Montero.

No ámbito da psicosocioloxía, o xeógrafo humanista Yi-Fu Tuan estudou o sentido de pertenza a unha comunidade mediante o civitio como vínculo de identidade grupal. O seu método de investigación clasifícase en cinco tipos principais: estudos sobre o modo en que os seres humanos en xeral perciben e organizan o mundo, estudos sobre as percepcións e as actitudes cara ao contorno como unha dimensión da cultura, estudos destinados a identificar actitudes e valores por medio de enquisas, observacións sobre cambios na valoración do contorno e estudos sobre o significado de certos lugares de participación comunitaria.

Conformidade

[editar | editar a fonte]
Artigo principal: Conformidade.

A conformidade é o grao ata o cal os membros dun grupo social cambiarán o seu comportamento, opinións e actitudes para encaixar coas opinións do grupo.

Estereotipos

[editar | editar a fonte]
Artigo principal: Estereotipo.

Un estereotipo é unha imaxe mental moi simplificada e con poucos detalles acerca dun grupo de persoas que comparte certas calidades características (ou estereotípicas) e habilidades; por exemplo, cholos, fresas, magueras, emos, punks, rockeros, pijos, góticos, rapeiros, etc.; o que identifica a persoa son aqueles trazos máis rechamantes (a súa forma de falar, camiñar, vestir, comportarse, etc.)

Véxase tamén: Subcultura.

Expectativas

[editar | editar a fonte]
Artigo principal: Expectativa.

Unha expectativa é unha suposición sobre o futuro, que pode ou non ser realista. Unha expectativa sobre a conduta doutra persoa, expresada a esa persoa, pode ter a natureza dunha forte petición.

Artigo principal: Grupo social.

Un grupo social, chamado tamén grupo orgánico, é un conxunto de persoas que desempeñan roles recíprocos dentro da sociedade. Este pode ser facilmente identificado, ten unha forma estruturada e é duradeiro. As persoas que forman parte del actúan de acordo cunhas características afíns, como normas, valores, crenzas, ideoloxías, idiosincrasia, pensamentos e fins necesarios para o ben común do grupo. Procúrase unha mellora ou beneficio, xa sexa para a sociedade ou para o propio grupo.

--Grupo: Número de persoas máis ou menos reducido que se atopan cara a cara durante un período de tempo.--

Habilidades sociais

[editar | editar a fonte]
Artigo principal: Habilidades sociais.

As habilidades sociais son un conxunto de condutas que teñen a función de promover ou mellorar a inserción dunha persoa en grupos. Así mesmo, permiten que un individuo manifeste a súa opinión e os seus desexos reais ante os demais.

Identidade

[editar | editar a fonte]
Artigo principal: Identidade.
Artigo principal: Conciencia (Psicoloxía).

O termo identidade utilízase para referirse á capacidade dun individuo de recoñecerse nas súas características esenciais e nas modificacións que experimenta en si mesmo.

Impacto emocional das redes sociais

[editar | editar a fonte]

Comunmente e en termos sinxelos, unha emoción defínese como unha turbación súbita e repentina no estado de ánimo dunha persoa provocada por un sentimento: temor, alegría, odio, tristeza, etc. O impacto emocional que as redes sociais poden exercer sobre unha persoa depende de varios factores, entre eles a propia natureza da rede (traballo, negocios, amizade, parentesco, etc.), dos obxectivos perseguidos polos seus membros e dos seus propios trazos de personalidade, que determinarán o estilo de comunicación e o contido das mensaxes e, por suposto, da “susceptibilidade” do receptor das mensaxes, é dicir, o individuo que forma parte da rede ou redes sociais, sendo tamén importante o número e tipo destas das que forme parte.[Cómpre referencia]

O impacto emocional medirase polas actitudes e accións do individuo inmerso nas redes sociais. Estudos recentesModelo:Cales demostran que un individuo é capaz de influír fortemente nas persoas coas que se relaciona ata en 3 niveis, é dicir, as emocións e actitudes que presenta unha persoa son adoptadas polos seus amigos, os amigos dos seus amigos e os amigos dos amigos dos seus amigos. Estas poden ser tanto negativas como positivas, por exemplo, a felicidade, a tristeza, a depresión, o feito de fumar ou deixar de facelo, accións altruístas, etc. É por iso que resulta moi importante reflexionar antes de exteriorizar as nosas emocións nunha rede social e seleccionar coidadosamente a rede á que queiramos pertencer, dado que afecta a toda unha comunidade.[Cómpre referencia]

“Os medios de comunicación convértense así nun mercado de sensacións, que se poñen á disposición dun público que goza consumindo imaxes pracenteiras asociadas ás marcas.” (López Vázquez Belén, 2007, p. 33) \

Artigo principal: Liderado.

O liderado é unha calidade que posúe unha persoa ou un grupo de persoas, con capacidade, coñecementos e experiencia para dirixir os demais. A palabra "liderado" en si mesma pode significar un grupo colectivo de líderes, ou pode significar características especiais dunha figura célebre (como un heroe). Divídese en líder autoritario (imaxe moi forte), líder democrático (imaxe normal) e líder laissez-faire (deixar facer, imaxe moi débil).

Movementos sociais

[editar | editar a fonte]
Artigo principal: Movementos sociais.

Un movemento social pode entenderse como a agrupación informal de individuos ou organizacións, dedicadas a cuestións político-sociais que ten como finalidade o cambio social.

Obediencia

[editar | editar a fonte]
Artigo principal: Obediencia.

O termo obediencia (do mesmo xeito que a acción de obedecer) conduce da escoita atenta á acción, que pode ser puramente pasiva ou exterior ou, pola contra, pode provocar unha profunda actitude interna de resposta.

Prexuízos

[editar | editar a fonte]
Artigo principal: Prexuízo.

O prexuízo é unha concepción elaborada por un individuo tras un proceso no que 'prexulga' algo. En xeral, implica chegar a un xuízo sobre o obxecto antes de determinar onde está realmente a preponderancia da evidencia, ou a formación dun xuízo sen experiencia directa ou real. A formación de prexuízos está moi influída pola socialización e polas experiencias previas en xeral.

Socialización

[editar | editar a fonte]
Artigo principal: Socialización.

A socialización é o proceso mediante o cal os individuos pertencentes a unha sociedade ou cultura aprenden e interiorizan un repertorio de normas, valores e formas de percibir a realidade, que os dotan das capacidades necesarias para desenvolverse satisfactoriamente na interacción social.

Traballo en equipo

[editar | editar a fonte]
Artigo principal: Traballo en equipo.

O traballo en equipo consiste no desenvolvemento de tarefas de forma colectiva, baseándose en funcións de comunicación, liderado e reflexión grupal. No traballo en equipo desempeña un papel importante o liderado e o establecemento de roles. \

Artigo principal: Valor (axiología).

Denomínanse valores o conxunto de pautas que a sociedade establece para seren cumpridas polas persoas nas relacións sociais. Os valores son crenzas de maior rango, teñen unha expresión de consenso social e son un compoñente da cultura.

Violencia

[editar | editar a fonte]
Artigo principal: Violencia.

A violencia é un comportamento deliberado que resulta, ou pode resultar, en danos físicos ou psicolóxicos a outros seres humanos ou, máis comunmente, a outros animais ou cousas (vandalismo), e asóciase, aínda que non necesariamente, coa agresión, xa que tamén pode ser psicolóxica ou emocional, a través de ameazas ou ofensas.

Outros temas

[editar | editar a fonte]

Investigación

[editar | editar a fonte]

Enrique Pichon-Rivière, xerador da teoría de grupo coñecida como grupo operativo. A psicoloxía social é unha ciencia empírica que intenta responder a unha variedade de cuestións sobre o comportamento humano mediante a comprobación das hipóteses, de aí a súa forte relación coa psicoloxía clínica, os seus métodos de prevención e intervención, diagnóstico e prognóstico no laboratorio e no campo. A atención coidadosa á mostraxe, ao deseño da investigación e á análise estatística é importante, e os resultados son publicados en publicacións avaliadas por pares como La revista de psicología social experimental, El boletín sobre la psicología social y la personalidad e La revista de psicología social y personalidad.

Os métodos experimentais implican que o investigador cambie unha variable no medio e mida o efecto noutra variable. Un exemplo sería deixar dous grupos de nenos xogar a videoxogos violentos ou non violentos e despois observar o seu nivel posterior de agresión durante un período de xogo libre. Un experimento válido é controlado e utiliza asignación aleatoria.

Os métodos de correlación examinan a asociación estatística entre dúas variables que ocorren de maneira natural. Por exemplo, pódese correlacionar a cantidade de televisión violenta que os nenos ven na casa co número de incidentes violentos nos que os nenos participan na escola. Cómpre ter en conta que este estudo non probará que a televisión violenta cause a agresión nos nenos. É posible que os nenos agresivos escollan ver máis televisión violenta.

Os métodos observacionais son puramente descritivos e inclúen a observación naturalística, a observación artificiosa, a observación participante e a análise de arquivos. Estes son menos comúns na psicoloxía social, pero ás veces son utilizados durante os primeiros pasos do estudo dun fenómeno. Un exemplo sería observar discretamente os nenos nun patio de recreo (cunha videocámara, quizais) e rexistrar o número e os tipos de accións agresivas demostradas.

Cando é posible, os psicólogos sociais dependen da experimentación controlada. Os experimentos controlados requiren a manipulación dunha ou máis variables independentes para examinar o efecto sobre unha variable dependente. Os experimentos son útiles na psicoloxía social porque teñen moita validez interna, o que quere dicir que están libres da influencia de variables que confunden e, polo tanto, é máis probable que indiquen exactamente unha relación causal. Porén, as mostras pequenas utilizadas nos experimentos controlados tipicamente non teñen moita validez externa, ou o grao no que os resultados poden ser xeneralizados á poboación xeral. Habitualmente existe unha compensación entre o control experimental (validez interna) e o poder de xeneralizar á poboación (validez externa).

Como normalmente é imposible poñer a proba a todas as persoas, a investigación tende a realizarse nunha mostra de persoas da poboación máis ampla. Os psicólogos sociais utilizan frecuentemente investigacións mediante enquisas cando están interesados en resultados que teñen moita validez externa. As enquisas utilizan diversas formas de mostraxe aleatoria para obter unha mostra de respondentes que sexan representativos dunha poboación. Este tipo de investigación adoita ser descritivo porque non existe control experimental sobre as variables. Non obstante, métodos estatísticos novos como o modelo de ecuacións estruturais úsanse para comprobar posibles relacións causais neste tipo de datos.

Independentemente do método que se utilice, é importante avaliar a hipótese de investigación á luz dos resultados, confirmando ou rexeitando a predición orixinal. Os psicólogos sociais empregan estatísticas e probas de probabilidade para xulgar os seus resultados, que definen un achado significativo como aquel cunha probabilidade inferior ao 5 % de deberse ao azar. As replicacións son importantes para asegurar que o resultado é válido e non se debe ao azar ou a algunha característica dunha mostra particular.

Na Psicoloxía Social Arxentina, creada por Enrique Pichon-Rivière, utilízase a metodoloxía de 'investigación-acción'.

O fin da psicoloxía social é comprender a cognición e o comportamento tal e como ocorren naturalmente nun contexto social, pero o acto de observar as persoas pode influír e cambiar o seu comportamento. Por esta razón, moitos experimentos de psicoloxía social utilizan o engano para ocultar ou deformar certos aspectos do estudo. O engano pode incluír historias falsas, participantes falsos (chamados confederados), reaccións falsas dadas aos participantes, etc.

A práctica do engano foi cuestionada por certos psicólogos que sosteñen que o engano baixo calquera circunstancia é pouco ética, e que no seu lugar deberían utilizarse outras estratexias de investigación (por exemplo, o roleplay). Desafortunadamente, a investigación demostrou que os estudos de roleplay non producen os mesmos resultados que os estudos baseados no engano e isto puxo en dúbida a súa validez. Ademais do engano, os experimentadores puxeron, en varias ocasións, as persoas en situacións potencialmente incómodas ou vergoñentas (por exemplo, o experimento de Milgram e o experimento da prisión de Stanford) e isto foi criticado por razóns éticas.

Para protexer os dereitos e o benestar dos participantes nas investigacións e, ao mesmo tempo, descubrir resultados significativos e coñecementos sobre o comportamento humano, practicamente toda investigación de psicoloxía social pode someterse a un proceso de revisión ética. Na maioría dos colexios e universidades, isto é realizado por un comité ético ou un Consello de Revisión Institucional. Este grupo examina a investigación proposta para asegurar que non exista ningún dano para os participantes e que os beneficios do estudo sexan maiores que os riscos ou incomodidades posibles para as persoas que participan no estudo.

Ademais, adoita empregarse un proceso de consentimento informado para asegurar que os voluntarios saiban o que sucederá durante os experimentos e comprendan que teñen permiso para abandonar o experimento cando queiran. Normalmente, ao final do experimento, infórmase dos enganos utilizados e procúrase asegurar que os participantes non resultasen prexudicados polos procedementos. Hoxe en día, a maioría da investigación en psicoloxía social non implica un risco de dano maior do que se pode esperar das probas rutineiras dos psicólogos e das actividades cotiás normais, pero sempre hai que antepoñer os aspectos da deontoloxía e a ética do psicólogo na investigación e na intervención.

Experimentos famosos

[editar | editar a fonte]

Os experimentos e estudos famosos que influíron na psicoloxía social inclúen:

  • O experimento de Asch dos anos 1950, unha serie de estudos que demostraron claramente o poder da conformidade na estimación da lonxitude das liñas por parte das persoas.[34] En máis dunha terceira parte dos experimentos, os participantes confirmaron o que dicía a maioría, aínda que o xuízo da maioría era claramente incorrecto. Un 75 % dos participantes confirmárono polo menos unha vez durante o experimento.
  • O experimento de Sherif da Cova dos Ladróns,[35] onde dividiron os rapaces en dous grupos que competían para explorar canta hostilidade e agresión emerxerían. Tamén é coñecido como a teoría do conflito grupal realista, porque o conflito intergrupal foi inducido tras unha competición polos recursos.
  • O experimento de León Festinger sobre a disonancia cognitiva, no que se pediu aos suxeitos que realizasen unha tarefa aburrida. Foron divididos en dous grupos e recibiron dous niveis salariais diferentes. Ao final do estudo, algúns participantes foron pagados con 1 $ para dicir que gozaran da tarefa e outro grupo de participantes foi pagado con 20 $ para dicir a mesma mentira. O primeiro grupo informou posteriormente de que gozara máis da tarefa que o segundo grupo. As persoas xustificaron a mentira cambiando as súas actitudes anteriormente desfavorables sobre a tarefa.[19]
  • O experimento de Milgram, que estudou ata que punto as persoas chegarían a obedecer unha figura de autoridade. Despois dos acontecementos do Holocausto durante a Segunda Guerra Mundial, o experimento demostrou que cidadáns estadounidenses normais eran capaces de seguir ordes ata o punto de causar sufrimento extremo nun ser humano inocente.[36]
  • O experimento do boneco Bobo de Albert Bandura, que demostrou como se aprende a agresión mediante a imitación.[37] Este foi un dos primeiros estudos de moitos que demostraron como a exposición á violencia a través dos medios de comunicación conduce ao comportamento agresivo nos observadores.
  • O experimento da prisión de Stanford, realizado por Philip Zimbardo, no que un exercicio simulado entre prisioneiros e gardas estudantes demostrou que as persoas seguirían un papel. Foi unha demostración importante do poder da situación social inmediata e da súa capacidade para dominar os trazos normais da personalidade.[38]

Representantes

[editar | editar a fonte]


  1. ↑ (p. 5, 1954), Allport, G. The historical background of modern social psychology. En G. Lindzey (Ed.), Handbook of social psychology (pp. 3-56), Vol. 1. Reading, Mass.: Addison-Wesley.
  2. ↑ Baron, R. & Byrne, D. (1994). Social psychology: Understanding human interaction (7th. ed.). Boston: Allyn and Bacon.
  3. ↑ Sewell, W. H. (1989). Some reflections on the golden age of interdisciplinary social psychology. Annual Review of Sociology. Vol. 15
  4. ↑ Moscovici, S. & Markova, I. (2006). The making of modern social psychology. Cambridge, UK: Polity Press
  5. ↑ Triplett, N. (1898). The dynamogenic factors in pacemaking and competition. American Journal of Psychology. 9, 507-533
  6. ↑ Gergen, K. J. (1973). Social psychology as history. Journal of Personality and Social Psychology, 26, 309-320
  7. ↑ Orsini, Alcira (2012). "Psicología, una introducción". Buenos Aires, Argentina: AZ. ISBN 978-950-534930-2.
  8. ↑ Mead, G.H. (1927). Espíritu, persona y sociedad. Barcelona: Paidós.
  9. ↑ Quiroz Palacios, Abraham (2011). "Historia, desarrollo y perspectivas de la psicología social". Katharsis: Revista de Ciencias Sociales (Envigado, Colombia) (12): 10. ISSN 0124-7816.
  10. ↑ Álvaro Estramina, José Luis. (2007). Introducción a la psicología social sociológica (1a ed ed.). Editoirial UOC. ISBN 978-84-9788-603-1. OCLC 192097508. Consultado o 28 de noviembre de 2019.
  11. ↑ moscovici (1979). El psicoanálisis, su imagen y su público. huemul.
  12. ↑ "Perfiles Educativos. Núm. 105, 2004" (PDF). [www.iisue.unam.mx](http://www.iisue.unam.mx). Consultado o 28 de noviembre de 2019.
  13. 1 2 Materán, Angie (9 de julio de 2009). "Las representaciones sociales: un referente teórico para la investigación educativa" (en castelán). Consultado o 28 de noviembre de 2019.
  14. ↑ Villarroel, Gladys E. (9 de abril de 2008). "Las representaciones sociales. Una nueva relación entre el individuo y la sociedad." (en castelán). ISSN 0798-3069. Consultado o 28 de noviembre de 2019.
  15. ↑ Perloff, R. M. (2003). The dynamics of persuasion. Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum
  16. ↑ Bem, D. (1970). Beliefs, attitudes, and human affairs. Belmont, CA: Brooks/Cole
  17. ↑ Heider, J. D., & Skowronski, J. J. (2007). Improving the predictive validity of the Implicit Association Test. North American Journal of Psychology, 9, 53-76
  18. ↑ Correll, J., Park, B., Judd, C. M., & Wittenbrink, B. (2002). The police officer's dilemma: Using ethnicity to disambiguate potentially threatening individuals. Journal of Personality and Social Psychology, 83, 1314-1329
  19. 1 2 Festinger, L. & Carlsmith, J. M. (1959). Cognitive consequences of forced compliance. Journal of Abnormal and Social Psychology, 58, 203-211
  20. ↑ Cialdini, R. B. (2000). Influence: Science and practice. Allyn and Bacon
  21. ↑ Tajfel, H. & Turner, J. C. (1986). The social identity theory of intergroup behavior. In S. Worchel & W. G. Austin (Eds.), Psychology of intergroup relations. Chicago, IL: Nelson-Hall
  22. ↑ Janis, I. L. (1972). Victims of groupthink. Boston, MA: Houghton Mifflin Company
  23. ↑ Batson, C. D. (1998). Altruism and prosocial behavior. In D. T. Gilbert, S. T. Fiske, & G. Lindzey, (Eds.),The handbook of social psychology. New York: McGraw Hill
  24. ↑ Latane, B. (1981). The psychology of social impact. American Psychologist, 36, 343-356
  25. ↑ Sternberg, R. J. (1986) A triangular theory of love. Psychological Review, 93, 119-135
  26. ↑ Perlman, D., y Cozby, P. C. (1985). Percepción social. En D. Perlman y P. C. Cozby, ed. Psicología social. México.: Mc Graw Hill. p. 155.
  27. ↑ Cronbach, L. J. (1955). Processes affecting scores on "understanding of others" and "assumed similarity." Psychological Bulletin, 52, 177-193
  28. ↑ Kenny, D.A. (1994). Interpersonal perception: A social relations analysis. New York, NY: Guilford Press
  29. ↑ Funder, D.C. (1995). On the accuracy of personality judgment: A realistic approach. Psychological Review, 102, 652-670
  30. ↑ Watson, D. (1989). Strangers' ratings of the five robust personality factors: Evidence of a surprising convergence with self-report. Journal of Personality and Social Psychology, 57, 120-128
  31. ↑ Ambady, N., & Rosenthal, R. (1992). Thin slices of expressive behavior as predictors of interpersonal consequences: A meta-analysis. Psychological Bulletin, 111, 256-274
  32. ↑ Borkenau, P., & Liebler, A. (1992). Trait inferences: Sources of validity at zero acquaintance. Journal of Personality and Social Psychology, 62, 645-647
  33. ↑ Vazier, S. & Gosling, S.D. (2004). e-Perceptions: Personality impressions based on personal websites. Journal of Personality and Social Psychology, 87, 123-132
  34. ↑ Asch, S. E. (1955). Opinions and social pressure. Scientific American, pp. 31-35
  35. ↑ Sherif, M. (1954). Experiments in group conflict. Scientific American, 195, 54-58
  36. ↑ Milgram, S. (1975). Obedience to authority. Harper and Bros
  37. ↑ Bandura, A., Ross, D. & Ross, S. A. (1961). Transmission of aggression through imitation of aggressive models. Journal of Abnormal and Social Psychology, 63, 575-582
  38. ↑ Haney, C., Banks, W.C. & Zimbardo, P.G. (1973). Interpersonal dynamics in a simulated prison. International Journal of Criminology and Penology, 1, 69-97

Ligazóns externas

[editar | editar a fonte]