Arturo Ripstein

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á procura
Arturo Ripstein
20151117-Salon Teatro-Ripstein e Losa 1.jpg
Ripstein e o director de Cineuropa, José Luis Losa, no Salón Teatro de Santiago de Compostela a noite do 17 de novembro de 2015, no eido dunha retrospectiva do cineasta
Nome completoArturo Ripstein Rosen
Nacemento13 de decembro de 1943 (76 anos)
LugarCidade de México, Flag of Mexico.svg México
NacionalidadeMéxico
Educado enUniversidad Iberoamericana
PaiAlfredo Ripstein
Cónxuxe(s)Paz Alicia Garciadiego
FillosGabriel Ripstein
ProfesiónDirector de cine
(1965-presente)
editar datos en Wikidata ]

Arturo Ripstein Rosen nado en Cidade de México o 13 de decembro de 1943, é un director de cine mexicano de orixe xudía, naturalizado español desde xuño do 2003, autor dunha extensa filmografía e gañador do Premio Nacional de Ciencias e Artes na área de Belas Artes de México en 1997, o segundo cineasta en obtelo (o primeiro foi Luis Buñuel)[1].

Inicio da súa traxectoria[editar | editar a fonte]

Arturo Ripstein naceu no seo dunha familia xudía. Como fillo do produtor Alfredo Ripstein Jr., familiarizouse desde moi novo coas prácticas e ritmos da cinematografía mexicana. Aos quince anos presenciou a rodaxe de Nazarín (1958) e descubriu a Luis Buñuel, con quen mantivo unha estreita relación mestre-alumno que se mantivo ata a morte do cineasta aragonés, en 1983.

Realizou o seu debut como director de cine aos 21 anos. O seu pai adquirira os dereitos dun guión escrito por Carlos Fuentes e por Gabriel García Márquez, titulado El charro, e confioulle a dirección coa condición de que o convertese nun western, xénero de marcada popularidade naqueles anos. O resultado foi Tiempo de morir (1965), que contou coa colaboración de experimentados profesionais como o fotógrafo Alex Phillips, o editor Carlos Savage e a actriz Marga López.

O temperán debut de Ripstein constituíu unha situación extraordinaria para a época, considerando que a ríxida estrutura sindical da industria cinematográfica mexicana mantiña pechadas as súas portas a novos directores. Dous factores conxugáronse para facilitar, indirectamente, a chegada de Ripstein ao cinema: por unha banda, a creación do Centro Universitario de Estudos Cinematográficos (CUEC), primeira escola de cinema de América Latina; polo outro, a organización dos concursos de cinema experimental pola Sección de Técnicos e Manuais do Sindicato de Traballadores da Produción Cinematográfica (STPC) en 1965 e 1967. Aínda que Ripstein non participou en ningún dos concursos, nin era graduado do CUEC, a renovación das filas do anquilosado gremio de directores era unha necesidade imperativa e o seu atrevido debut foi recibido moi favorablemente.

Consolidación e internacionalización[editar | editar a fonte]

O seu ingreso formal na industria produciuse tres anos despois, coa adaptación da novela de Elena Garro Los recuerdos del porvenir (1968). Durante os anos setenta, Ripstein consolidouse como director e iniciou unha das etapas máis frutíferas da súa carreira, a cal inclúe tres das cintas máis importantes do cinema mexicano contemporáneo: El castillo de la pureza (1972), El lugar sin límites (1977) e Cadena perpetua (1978). As dúas últimas lograron colocalo no selecto grupo de mozos cuxa filmografía comezou a ser estudada con detemento por especialistas nacionais e estranxeiros.

Despois dun breve período caracterizado por producións pouco afortunadas, Ripstein atopou en 1985 a escritora Paz Alicia Garciadiego, quen se converteu na súa aliada máis efectiva. A partir de El imperio de la fortuna (1985), o binomio Ripstein-Garciadiego emprendeu unha viaxe directa rumbo á definitiva internacionalización da filmografía ripsteiniana. España e Francia rendéronlle tributo a través de mostras, exhibicións e premios, e o seu nome comezou a mencionarse repetidamente xunto ao título de "o mellor director mexicano do noso tempo".

A soidade das almas e a imposibilidade de cambiar a propia natureza son temas recorrentes na filmografía de Ripstein. Variacións sobre estes temas localízanse en todas as súas películas, particularmente en El castillo de la pureza (1972), Principio y fin (1993), La reina de la noche (1994) e Profundo carmesí (1996). Os seus filmes foron cualificados como lentos, sombríos e depresivos. O plano-secuencia é a súa ferramenta fundamental para a posta en escena. Estas características fixeron de Ripstein un director controvertido: amado e odiado por partes iguais, pero nunca ignorado.

Durante os anos noventa, Arturo Ripstein pasou por un dos mellores momentos da súa carreira. Nunha década amarga para a produción cinematográfica en México, Ripstein foi o único director capaz de soster un ritmo constante de produción: nove películas en pouco máis de dez anos. Principio y fin (1993) obtivo o máximo galardón no Festival Internacional de Cine de Donostia e o recoñecemento internacional cara á súa obra facilitou a realización de películas como El evangelio de las maravillas (1998), El coronel no tiene quien le escriba (1999), Así es la vida... (1999) ou La perdición de los hombres (2000), todas elas coproducións con empresas europeas.

A partir do novo século, a atención da crítica internacional reorientouse cara ás propostas fílmicas de directores mexicanos máis novos, como Carlos Reygadas, e o cinema de Ripstein pareceu perder unha parte do prestixio adquirido ao longo de case cinco décadas de traballo ininterrompido. Con todo, a súa obra segue sendo considerada unha das máis importantes do cinema mexicano de todos os tempos.

Familia[editar | editar a fonte]

Está casado con Paz Alicia Garciadiego, quen escribiu os guións de moitas das súas películas mentres que o seu fillo, Alejandro Ripstein, participou tamén nas súas producións como editor.

Naturalización[editar | editar a fonte]

En xuño de 2003, el e a súa esposa recibiron a nacionalidade española por carta de natureza[2].

Filmografía como director[editar | editar a fonte]

Ano Película Nota
1965 Tiempo de morir
1966 H.O., episodio de Juego peligroso / Jôgo perigoso Flag of Mexico.svg México - Flag of Brazil.svg Brasil
1968 Los recuerdos del porvenir
1969 Salón Independiente Curtametraxe documental dirixida con Rafael Castanedo e con Felipe Cazals
La hora de los niños
1970 QRR (Quien resulte responsable) Non acreditado. Documental dirixido con Gustavo Alatriste
Crimen Curtametraxe
La belleza Curtametraxe
Exorcismos Curtametraxe
1971 Autobiografía Curtametraxe
El náufrago de la calle de la Providencia Mediametraxe documental dirixida con Rafael Castanedo
1972 El castillo de la pureza
1973 El Santo Oficio
1974 Los otros niños Mediametraxe documental
Una nación en marcha, número 3 Curtametraxe documental
1975 Tiempo de correr Curtametraxe documental
Foxtrot / The other side of paradise Flag of Mexico.svg México - Suíza Suíza - Reino Unido Reino Unido
La causa / Tres preguntas a Chávez Curtametraxe documental
1976 Lecumberri, el palacio negro Documental
El borracho Curtametraxe documental
1977 El lugar sin límites
La viuda negra
1978 Cadena perpetua
La tía Alejandra
1979 La ilegal
La seducción
1981 Rastro de muerte
1983 De todo como en botica Curtametraxe documental
Quítele el usted y tratamos Curtametraxe documental
1984 El otro
1985 El imperio de la fortuna
1987 Una semana en la vida del presidente Curtametraxe documental en vídeo
1988 Mentiras piadosas
1991 La mujer del puerto / Woman of the port Flag of Mexico.svg México - Estados Unidos de América Estados Unidos
1993 Principio y fin
1994 La reina de la noche / The queen of the night / La reine de la nuit Flag of Mexico.svg México - Estados Unidos de América Estados Unidos - Flag of France.svg Francia
1996 Profundo carmesí / Carmin profond Flag of Mexico.svg México - Flag of France.svg Francia - España España
1997 Hombre con guitarra España España
Telefilme de curta metraxe documental
Serie Autor x autor
1998 El evangelio de las maravillas Flag of Mexico.svg México - Flag of Argentina.svg Arxentina - España España
El coronel no tiene quien le escriba / Pas de lettre pour le colonel / Personne n'écrit au colonel Flag of Mexico.svg México - España España - Flag of France.svg Francia
1999 Así es la vida... / C'est la vie... Flag of Mexico.svg México - España España - Flag of France.svg Francia
2000 La perdición de los hombres Flag of Mexico.svg México - España España
2001 Juan Soriano: Fecit dixit Telefilme documental
2002 La virgen de la lujuria / A virgem da luxúria España España - Flag of Mexico.svg México - Portugal Portugal
2004 Mi gran noche Curtametraxe
2005 Los héroes y el tiempo Documental en vídeo
Un día en la vida de dos restaurantes Telefilme de curta metraxe documental
2006 Carnaval de Sodoma Flag of Mexico.svg México - España España
2011 Las razones del corazón Flag of Mexico.svg México - España España
2015 La calle de la amargura Flag of Mexico.svg México - España España

Filmografía como actor[editar | editar a fonte]

Ano Película Nota
1963 Dile que la quiero Flag of Mexico.svg México Dirixido por Fernando Cortés Rodríguez
1964 Los novios de mis hijas Flag of Mexico.svg México No papel de Raúl, dirixido por Alfredo B. Crevenna
1965 En este pueblo no hay ladrones Flag of Mexico.svg México No papel de Arturo Rosen, dirixido por Alberto Isaac
El día comenzó ayer Flag of Mexico.svg México Dirixido por Ícaro Cisneros
1967 La muerte es puntual Flag of Mexico.svg México Nun papel sen créditos, dirixido por Sergio Véjar
Los caifanes Flag of Mexico.svg México No papel de invitado á festa, dirixido por Juan Ibáñez
El camino de los espantos Flag of Mexico.svg México No papel de Arturo Rossen (fillo de Matilde e Serapio), dirixido por Gilberto Martínez Solares
1968 Mariana Flag of Mexico.svg México Dirixido por Juan Guerrero Sánchez
1969 Los recuerdos del porvenir Flag of Mexico.svg México Papel sen créditos, dirixido por el mesmo
Familiaridades Flag of Mexico.svg México Dirixido por Felipe Cazals
1972 Palacio chino Flag of Mexico.svg México Curtametraxe (30'), dirixido por Carlos Castañón
1977 Cuartelazo Flag of Mexico.svg México No papel de embaixador (sen créditos), dirixido por Alberto Isaac
1979 El vuelo de la cigüeña Flag of Mexico.svg México Dirixido por Julián Pastor
Adriana del Río, actriz Flag of Mexico.svg México Dirixido por Alberto Bojórquez Patrón
1981 Rastro de muerte Flag of Mexico.svg México Dirixido por el mesmo
1985 El amante africano Flag of Mexico.svg México Curtametraxe (19')
1987 Senda de gloria Flag of Mexico.svg México Telenovela, no papel de Lázaro Cárdenas (mesmo papel que Arturo Beristáin)
2015 Internet Junkie Flag of Israel.svg Israel No papel de Roberto, dirixido por Alexander Katzowicz
2016 La reina de España España España No papel de Sam Spiegelman, dirixido por Fernando Trueba

Premios y nominaciones[editar | editar a fonte]

Premios Ariel da Academia Mexicana de Artes y Ciencias Cinematográficas
Ano Categoría Película Resultado
1973 Mellor película (ex aequo) El castillo de la pureza Premiado
1973 Mellor dirección El castillo de la pureza Candidato
1973 Mellor guion cinematográfico El castillo de la pureza Premiado
1973 Mellor argumento orixinal El castillo de la pureza Candidato
1975 Mellor guión cinematográfico El Santo Oficio Candidato
1976 Mellor curtametraxe documental Tiempo de correr Premiado
1977 Mellor curtametraxe documental La causa Premiado
1978 Mellor película El lugar sin límites Candidato
1978 Mellor dirección El lugar sin límites Candidato
1978 Mellor guión cinematográfico El lugar sin límites Candidato
1979 Mellor película Cadena perpetua Premiado
1979 Mellor dirección Cadena perpetua Premiado
1979 Mellor guión cinematográfico Cadena perpetua Candidato
1984 Mellor película La viuda negra Candidato
1984 Mellor dirección La viuda negra Candidato
1987 Mellor película El imperio de la fortuna Premiado
1987 Mellor dirección El imperio de la fortuna Premiado
1994 Mellor película Principio y fin Premiado
1996 Mellor película La reina de la noche Candidato
1996 Mellor película Profundo carmesí Candidato
1999 Mellor dirección El evangelio de las maravillas Candidato
2014 Ariel de Oro Por traxectoria Premiado
Festival de Cannes
Ano Premio Película Resultado
1974 Palma de Ouro El Santo Oficio Postulado
1994 Palma de Ouro La reina de la noche Postulado
1999 Palma de Ouro El coronel no tiene quien le escriba Postulado
Festival Internacional de Cine de Venecia
Ano Premio Película Resultado
1996 León de Ouro Profundo carmesí Postulado
2002 Mención especial do premio San Marco La virgen de la lujuria Premiado
Festival Internacional de Cine de Donostia
Ano Premio Película Resultado
1978 Premio especial do xurado El lugar sin límites Premiado
1993 Cuncha de Ouro á Mellor Película (ex aequo) Principio y fin Premiado
2000 Cuncha de Ouro á Mellor Película La perdición de los hombres Premiado
2000 Premio FIPRESCI La perdición de los hombres Premiado
Premios ACE
Ano Premio Película Resultado
1979 Mellor dirección El lugar sin límites Premiado
1998 Mellor dirección Profundo carmesí Premiado
Festival Internacional de Cine de Moscú
Ano Premio Película Resultado
1981 Premio de Ouro La seducción Postulado
1989 San Xurxo de Ouro Mentiras piadosas Postulado
Festival dos Tres Continentes - Cine de África, América Latina e Asia
1993 Premio Cidade de Nantes á mellor película Principio y fin Premiado
1993 Premio Montgolfier de Ouro Principio y fin Premiado
Festival Internacional de Cine de Cartagena
Ano Premio Película Resultado
1994 India Catalina de Ouro ao mellor director Principio y fin Premiado
Cinemafest Puerto Rico
1994 Pitirre á mellor longametraxe de ficción Principio y fin Premiado
Festival Internacional do Novo Cine Latinoamericano de La Habana
1994 Primeiro Premio Coral Principio y fin Premiado
1994 Premio FIPRESCI Principio y fin Premiado
1996 Primeiro Premio Coral Profundo carmesí Premiado
1996 Premio Coral de dirección Profundo carmesí Premiado
2000 Premio especial do xurado Así es la vida... Premiado
2000 Premio FIPRESCI Así es la vida... Premiado
Festival Internacional de Cine de Guadalajara
1994 Premio FIPRESCI Principio y fin Premiado
1994 Premio DICINE Principio y fin Premiado
1995 Premio FIPRESCI La mujer del puerto Premiado
1995 Premio DICINE La mujer del puerto Premiado
1999 Mayahuel á mellor película El evangelio de las maravillas Premiado
Festival de Cine de Sundance
1997 Mención de honra do premio ao Cinema de Latinoamérica Profundo carmesí Premiado
2000 Premio ao Cinema de Latinoamérica (ex aequo) El coronel no tiene quien le escriba Premiado
Premios Turia
Ano Premio Película Resultado
1997 Premio do Público á mellor película estranxeira Profundo carmesí Premiado
Festival de Cine de Gramado
1994 Kikito de Ouro á mellor película La reina de la noche Postulado
2002 Kikito de Ouro á mellor película La perdición de los hombres Premiado
2002 Kikito de Ouro á mellor dirección La perdición de los hombres Premiado
Cinemafest Puerto Rico
1994 Pitirre á mellor longametraxe de ficción Principio y fin Premiado
Festival de Cine de San Francisco
Ano Premio Película Resultado
1999 Premio Akira Kurosawa Por traxectoria Premiado
Festival Internacional de Cine de Río de Janeiro
2002 Premio FIPRESCI a mejor película latinoamericana La virgen de la lujuria Premiado
Festival de Cine Latino de San Diego
2002 Premio ao logro especial para a mellor dirección Principio y fin Premiado
Cineuropa (Santiago de Compostela)
Ano Premio Película Resultado
2015 Premio Cineuropa Por traxectoria Premiado

Notas[editar | editar a fonte]

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]