Lingua punjabi

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Panxabiano
ਪੰਜਾਬੀ ou پنجابی
Pronuncia: pañjābī, panjābī
Falado en: Paquistán, India, e noutros países con inmigrantes panxabianos.´
Rexións: Panxab
Total de falantes: 104 millóns (aprox.)
Posición: 14
Familia: Indoeuropea
 Indoirania
  Indoaria
   Panxabiano
Escrita: Gurmukhi, Shahmukhi
Estatuto oficial
Lingua oficial de: Panxab (india), Haryana, Chandigarh e Delhi.
Regulado por: sen regulador oficial
Códigos de lingua
ISO 639-1: pa
ISO 639-2: pan
ISO 639-3: varios:
pan — Panxabiano (xenérico)
pnb — Panxabiano (oeste)
pmu — Panxabiano (Mirpuri)
lah — Landés

O panxabiano (ou panxabi (sen til); nome local: ਪੰਜਾਬੀ / pañjābī ou پنجابی / panjābī) é unha lingua indoeuropea da rama das linguas indoiranias falada na India (rexión do Panxab) e no Paquistán, por preto de 100 millóns de falantes (entre todos os dialectos; ese número pode ser ben máis pequeno de excluírmos certos dialectos); deriva de prácritos, como o hindi, pero é máis arcaico, e, xa que logo, máis irregular que este.

Para a súa escritura emprega principalmente o semisilabario gurmukhî, así como o devanagari ou o alfabeto árabe na súa variante persa.

Esta lingua sería, co hindi, a lingua nai do romaní, a lingua dos xitanos. O panjabiano é unha lingua con acento de altura, á maneira do sánscrito outrora, e funciona con tres entoacións. É unha das poucas linguas indoarias modernas dese tipo.

O panxabi actual[editar | editar a fonte]

Na India, o panxabi é unha das 22 linguas con estatuto oficial da India. É a primeira lingua oficial do Panxab (India) e do Estado do Territorio da Unión (Union Territory State) Chandigar (Chandigarh)) e a segunda lingua oficial de Hariana (Haryana), Estado de Himachal (mal chamado Himachal Pradesh, xa que pradesh quere dicir estado, país) e Delhi. no Paquistán, o panxabiano é a lingua provincial do Panxab (Paquistán), a principal provincia paquistaniana.

Entre os escritores modernos en lingua panxabiana de nacionalidade paquistaniana, destacan:

Algúns coñecidos poetas modernos do Panxab indio son:


Fonoloxía[editar | editar a fonte]

Vogais
Anterior Case anterior Central Case posterior Posterior
pechada
semipechada ɪ ʊ
media ə
semiaberta ɛː ɔː
aberta

A lingua panxabiana tamén conta con vogais nasalizadas.

Consoantes
Bilabial Labiodental Dental/
Alveolar
Retroflexa Palatal Velar Glotal
Nasal m n ɳ ɲ ŋ
Oclusiva e
africada
xorda p ʈ ʧ k
aspirada xorda t̪ʰ ʈʰ ʧʰ
sonora b ɖ ʤ g
Fricativa (f) s (z) (ʃ) ɦ
Vibrante ɾ ɽ
Aproximante ʋ l ɭ j

Gramática panxabi[editar | editar a fonte]

Morfoloxía[editar | editar a fonte]

Substantivos[editar | editar a fonte]

O panxabi distingue dous xéneros, dous números, e cinco casos que son o directo, oblicuo, vocativo, ablativo e locativo/instrumental. Os dous últimos casos son basicamente vestixios na lingua actual: o ablativo só aparece no singular, en variación libre co caso oblicuo máis ablativo posposición, e o locativo/instrumental déixase só para expresións adverbiais.[1] É posible facer unha subdivisión entre os substantivos, dividíndoos ente subclases declinables extensibles e inextensibles, cuxo remate característico é para os masculinos en átono e para os femininos .

Adxectivos[editar | editar a fonte]

Os adxectivos divídense en categorías declinables e indeclinables. As declinables márcanse na súa terminación, para o xénero, número e caso do substantivo que define. En comparación, o número de terminacións dos adxectivos declinables é similar a dos substantivos aínda que máis simplificado [2]

Pl. Sg.
Declin. Masc. Dir. -ā -e
Obl. -e -e, -iā̃
Fem. -ī -īā̃
Indeclin.

Os adxectivos indeclinables son totalmente invariables e poden rematar tanto en consoantes coma vogais (incluíndo ā e ī ). Dir. masc. sing. () é a forma que aparece nos dicionarios.

Adxectivo declinable caṅgā "bo" en caso atributivo
Dir. Obl. Voc. Abl. Loc./
Instr.
Masc. Sg. caṅgā kòṛā caṅge kòṛe caṅge kòṛiā caṅge kòṛiõ (caṅge kòṛe)
Pl. caṅge kòṛe caṅgiā̃ kòṛiā̃ caṅgiā̃ kòṛio
Fem. Sg. caṅgī sakhī caṅgī sakhīe
Pl. caṅgīā̃ sakhīā̃ caṅgīā̃ sakhīo
Dir. Obl. Voc. Abl. Loc./
Instr.
Masc. Sg. caṅgā kàr caṅge kàr caṅge kàrā caṅge kàrõ caṅge kàre
Pl. caṅge kàr caṅgiā̃ kàrā̃ caṅgiā̃ kàro caṅgiā̃ kàrī̃
Fem. Sg. caṅgī gall (caṅgī galle) caṅgī gallõ caṅgī galle
Pl. caṅgīā̃ gallā̃ caṅgīā̃ gallo caṅgīā̃ gallī̃
Adxectivo indeclinable xarāb "malo" en uso atributivo (o son "x" equivale ao "j" castelán)
Dir. Obl. Voc. Abl. Loc./
Instr.
Masc. Sg. xarāb kòṛā xarāb kòṛe xarāb kòṛiā xarāb kòṛiõ (xarāb kòṛe)
Pl. xarāb kòṛe xarāb kòṛiā̃ xarāb kòṛio
Fem. Sg. xarāb sakhī xarāb sakhīe
Pl. xarāb sakhīā̃ xarāb sakhīo
Dir. Obl. Voc. Abl. Loc./
Instr.
Masc. Sg. xarāb kàr xarāb kàrā xarāb kàrõ xarāb kàre
Pl. xarāb kàr xarāb kàrā̃ xarāb kàro xarāb kàrī̃
Fem. Sg. xarāb gall (xarāb galle) xarāb gallõ xarāb galle
Pl. xarāb gallā̃ xarāb gallo xarāb gallī̃

Notas[editar | editar a fonte]

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Wikipedia
Existe unha versión da Wikipedia en Lingua punjabi.


Ligazóns internas[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]