Shang Yang

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á procura
Shang Yang
Statue of Shang Yang.jpg
Nacemento390 a. C.
 Wey
Falecemento338 a. C.
 Xianyang Palace
NacionalidadeWey, Wei e Qin
Ocupaciónestadista e filósofo
editar datos en Wikidata ]

Shang Yang (en chinés: 商鞅), nado en Wey[1] (reino Zhou) arredor de 390 a.C. e finado en 338 a.C., tamén coñecido como Wei Yang (en chinés: 衞鞅) e orixinalmente apelidado Gongsun, foi un filósofo e político chinés. Foi un destacado estudoso legalista.[1] Foi un estadista e reformador do estado de Qin durante o período dos estados guerreiros da antiga China. As súas políticas supuxeron os fundamentos administrativos e políticos que permitirían aos Qin a conquistar toda a China, unificando o país por primeira vez e establecendo a dinastía Qin. El e os seus seguidores contribuíron ao Libro do Señor Shang, obra fundacional do que modernamente se chamou legalismo.[2]

Traxectoria[editar | editar a fonte]

Shang Yang naceu como o fillo dunha concubina da familia gobernante do estado Wey (衛). O seu apelido (氏, nome da liñaxe) era Gongsun e o seu nome persoal Yang. Como membro da familia Wey, tamén foi coñecido como Wei Yang.[3]

De novo, Yang estudou dereito e obtivo un posto co primeiro ministro Shuzuo de Wei (魏[4]). Co apoio do duque Xiao de Qin, Yang abondonou a súa baixa posición con Wei[5] para converterse no conselleiro xefe con Qin. As súas numerosas reformas transformaron o periférico estado de Qin nunha potencia militar e nun reino fortemente centralizado. Os cambios a un sistema legal do estado (que se dicían que estaban baseados no Canon das leis de Li Kui) impulsaron a Qin á prosperidade. Mellorando a administración mediante o énfase na meritocracia, as súas políticas debilitaron o poder dos señores feudais.

En 341 a.C., Qin atacou o estado de Wei. Yang en persoa levaron o exército Qin a vencelo, e finalmente Wei cedeu a terra occidental do río Amarelo a Qin. Polo seu papel na guerra, Yang recibiu quince cidades en Shang como o seu feudo persoal e pasou a ser coñecido como señor Shang (Shang Jun) ou Shang Yang.[6] Segundo os Arquivos do Grande Historiador, con estas conexións persoais mentres servía na corte de Wei, Shang Yang invitou a Gongzi Ang, xeneral de Wei, a negociar un tratado de paz. Segundo Ang chegou, foi tomado prisioneiro, e o exército de Qin atacou, vencendo con éxito os seus opoñentes.[3]

Mark Edward Lewis identificou a súa reorganización do exército como responsable do plan de ordenar as estradas e os campos no norte da China. Isto puido chegar lonxe, mais Yang era máis un reformador militar que un legal.[7] Yang supervisou a construción de Xiangyang.[8]

A escola de pensamento de Shang Yang foi favorecida polo emperador Wu de Han,[9] e John Keay menciona que a figura Tang de Du You foi dirixida por Shang Yang.[10]

Morte[editar | editar a fonte]

Profundamente odiado pola nobreza Qin,[3] Yang non puido sobrevivir á morte do duque Xiao de Qin. O seguinte gobernante, o rei Huiwen, ordenou a exterminación contra Yang e a súa familia para fomentar a rebelión. Yang previamente humillara o novo duque "provocando que fose castigado por unha ofensa como se fose un cidadán ordinario".[11] Segundo o Zhan Guo Ce, Yang foi esconderse e nun momento Yang tratou de quedar nunha pousada. O don rexeitouno porque ía contra as leis que Yang puxera en marcha admitir un hóspede sen identificación.

Yang foi executado mediante jūliè (車裂, desmembramento mediante cinco carros, gando ou cabalos);[12][13] Toda a súa familia foi executada.[3] A pesar da súa morte, o rei Huiwen mantivo as reformas establecidas por Yang. Consérvanse outras versións alternativas da morte de Yang. Segundo Sima Qian, Yang escapou primeiro a Wei. Porén, aló foi odiado e pola súa anterior traizón a Gongzi Ang e foi expulsado. Yang foi entón ao seu feudo, onde levantou un exército rebelde, mais morreu en combate. Trala batalla, o rei Hui de Qin desmembrou o cadáver de Yang mediante carros como advertencia cara a outros.[3]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. 1,0 1,1 Antonio S. Cua (ed.), 2003, páx. 362, Encyclopedia of Chinese Philosophy [1] "The fifth important legalist, Shang Yang (Wei Yang, c. 390–338 B.C.E.), was born in Wei; his original surname was Gongsun."
  2. Pines, Yuri, "Legalism in Chinese Philosophy", The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Winter 2014 Edition), Edward N. Zalta (ed.), 1.1 Major Legalist Texts, http://plato.stanford.edu/archives/win2014/entries/chinese-legalism/
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 商君列传 (vol. 68), Rexistros do Grande Historiador, Sima Qian
  4. O nome non é o mesmo que o do seu estado natal
  5. Páx. 79 de Classical China
  6. Bamboo Annals Ancient Text, Records of Wei
  7. Paul R. Goldin, Persistent Misconceptions about Chinese Legalism. páx. 18 [2]
  8. John Man 2008. páx. 51. Terra Cotta Army.
  9. Creel 1970, What Is Taoism?, 115
  10. Arthur F. Wright 1960. p. 99. The Confucian Persuasion
  11. pg 80 of Classical China, ed. William H. McNeill and Jean W. Sedlar, Oxford University Press, 1970. LCCN: 68-8409
  12. 和氏, Han Feizi, Han Fei
  13. 东周列国志, 蔡元放

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]