Saltar ao contido

Wade-Giles

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Wade-Giles
Imaxe
 Instancia de
Características
 Lingua
 Alfabeto
Implicados
 Inventor/a ou descubridor/a
Datas
 Descuberta / invención
1892 Editar o valor en Wikidata
Códigos e identificadores
Freebase/m/085kc Editar o valor en Wikidata
IETFzh-Latn-wadegile Editar o valor en Wikidata
Wikidata C:Commons

Wade-Giles, ás veces abreviado como Wade, é un sistema de romanización (notación fonética e transliteración) para o idioma chinés baseado na fonética do mandarín. Comezou a desenvolverse a partir dun sistema ideado por Thomas Wade a mediados do século XIX, e consolidouse co dicionario chinés-inglés de Herbert Giles. Foi o sistema de transliteración máis importante no mundo anglófono durante a maior parte do século XX.

O sistema Wade-Giles foi deseñado para que os especialistas chineses transliterasen termos chineses. Esta orixe conduciu á sensación xeneralizada de que o sistema non é intuitivo para os leigos nin útil para o ensino da pronunciación do chinés.

A República da China utilizou o Wade-Giles durante décadas como sistema padrón de facto, en coexistencia con varios sistemas de romanización oficiais que se sucederon correlativamente: Gwoyeu Romatzyh (1928), MPS II (1986) e Tongyong Pinyin (2000). Na actualidade, practicamente todos os topónimos taiwaneses de uso internacional pódense ver en Wade-Giles. Moitos estadounidenses e canadenses de orixe taiwanesa escriben os seus nomes chineses co sistema Wade-Giles, facendo caso omiso da puntuación.

O Hanyu Pinyin é o sistema oficial e máis utilizado na República Popular da China. En Singapur, o Pinyin ensínase nas escolas nacionais e utilízase en documentos oficiais, aínda que un cambio de política gobernamental reverteu o requisito de rexistrar os nomes chineses en Pinyin.

Táboa de exemplos e comparativa

[editar | editar a fonte]
Vogais
IPAaɔɤaieiauouanənəŋ ʊŋ iieiouiɛnin
Pinyinaoeaieiaoouanenangengerongyiyeyouyanyinying
Tongyong Pinyinaoeaieiaoouanenangengerongyiyeyouyanyinying
Wade-Gilesaoo/êaieiaoouanênangêngêrhungiyehyuyenyinying
Zhuyinㄨㄥㄧㄝㄧㄡㄧㄢㄧㄣㄧㄥ
exemplo
Vogais
IPAuuoueiuanuənuʊnuəŋuʊŋyyeyɛnyniʊŋ
Pinyinwuwoweiwanwenwengyuyueyuanyunyong
Tongyong Pinyinwuwoweiwanwunwongyuyueyuanyunyong
Wade-Gileswuwoweiwanwênwêngyüehyüanyünyung
Zhuyinㄨㄛㄨㄟㄨㄢㄨㄣㄨㄥㄩㄝㄩㄢㄩㄣㄩㄥ
exemplo


Consoantes
IPApmfəŋfʊŋtioutueinylykɤɻtɕiɛntɕiʊŋtɕʰinɕyɛn
Pinyinbpmfengdiuduitgerkhejianjiongqinxuan
Tongyong Pinyinbpmfongdioudueitnyulyugerkhejianjyongcinsyuan
Wade-Gilespp'mfêngtiutuit'kêrhk'hochienchiungch'inhsüan
Zhuyinㄈㄥㄉㄧㄡㄉㄨㄟㄋㄩㄌㄩㄍㄜㄦㄏㄜㄐㄧㄢㄐㄩㄥㄑㄧㄣㄒㄩㄢ
exemplo歌儿
Consoantes
IPAʈʂɤʈʂɨʈʂʰɤʈʂʰɨʂɤʂɨɻɤɻɨtsɤtsuotsɨtsʰɤtsʰɨ
Pinyinzhezhichechisheshirerizezuozicecisesi
Tongyong Pinyinjhejhihchechihsheshihrerihzezuozihcecihsesih
Wade-Gileschêchihch'êch'ihshêshihjihtsêtsotzŭts'êtz'ŭszŭ
Zhuyinㄓㄜㄔㄜㄕㄜㄖㄜㄗㄜㄗㄨㄛㄘㄜㄙㄜ
exemplo
Tons
IPAma˥˥ma˧˥ma˨˩˦ma˥˩
Pinyin
Tongyong Pinyinmamaˊmaˇmaˋ
Wade-Gilesma1ma2ma3ma4
Zhuyinㄇㄚㄇㄚˊㄇㄚˇㄇㄚˋ
exemplo (traditional/simplificado)媽/妈麻/麻馬/马罵/骂

Véxase tamén

[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas

[editar | editar a fonte]

Este artigo tan só é un bosquexo
 Este artigo sobre lingüística é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.
 Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.