Lusotropicalismo

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á procura
Lisboa na década de 1570 tiña moita poboación de orixe africana. Uns eran escravos ou tratantes de escravos, outros eran libres e mesmo heroes. Había estatuas de santos pretos nas igrexas da cidade, bailes mestizos europeo-africanos e cociña de fusión.[1]

Lusotropicalismo é un termo utilizado por primeira vez polo sociólogo brasileiro Gilberto Freyre[2] para describir o suposto carácter distintivo do imperialismo portugués no exterior,[2] propoñendo que os portugueses eran mellores colonizadores que outras nacións europeas.

Freyre teorizou que debido ao clima máis cálido de Portugal e ao estar habitado por celtas, romanos, suevos, godos, mouros e outros pobos na época premoderna, os portugueses eran máis humanos, amigábeis e adaptábeis a outros climas e culturas. El viu as culturas de base portuguesa como culturas de expansión ecuménica. Freyre era favorábel ás independencias dos distintos países da comunidade lusófona sempre que non caísen baixo a órbita doutros imperialismos (soviética, norteamericana, belga, surafricana,…)[3]

A principios do século XX, Portugal era a potencia colonial europea con presenza territorial máis antiga no exterior; nalgúns casos os seus territorios foran continuamente asentados e gobernados polos portugueses durante cinco séculos. O lusotropicalismo celebrou elementos tanto reais como mitolóxicos da democracia racial e da misión civilizadora no Imperio portugués, abarcando unha actitude de mestizaxe cara ás colonias ou territorios de ultramar. A ideoloxía é mellor exemplificada na obra de Freyre.

Críticas e resposta de Freyre[editar | editar a fonte]

O lusotropicalismo ten sido chamado de "espectro malévolo" que volve para perseguir a Portugal e indirectamente ao mundo lusófono, e que enmascara as desigualdades por cuestións de orixe no Portugal posimperial, tamén enmarcado en correntes máis amplas que tentan ignorar as operacións do racismo e a súa confluencia co capital e o patriarcado.[4]

A vida de Freyre, despois de publicar Casa-Grande e Senzala, converteuse nunha eterna fonte de explicación. Repetiu varias veces que non creou o mito dunha democracia racial e que o feito de que os seus libros recoñecesen a intensa mestura entre "razas" no Brasil non significaba falta de prexuízos ou discriminacións. Apuntou que moitas persoas afirmaron que os Estados Unidos foron unha "democracia exemplar" mentres que a escravitude e a segregación racial estiveron presentes na maior parte da historia dos Estados Unidos: [5]

"A interpretación dos que me queren situar entre os sociólogos ou antropólogos que dicían que nunca existiu o prexuízo de raza entre os portugueses ou os brasileiros é extrema. O que sempre suxerín é que tal prexuízo é mínimo... en comparación co que aínda existe noutros lugares, onde as leis aínda regulan as relacións entre os europeos e outros grupos". "Non é que os prexuízos raciais ou sociais relacionados coa complexión estean ausentes en Brasil. Existen. Pero a ninguén se lle ocorrería aquí Igrexas "só brancas". Ninguén en Brasil tería pensado en leis contra o matrimonio interracial... O espírito fraternal é máis forte entre os brasileiros que os prexuízos raciais, a cor, a clase ou a relixión. É certo que non se chegou á igualdade dende a fin da escravitude... Había prexuízos raciais entre os propietarios das plantacións, había distancia social entre os amos e os escravos, entre os brancos e os negros... Mais poucos brasileiros ricos estaban tan preocupados pola pureza racial como a maioría no Vello Sur"

[6]

A visión de Salazar[editar | editar a fonte]

Marcelino da Mata, 1969. Converteuse no oficial militar portugués máis condecorado da historia do exército portugués .[7]
Eusébio da Silva Ferreira, futbolista portugués nado no Mozambique portugués, considerado un dos mellores futbolistas de todos os tempos.

Para apoiar as súas políticas coloniais, o ditador portugués António de Oliveira Salazar adoptou a noción de lusotropicalismo de Freyre ao afirmar que, dado que Portugal era unha nación multicultural, multirracial e pluricontinental desde o século XV, perder os seus territorios de ultramar en África e Asia desmembraría o país e acabaría coa independencia portuguesa. [8] En termos xeopolíticos, perder estes territorios diminuiría a autosuficiencia do Estado portugués.

Salazar resistiuse fortemente ás ideas de Freyre durante as décadas de 1930 e 1940, en parte porque Freyre afirmaba que os portugueses eran máis propensos que outras nacións europeas á mestizaxe. Adoptou o lusotropicalismo só despois de patrocinar a Freyre nunha visita a Portugal e algúns dos seus territorios de ultramar en 1951 e 1952. A obra de Freyre Aventura e Rotina foi o resultado desa viaxe.

De feito, a estrela deportiva máis destacada de Portugal, Eusébio, e o militar máis condecorado das Forzas Armadas Portuguesas, Marcelino da Mata, baixo o réxime do Estado Novo deseñado e dirixido por António de Oliveira Salazar, eran ambos cidadáns nados e criados nos territorios africanos de Portugal.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. "A presença africana é a mais importante que temos" (Diário de Notícias) https://www.dn.pt/sociedade/a-presenca-africana-e-a-mais-importante-que-temos-5336490.html
  2. 2,0 2,1 Lusotropicalism. 14 de outubro de 2017. ISBN 9780807831991. 
  3. "El lusotropicalismo de Gilberto Freyre como crítica barroca a la mixofobia de la modernidad burguesa". Práticas da história. Consultado o 8-2-2022. 
  4. Medeiros, Paulo de (2018-01-01). "Exit Ghost: Reading Lusotropicalism as Fetish (with Adorno)". PORTUGUESE STUDIES REVIEW (en inglés). 
  5. "Google". Consultado o 2022-02-09. 
  6. "a-importancia-de-gilberto-freyre-para-a-construcao-da-nacao-brasileira-parte-ii". 11 de decembro de 2009. 
  7. "Marcelino da Mata, biografia". Arquivado dende o orixinal o 06 de abril de 2009. Consultado o 2009-11-06. 
  8. Miguel Vale de Almeida, Portugal’s Colonial Complex: From Colonial Lusotropicalism to Postcolonial Lusophony

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

  • Castelo, Cláudia, O Modo Português de estar no Mundo' O luso-tropicalismo e a ideologia colonial portuguesa (1933–1961) . Porto: Edições Afrontamento, 1999.
  • Cahen, Michel, "'Portugal is in the Sky': Conceptual Considerations on Communities, Lusitanity and Lusophony", en E.Morier-Genoud & M.Cahen (eds), Imperial Migrations. Colonial Communities and Diaspora in the Portuguese World, Londres: Palgrave, 2012
  • Nery da Fonseca, Edson. Em Torno de Gilberto Freyre . Recife: Editora Massangana, 2007. ISBN13: 9788570194619
  • Nery da Fonseca, Edson. Gilberto Freyre de A a Z – Referências essenciais á súa vida e obra . Río de Janeiro: Zé Mario Editor, 2002.
  • Vakil, Abdoolkarim, "'Mundo Pretuguês': Colonial and Postcolonial Diasporic Dis/articulations", en E.Morier-Genoud & M.Cahen (eds), Imperial Migrations. Colonial Communities and Diaspora in the Portuguese World, Londres: Palgrave, 2012. ISBN13: 9780230353695
  • Villon, Víctor. O Mundo Português que Gilberto Freyre Criou – seguido de Diálogos com Edson Nery da Fonseca . Río de Xaneiro, Vermelho Marinho, 2010. ISBN: 9788562851728