Anglesey

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
(Redirixido desde "Anglesey - Ynys Môn")
Anglesey
Ynys Môn
Irish Sea – relief, ports, limits.tif
Localización da illa
Isle of Anglesey UK location map.svg
Mapa da illa
Situación
País Reino Unido Reino Unido
Nación constituínte Gales Gales
Mar Mar de Irlanda
Coordenadas 53°15′00″N 4°18′36″O / 53.25000, -4.31000Coordenadas: 53°15′00″N 4°18′36″O / 53.25000, -4.31000
Xeografía
Superficie 714 km²
Demografía
Poboación 69.751 hab. (2011)
Densidade 98 hab./km²

Anglesey (/ˈæŋ.ɡəl.s/; galés: Ynys Môn) é unha illa e condado de Gales, Gran Bretaña.
Situada no oeste de Gales, separada de terra firme polo estreito de Menai, dúas pontes conéctana co resto de Gales. A capital é Llangefni e Holyhead a vila máis poboada (situada na illa de Holy Land). O condado ten 66.829 habitantes e 715 km². Anglesey é a illa máis grande de Gales e a a sétima máis grande das Illas Británicas, Anglesey é tamén a illa máis grande do Mar de Irlanda por superficie, e a segunda illa máis poboada (logo da Illa de Man).[1] A poboación no censo de 2011 era de 69.751 habitantes.[2]

Nome[editar | editar a fonte]

"Anglesey" derívase da Lingua nórdica antiga, orixinalmente Ǫngullsey "Illa Garfo"[3] ou Ǫnglisey "Illa de Ǫngli".[3][4]

Historia[editar | editar a fonte]

Posteriormente invadírona os viquingos, saxóns e normandos. No século XIII Eduardo I de Inglaterra conquistou Anglesey.

Hai numerosos monumentos megalíticos e menhires en Anglesey, dando testemuño da presenza dos seres humanos xa na prehistoria.

Históricamente, Anglesey asociouse durante moito tempo cos druidas. No ano 60 d.C. o xeneral romano Cayo Suetonio Paulino decidiu acabar co poder dos druidas e atacou a illa, destruíndo o santuario e as lubres (arboredas sagradas). As noticias da revolta de Boudica alcanzáronlle xusto logo da súa vitoria, facéndolle retirar a súa armada antes de consolidar a súa conquista. A illa foi finalmente incluída no Imperio romano polo gobernador Cneo Xullo Agricola no ano 78 d.C. Os romanos chamaron á illa Mona.

Môn é o nome galés para Anglesey. Provén do británico enisis mona, aparecendo por primeira vez durante a éra romana como 'Mona'. É Mona para Tácito (Ann. xiv. 29, Agr. xiv. 18), Plinio o Vello (iv. 16) e Dion Cassio (62). Chámaselle Môn Mam Cymru (Môn, Nai de Gales) por Giraldus Cambrensis, pola afirmada capacidade da fértil terra para producir suficiente comida para toda Gales. Realmente, a afirmación estaba probablemente máis dirixida a unha capacidade para manter a Gwynedd. Clas Merddin e Y fêl Ynys (Illa Mel) son outros nomes. De acordo coas Tríadas (67), Anglesey foi nun principio parte do continente. Quedan 28 crónlechs na meseta con vistas ao mar; por exemplo a Plâs Newydd. Os druidas foron atacados no ano 61 por Suetonio Paulino e outra vez no 78 por Agrícola. A actual estrada que discorre desde Holyhead ata Llanfairpwllgwyngyll podería ser nas súas orixes unha calzada romana.[5] A illa foi agrupada por Tolomeo con Irlanda ("Hibernia") en lugar de con Gran Bretaña ("Albion").[6]

Ao final do periodo romano, finais do século IV e principios do século V, os piratas de Irlanda colonizaron Anglesey e a próxima península de Llŷn (Llŷn en galés). En resposta, un xefe militar británico do norte de Gran Bretaña chamado Cunedda dirixiuse á zona e comezou o proceso de expulsar aos irlandeses. Este proceso foi continuado polo seu fillo Einion Yrth ap Cunedda e o seu neto Cadwallon Lawhir ata que os últimos irlandeses foron derrotados na batalla do ano 470. Como illa, Môn tiña unha boa posición defensiva, e por isto foi a sede da corte ou Llys dos reis e príncipes de Gwynedd en Aberffraw. Agás dun saqueo devastador Danés no ano 853, continuou coa súa situación ata o século XIII, cando as melloras nos navíos ingleses fixérona indefendible.

Logo dos irlandeses, a illa foi invadida por viquingos, saxóns e normandos antes de caer ante o rei Eduardo I de Inglaterra, no século XIII.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. C.Michael Hogan. 2011. Irish Sea. eds P. Saundry and C. Cleveland. Encyclopedia of Earth. National Council for Science and the Environment. Washington DC
  2. "Local Authority population 2011". Consultado o 18 de maio de 2015. 
  3. 3,0 3,1 Lena Peterson, et al. Nordiskt runnamnslexikon (Dictionary of Names from Runic Inscriptions), p. 116, maio 2001. Accessed 6 de xuño de 2012.
  4. Room, Adrian. Placenames of the World, p. 30. McFarland, 2003. Accessed 6 de febreiro de 2013.
  5. Chisholm, Hugh (1910). The Encyclopædia Britannica: A Dictionary of Arts, Sciences, Literature and General Information. Encyclopædia Britannica Company. p. 18. 
  6. Ptolemy. Geog. Bk. 2, Ch. 1 & 2. 

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]