Abbasqulu ağa Bakıxanov

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á procura
Abbasqulu ağa Bakıxanov
Qudsi.jpg
Nacemento21 de xuño de 1794
 Amirjan
Falecemento31 de maio de 1847
 A Meca
CausaCólera
SoterradoArabia Saudita
NacionalidadeImperio Ruso
RelixiónIslam
Ocupaciónhistoriador, filósofo, escritor, poeta e militar
PaiMirza Muhammad Khan II
IrmánsJafargulu Bakikhanov
PremiosKnight second class of the Order of Saint Anne, Knight third class of the Order of Saint Anne, Order of Saint Stanislaus, 3rd class e Order of St. Vladimir, 4th class
editar datos en Wikidata ]
Delegación rusa, entre os que estaba Abbasqulu, durante as negociacións entre o xeneral Paskevich e o príncipe Abbas Mirza.

Abbasqulu ağa Bakıxanov, tamén coñecido co alcume de Qüdsi (nobre, limpo), nado en Əmircan o 21 de xuño de 1794 e finado en Wadi Fatima, preto de Jedda, en xaneiro de 1847, foi un militar, escritor, historiador, xornalista, lingüísta e filósofo azerí, descendente da dinastía gobernante do khanato de Bakú.

Traxectoria[editar | editar a fonte]

Abbasqulu era o fillo do 9º khan de Bakú, Mirza Muhammed II e da nobre xeorxiana convertida ao islam Sofía Bagram [1]. Ata 1803 viviu en diversas propiedades da familia na península de Abşeron e despois estableceuse preto de Quba, no norte do país. Recibiu unha sólida educación formándose en teoloxía, filosofía, ciencias árabe, turco, ruso e máis tarde francés e polaco. En 1818 estableceu a primeira sociedade literaria azerí, Golestan-i Iram. En decembro de 1819 alistouse no exército ruso como intérprete e participou na expedición para suprimir o Khanato de Gazikumukh (no actual sur do Daguestán) e pola súa actuación foi promovido a alférez. En 1823 participou na na misión rusa que describiu a recentemente formada provincia de Karabakh e participou na comisión encargada de delimitar a fronteira con Persia. En 1826 ascendeu a tenente e participou nas guerras ruso-persa e na ruso-turca. En 1827 pola súa participación no cerco da fortaleza persa de Abbas Abad ascendeu a capitán-tenente. Logrou convencer ao khan de Nakhichevan e a varios xefes kurdos de Persia para se aliaren con Rusia. En 1828 ascendeu a capitán e participou nas negociacións de paz con Persia que remataron no asinamento do Tratado de Turkmanchai, ao ano seguinte ascendeu a maior pola dilixencia amosada na toma de Akhaltsikhe. Promovido a tenente coronel en 1832. Serviu durante algún tempo no Ministerio de Asuntos Exteriores en San Petersburgo e viaxou por Rusia, Polonia, Letonia e Lituania, en 1835 retirouse do servizo activo establecéndose na vila de Amsar, preto de Quba. En 1842 ascendeu a coronel. Morreu mentres volvía da peregrinación á Meca nun oasis a medio camiño entre a Meca e Medina.

Obra[editar | editar a fonte]

Fondamente influído pola cultura europea era un fervente musulmán xíi de ideas liberais, que criticaba o fanatismo das masas e o escurantismo do clero e que promovía a cultura islámica na rexión e no conxunto de Rusia. Tiña proxectos para establecer unha institución de educación superior para os musulmáns para a que escribiu libros de texto pero finalmente o proxecto nunca se realizou, traduciu tamén varias fábulas de Iván Krylov pero só se conserva unha soa e publicou a primeira gramática do persa, Qanun-i Qudsi. Bakıxanov está considerado en Acerbaixán o derradeiro escritor dos tempos antigos e o primeiro dos tempos modernos, por estaren os seus traballos inseridos na tradición medieval oriental, cheos de imaxes convencionais pero con temas tomados da vida moderna e imbuídos da tradición occidental.

Obras[editar | editar a fonte]

Páxina manuscrita de Golestan e Eram
  • Riyazül-Güds, escrito en 1820 so unha forte influencia da literatura relixiosa xiíta, é unha transcrición libre e en azerí de Jila al-Uyun de Mohammed Baghir Majlisi. É unha obra épica en prosa con catorce historias independentes pero conectadas entre si nas que inclúe poemas.
  • Golestan e Eram, escrito en 1841 en persa, dedicado á historia do Cáucaso oriental desde a antigüidade ata 1813, baseado en numerosas fontes antigas e en autores contemporáneos. En 1844 o propio autor traduciuno ao ruso. Publicouse por vez primeira en vez en 1926, en ruso. Na súa lingua orixinal non se publicou ata 1970 e en azerí en 1951.
  • Kitabi-Əsgəriyyə, foi o primeiro libro de ficción do autor, escrito en 1837 en azerí, narra o amor de dous mozos. Publicouse por vez primeira en 1861 nunha edición simplificada e non foi ata 1946 cando se publicou por primeira vez a versión completa.
  • Qanun-i Qudsi, gramática do persa escrita en 1831, publicouse en ruso en 1841 converténdose na base da iranística en Rusia.
  • Mishkat al-Anwar, obra didáctica en persa, con fábulas, parábolas, citas do Corán e referencias ao misticismo sufí.
  • Kashf al-Qaraib, libro de texto dedicado ao descubrimento de América, escrito na década de 1830
  • Asrar al-Malakut, introdución á astronomía escrito en árabe.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Ahmedov, E.M. (1989) A.K. Bakihanov: epoha, jizn, deyatelnost, Bakú, 1989, páx. 56