Taiyuan

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

Coordenadas: 37°52′10″N 112°33′37″E / 37.86944°N 112.56028°E / 37.86944; 112.56028

Localización de Taiyuan en China
Este artigo amosa escritos chineses. Sen o soporte axeitado, o texto pode mostrar símbolos sen sentido, coma caixas, marcas e outros.

Taiyuan (en chinés, 太原) é unha cidade de China, capital da provincia de Shanxi. Contaba con 2.727.646 habitantes en 2005. Contando coa área metropolitana 3.400.000.

Historia[editar | editar a fonte]

Jinyang[editar | editar a fonte]

A fundación data do 497 aC, cando o final do período das Primaveras e Outonos da dinastía Zhou iba a dares paso ao dos Reinos Combatentes. Precisamente coma praza forte do futuro reino de Zhao foi fundada co nome de Jinyang polo líder desa familia aristocrática, Zhao Jian Zi, e a guerra que deu nacemento ao seu estado tivo lugar coa cidade coma protagonista dun famoso asedio no que foi asolagada (Batalla de Jinyang, 455 aC). Despois e ata o 386 aC foi a primeira capital de Zhao.

Jinyang era una cidade rectangular fortificada situada nos límites ao suroeste da metrópole actual [1][2]. Xa na época imperial e coa reorganización administrativa do país, durante as dinastías Qin e Han foi o centro do condado ou comandancia de Taiyuan e despois capital da provincia de Bing (Bingzhou) e por eses nomes tamén coñecida. No ano 307 durante o dominio da dinastía Jin Occidental experimentou a primeira gran expansión (14km de perímetro [3]).

O seu ascenso no século VI tivo lugar durante o período das Dinastías Meridionais e Setentrionais. En concreto cos Wei Orientais en 545 constrúese un primeiro pazo e xa cos Qi Setentrionais en 567 unha enteira cidade palaciana (Daming). O cénit chegou no tempo das dinastías Sui (novas expansións ou cidades dentro da cidade en 589 e 596) e Tang (séculos VII ao X, gran expansión occidental [4]) sempre mantendo o status de capital secundaria e unha das cidades máis importantes do imperio (tras Changan e Luoyang). Foi entón cando todas esas ampliacións, novas cidades e recintos palacianos a engrandeceron política e culturalmente (asemade foco do budismo; grandes budas e templos esculpidos na rocha ao suroeste da cidade).

De feito unha cidade tripla [5] seica cunha desviación do curso do río Fen polo medio, a occidental (palaciana) contiña a súa vez outras tres fortificadas de seu (Daming, Xin ou Nova e Cangcheng). O enteiro complexo foi unificado no tempo dos Tang nun único organismo urbano coa construción de pontes entre as cidades occidental e oriental a través da central de ribeira [6][7].

Destrución e nova cidade[editar | editar a fonte]

No ano 979 o emperador Taizong, segundo da dinastía Song, mandou queimar e asolagar de novo Jinyang (por entón capital das dinastías de pobos turcos que ocuparon brevemente o poder na caída dos Tang) prohibindo a ocupación futura do seu solar. Unha primeira cidade provisional dez quilómetros ao leste serviu para aloxar á poboación (Song Jianpin Jincheng [8]).

A nova cidade foi erixida de seguida (982, Songcheng) na ourela oriental augas arriba do río Fen (no sito da urbe actual [9]). De dimensións modestas comparada con Jinyang tamén a súa importancia declinou [10]. Voltou a seres capital de prefectura en 1059 e de comandancia en 1107 e un complexo de templos (Jin Ci, nas aforas) foi construído (o Templo Fang ou das Deusas, o máis antigo conservado, 1023 e reconstrución en 1102) [11].

Dende 1125 frecuentes guerras e a ocupación mongol da dinastía Yuan supuxeron unha época de destrucións e estancamento cando cambiou varias veces de nome e status.

Taiyuan Ming[editar | editar a fonte]

As Pagodas Xemelgas (s.XVII)
Porta da muralla Ming de 1568.

En 1383, tralo advento da dinastía Ming (e por decisión dun fillo do primeiro emperador), a cidade experimentou unha gran expansión ao nordeste que cuadriplicou a súa superficie [12]. Retomouse o antigo nome de Taiyuan e adquiriu de novo unha importante relevancia coma capital da provincia de Shanxi (soamente tras Pequín no norte do Yangtzé) cunha forte artesanía e industria da fabricación de armas. Un gran pazo Ming, o mosteiro budista Chongshan e o icónico templo das Pagodas Xemelgas (1608, ao sueste no exterior da muralla) foron erixidos.

Arrodeada dunha muralla cuadrangular de 12km de perímetro e 12m de altura con oito portas monumentais que foi reconstruída en 1568 [13] a súa estrutura non cambiou ata o século XX (cando na segunda metade derrubáronse as murallas), manténdose durante a época Qing (1644-1911) coma unha importante cidade comercial do norte de China [14]. Así mesmo no século XIX tivo un incipiente desenvolvemento industrial apoiado nos inxentes xacementos de minerais da rexión, e foi incluso un centro financeiro do país.

Século XX[editar | editar a fonte]

Precisamente pouco antes do advento da república a crise da banca local en Shanxi levou a serios problemas económicos á cidade compensados pola súa conexión ferroviaria co eixo troncal Pequín-Wuhan (1907 [15][16]). En 1911 cambiou o nome por Yangqu, e baixo o control dun "señor da guerra" ata a época da Segunda Guerra Mundial experimentou un extensivo desenvolvemento industrial, continuado baixo a ocupación xaponesa (1937).

Industrialización que incrementouse notablemente trala instauración da República Popular conformando a Taiyuan (que recupera o nome en 1947) coma un dos centros da industria pesada chinesa (carbón e aceiro). De tal maneira que de 210.000 habitantes en 1949, aínda maioritariamente concentrados no recinto histórico [17], a cidade tense convertido nunha verdadeira metrópole (1.140.000h en 1980; máis de 4 millóns na actualidade) que se estende en ámbalas dúas ourelas do Fen comunicadas a través de varias pontes [18][19][20].

Cidades irmás[editar | editar a fonte]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Ver nota anterior, (1)
  2. Documento sobre o sito arqueolóxico de Jinyang [1]
  3. Ver nota 1, (2)
  4. Ver nota 1, (3)
  5. Planta esquemática da cidade tripla de Jinyang [2]
  6. Planta esquemática de Jinyang coa máxima extensión de murallas na época Tang [3]
  7. Recreación de Jinyang [4]
  8. Ver nota 1, (4)
  9. Ver nota 1, (5)
  10. Planta esquemática da nova Taiyuan Song [5]
  11. Planta de Songcheng Taiyuan capital de comandancia [6]
  12. Ver nota 1, (6)
  13. Planta da Taiyuan Ming nunha representación da época [7]
  14. Planta da trama urbana de Taiyuan dentro de murallas; época Qing [8]
  15. Plano da cidade en 1907 [9]
  16. Vista aérea da cidade na primeira metade do século, aínda fundamentalmente dentro de murallas [10]
  17. Mapa de Taiyuan en 1948 co recinto amurallado (demolido décadas despois para facilitalo tránsito) arrodeado de liñas de ferrocarril [11]
  18. Mapa esquemático de Taiyuan en 1966 coas primeiras extensións fora do recinto histórico e na outra beira do río Fen a través dunha primeira ponte [12]
  19. Plano do centro de Taiyuan coas pontes sobor do Fen, as tres superiores enmarcan o recinto histórico xa sen murallas [13]
  20. Mapa da metrópole contemporánea [14]