A lingua guaymí ou ngäbere, coñecida tamén como movere, chiriquí e valiente, é unha lingua chibcha falada polo pobo guaymí de Panamá e Costa Rica. Os membros do pobo chámanse a si mesmos ngäbe (pronunciado ˈŋɔbe) e á súa lingua como ngäbere [ŋɔˈbeɾe].[1] Os ngäbes son o meirande pobo indíxena de Panamá.
A lingua ten o seu foco en Panamá dentro da reserva indíxena semiautónoma coñecida como Comarca Ngäbe-Buglé. A partir da década de 1950, Costa Rica comezou a recibir inmigrantes ngäbe, onde se atopan en varias reservas indíxenas: Abrojos Montezuma, Conteburica, Coto Brus, Guaymí de Alto Laguna de Osa e Altos de San Antonio.[2] O guaymí está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.[3]
Como lingua tradicionalmente oral, o sistema de escritura do ngäbere foi creado recentemente. Desenvolveuse un alfabeto utilizando a escritura latina, baseado no alfabeto español. Xa que o castelán é a lingua máis empregada na rexión centroamericana, o alfabeto baseouse no alfabeto castelán nun intento de crear un sentido máis estreito de correlación entre as dúas linguas.[1]
12Lininger Ross, B. (1981). Estudios Sobre el Guaymí Ngäbere: Fonologia, Alfabeto Y Diccionario Provisional. Revista De Filología y Lingüística De La Universidad De Costa Rica, 7)
↑Murillo Miranda, J. M. (2009). The nominal phrase ngäbére. Forma y Función, 22(2), 43-69.
