Cantiga

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

A cantiga (ou cántiga, pronunciada popularmente) é o xénero típico da poesía medieval galego-portuguesa, que comprende o período de tempo que vai do século XII ao século XIV, e mais tamén reciben ese nome algunhas composicións poéticas populares.

Cantigas medievais[editar | editar a fonte]

Artigos principais: Trobadorismo e Lírica galego-portuguesa.

Recompilación[editar | editar a fonte]

As cantigas galego-portuguesas están recollidas nos chamados cancioneiros, que reunían composicións de varios autores, como o Cancioneiro da Ajuda, o da Biblioteca Nacional de Lisboa e o da Vaticana. As cantigas relixiosas reúnense principalmente na colectánea Cantigas de Santa María, unha obra dirixida por Afonso X e centradas, como ben indica o título, nos milagres da Virxe María.

Aínda que unha das cantigas máis antigas é a "Cantiga da Ribeiriña" ou "Cantiga da Garvaia", composta por Paio Soares de Taveirós no 1189 ou 1198, hoxe en día[1] considérase que a máis antiga é Ora faz host'o senhor de Navarra de Johan Soarez de Pávia.

Métrica e tipos[editar | editar a fonte]

Desde o punto de vista métrico, pódense distinguir dous tipos de cantigas:

  • Cantiga de mestría: acostuma ter catro estrofas co seguinte esquema métrico: abbacca, abbaccb, ababcca, ababccb. Carece de refrán (estribillo). Utilízase sobre todo nas cantigas de escarño e nas cantigas de amor. Teñen a súa orixe na poesía dos trovadores provenzais.
  • Cantiga de refram: o seu elemento característico é o estribillo (refram). A orixe é popular. É frecuente sobre todo nas cantigas de amigo.

Ambolos dous tipos de cantigas teñen en común o tipo de verso utilizado (octosílabos ou decasílabos, polo xeral) e mailo uso da rima consoante. Ambos os dous usan frecuentemente o paralelismo.

Distínguinse cantigas profanas e cantigas relixiosas.

Cantigas profanas[editar | editar a fonte]

O corpus conservado e coñecido da lírica profana medieval galego-portuguesa está formado por un total de 1679 cantigas, pertencentes na súa maioría aos tres xéneros maiores:

  • Cantigas de amigo: xénero que agrupa 475 catigas aproximadamente. Nelas, unha muller xove e namorada fala do seu amigo.
  • Cantigas de amor: son arredor de 725 textos (case a metade do corpus). Dentro das leis do amor cortés (importadas da Provenza), un trovador diríxese á súa dama (a senhor).
  • Cantigas de escarnio e maldizer: a este xénero pertencen aproximadamnte 430 textos. En ambas as dúas o poeta critica ben a un inimigo particular, ben á sociedade no seu conxunto; porén nas de escarnio, o poéta válese de palabras encobertas, mentres que nas de maldizer expresa os seus vituperios ás craras.

Ademais desta división, hai unha serie de xéneros menores (non pola calidade, senón pola menor cantidade) que tiveron escaso desenvolvemento. Entre todos eles non chegan a 50 cantigas, e dalgúns consérvase un único exemplar. Son a pastorela, o pranto, a tenzón, o lai, o descordo, o sirventés moral, a cantiga de vilãos e a cantiga de seguir.

Cantigas populares[editar | editar a fonte]

As cantigas populares son composicións poéticas populares de carácter anónimo formadas por estrofas de catro versos octosílabos na que riman os pares e quedan soltos os impares, de temática cotiá. Ramón Cabanillas recompilou cántigas populares e publicounas co título Antífona da cantiga (1951).

Un exemplo de cantiga popular de composición actual é o seguinte:

O vento move os eólicos,
é Gohía unha canteira
e, no canto dun solpor,
vese o fume da Fumeira.

Rinchou o cabalo negro
da Serra da Capelada,
o que se tirou ó mar
por fuxir dunha emboscada.

Soou un tiro no monte,
foi o final da súa xesta.
Viviu coma un home libre
que non abaixaba a testa.

Andando con pasos longos
fixo máis pequena a terra.
Foucellas era o seu mito
porque loitou unha guerra.

Admirador de Toribio,
co arraigo dun carballo,
garañón ceibo na lomba,
decidido e arriscado.

Pra sempre se foi Miguel,
Miguel o da Curiscada,
e ahí lle vai esta cántiga
que nunca será cantada.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Carlos Alvar e Vicente Beltrán, Antología de la poesía gallego-portuguesa, Alhambra, 1989 consideran que se compuxo contra 1200

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]