Cal

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Calcium hydroxide.

O cal, ou hidróxido de calcio, é unha substancia branca, pulverizada, obtida a través da calcinación de rochas calcarias, submetidas a altas temperaturas en fornos de cal.

O cal tamén é o termo xeral que inclúe formas físicas e químicas de diferentes variedades nas que pode presentarse o óxido e o hidróxido de calcio e magnesio.

Normalmente utilizado na industria da construción civil para elaboración das argamasas con que se erguen as paredes e muros e tamén na pintura, o cal tamén ten emprego na industria cerámica, siderúrxica (obtención do ferro) e farmacéutica como axente branqueador ou desodorizador.

Obtención[editar | editar a fonte]

A materia prima para a obtención do cal é calquera pedra que conteña carbonato cálcico (CaCO3), como son os calcarios, os travertinos ou as dolomías. Logo de seleccionar a materia prima, é necesario triturala, onde se empregan machacadoras como a de mandíbulas ou martelos, até que se acade un tamaño uniforme.

Despois é submetido a elevadas temperaturas en fornos industriais nun proceso coñecido como calcinación, que dá orixe ao CaO (óxido de cálcio: cal) e CO2 (gas carbónico); o CO2 debe eliminarse pronto do forno, mediante o tiro da cheminea, pois a reacción é reversíbel. A ecuación química desa calcinación fica así:

CaCO3 + calor ▬► CaO + CO2

Para esa reacción ocorrer a temperatura do forno da caieira (industria produtora de cal) debe ser de, no mínimo, 850 °C, mais a eficiencia total da calcinación dáse á temperaturas de 900° a 1000 °C, non debendo exceder os 1200 °C, senón produciríase cal queimado incapaz de fraguar. Esa temperatura é garantida pola queima dun combustible, que pode ser leña (gasoxenio), aceite combustible, gas natural, gas de coqueira, carbón e material reciclado. Empréganse fornos rotatorios, que están formados por un cilindro de chapa de aceiro, revestidos por dentro con ladrillos refractarios, e que xiran sobre uns rolos sobre os que están asentados.

O produto resultante da cocción é o cal vivo ou cal virxe, que é un produto sólido, branco, amorfo aparentemente e inestábel ante a auga.

Para a obtención do cal hidratado ou cal apagado é necesario promover a reacción do cal virxe coa auga, hidratando os seus óxidos, e está composto principalmente por hidróxido cálcico (Ca(OH)2). A ecuación química desta reacción que produce un aumento de volume e un desprendemento de calor é:

CaO + H2O ▬► Ca(OH)2 + calor

O resultado é un corpo sólido, branco, pulverizado e solúbel en auga, formando unha pasta moi robusta, fluída e untuosa. O cal apagado en presenza do ar endurece lentamente, debido á evaporación da auga coa que se realizou a pasta e a formación do carbonato cálcico ao absorber o anhídrido carbónico atmosférico (CO2). A ecuación deste proceso sería:

Ca(OH)2 + CO2 ▬► CaCO3 + H2O

A conversión do cal vivo ao apagado pódese facer por varios sistemas:

  • Por aspersión: o cal virxe, en terróns, hidrátase con tan só a cantidade de auga suficiente para que se converta en po. O produto obtido é cal apagado en po, que é pouco soluble e forma coa auga unha pasta.
  • Por fusión: mestúrase o cal cunha vez ou vez e media do seu peso de auga. Obtense cal apagado en pasta. É o sistema empregado para preparar as pastas cando van ser usadas seguidamente. Se aumentamos a cantidade de auga fórmase a calea ou canlea, empregada para branquear.
  • En autoclaves: consistente en introducir o cal vivo en terróns nuns grandes autoclaves, inxectando vapor de auga a presión. Con este procedemento obtéñense cales cunha maior plasticidade que o cal hidratado a presión normal, o que permite realizar lucidos máis fáciles de estender co trollo.

Usos[editar | editar a fonte]

Unha boa argamasa, alén de ser dosada, debe estar composta por materiais de boa calidade. Tradicionalmente, sempre se utilizou o cal como un dos constituíntes das argamasas (morteiros bastardos). Actualmente, co uso de aditivos cada vez máis difundido, o cal ten sido abandonado en moitos casos. No entanto, sábese que esa práctica afecta a durabilidade de revestimento, como xa observado nalgúns países da Europa, como por exemplo a Francia, que ten o cal como un dos varios constituíntes das argamasas.

No estado fresco, o cal propicia maior plasticidade á argamasa, permitindo mellor traballabilidade e, consecuentemente, maior produtividade na execución do revestimento. Outra propiedade no estado fresco é a retención de auga, importante no desempeño da argamasa, relativo ao sistema albanelaría/revestimento, por non permitir a succión excesiva de auga pola alvenaría.

No estado endurecido, o cal apresenta a capacidade de absorber deformacións devido ao seu módulo de deformación. Esta propiedade é de extrema importancia no desempeño da argamasa, que debe acompañar as movimentacións da estrutura. O cal posibilita a diminución da retracción, xerando menor variación dimensional, alén de carbonatar lentamente ao longo do tempo, tamponando eventuais fisuras ocorridas no endurecimento, no caso de argamasa mista.

Tamén ten aplicacións na metalurxia, na fabricación do vidro, do papel...