Lingua akan

Lingua akan
akan
Instancia de lingua natural macrolingua lingua viva  Subclase de Linguas akan linguas kwa  Composto por Lingua fante Lingua twi  Nome orixinal akan (ak) Akan (ak)  Alfabeto alfabeto latino Akan Braille (en)
Propiedades
Número de falantes 11000000 (2007) 8314600 (2004)
Institución de normalización Oficina de Linguas de Ghana
Tipoloxía lingüística suxeito verbo obxecto
Clasificación lingüística
linguaxe humana ↳ linguas níxero-congolesas ↳ linguas atlántico-congo ↳ linguas volta-congolesas ↳ linguas kwa ↳ linguas nyo ↳ linguas potou-tano ↳ Linguas akan
Localización  Orixinario de Ghana  País Ghana Costa do Marfil  Coordenadas 6°N 1°O
Códigos e identificadores Freebase /m/02hw_03 ISO 639-1 ak ISO 639-2 aka ISO 639-3 aka ISO 639-5 aka IETF ak
Fontes e ligazóns  Descrito pola fonte The Oxford Encyclopedia of African Thought
Wikidata C:Commons

O akan é unha lingua, ou un conxunto de dialectos relacionados entre si, do grupo kwa que se fala en Ghana, foi a lingua do imperio Ashanti.

Distribución xeográfica

O fante fálase na costa ao oeste de Accra, o akuapem é a lingua dos montes ao norte de Accra e o asante fálase no oeste de Ghana.

Dialectos

Os dialectos literarios do akan son:

• Asante
• Fante
• Akuapem

Dialectos non literarios

• Agona
• Ahafo
• Akyem Bosome
• Asen
• Dankyira
• Kwawu

O abrong de Costa do Marfil podería incluírse entre os dialectos akan, pero carece de forma escrita e hai a tendencia a consideralo unha lingua independente. O asante e o akuapem forman o twi.

Usos sociais

As primeiras en dar forma escrita ao akan foron os europeos que se achegaron ás costas de Ghana, en 1673 fíxose un glosario de asante que se publicou en alemán e en 1764 realizouse unha gramática de asante que se publicou en danés, ou o dicionario Johann Gottlieb Christaller en akuapem de 1881.
Os primeiros misioneiros que se asentaron en Ghana escolleron o akuapem para publicaren gramáticas, dicionarios e literarura relixiosa, estas obras esparexéronse polo territorio asante, converténdose a escrita akuapem na utilizada no seu territorio ata os anos 1960 cando se desenvolveu a ortografía asante. Cada dialecto ten a súa propia forma escrita, aínda que o Bureau of Ghanian languages unificou as ortografías akan en 1981 pero non chegou a implementarse, de feito só se publicou un libro con esa ortografía, o libro de himnos Kristofoɔ Ndwom Nwoma. O akan é unha lingua promovida polo goberno ghanés, é a lingua de ensino nos primeiros tres niveis de ensino no seu territorio tradicional, ademais fóra del funciona como lingua vehicular e é materia de ensino en todo o país.
Hai publicacións periódicas, emisoras de radio, un programa semanal na televisión e unha certa literatura, sobre todo teatro e relatos tradicionais.

Véxase tamén

Outros artigos

• Wikipedia en akan

Ligazóns externas

• O akan no Ethnologue
• Bibliografía sobre o akan
• Curso básico de akan Arquivado 17 de xuño de 2021 en Wayback Machine.