Atentados contra Afonso XII

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á procura
Gravado da época que reproduce o momento en que o obreiro anarquista Juan Oliva Moncasi dispara contra o rei Afonso XII de España o 25 de outubro de 1878.

Os dous atentados contra Afonso XII, rei de España, tiveron lugar en outubro de 1878, o primeiro, e en decembro de 1879, o segundo. Foron perpetrados por anarquistas que aplicaban a nova estratexia da propaganda polo feito aprobada pola Internacional anarquista no Congreso de Verviers celebrado en 1877. Nas dúas ocasións o rei Afonso XII resultou ileso e os autores respectivos —o obreiro catalán Juan Oliva Moncasi, do de 1878; e o obreiro galego Francisco Otero González, do de 1879— foron detidos, xulgados e executados mediante garrote vil.

Antecedentes[editar | editar a fonte]

Desde 1874 a Federación Rexional Española da Asociación Internacional de Traballadores (FRE-AIT) estaba prohibida e como consecuencia diso estaba a ser obxecto dunha dura represión —un dous mil internacionalistas foron deportados ás Filipinas e ás illas Marianas; e a mediados de 1877 máis de cen seguían en prisión—. O «obrigado abandono da loita societaria, cotiá e laboralista», segundo Josep Termes, contribuíu á radicalización da FRE-AIT, que subsistía na clandestinidade, pero este feito tamén se debeu á evolución do movemento anarquista europeo cara a posicións favorables ao uso da violencia por influencia do populismo[1] e do nihilismo rusos, que se concretaron no Congreso de Verviers de 1877 coa aprobación da política da «propaganda polo feito» —que tamén foi apoiada polo delegado da FRE Tomás González Morago—.[2][3]

Atentando de Giovanni Passannante contra o rei Humberto I de Italia (17 de novembro de 1878).

Aínda que inicialmente a «propaganda polo feito» referíase sobre todo á acción insurreccional, comezou a aplicarse aos atentados individuais, seguindo o exemplo do perpetrado en febreiro de 1878 por Vera Zasulich que disparou e feriu o coronel Trepov, xefe de policía de San Petersburgo, e que causou un enorme impacto en Rusia e fóra dela. Aos poucos meses o emperador Guillerme I sufriu dous atentados errados perpetrados polos anarquistas alemáns Emil Hoedel e Carl Nobiling. En novembro o anarquista italiano Giovanni Passannante tentou acabar coa vida do rei de Italia Humberto I. Un mes antes produciuse o primeiro atentado contra o rei de España Afonso XII, tamén obra dun anarquista.[4]

Retrato de Karl Nobiling, que tentou asasinar o emperador alemán Guillerme I.

Sobre os atentados contra o emperador alemán o xornal L'Avant-Garde, órgano da federación francesa da Internacional anarquista editado na Chaux-de-Fonds, no Xura suízo, por Paul Brousse —a quen precisamente se atribúe a invención do termo «propaganda polo feito»—, e onde colaboraba o anarcocomunista Piotr Kropotkin, publicou un artigo no que fixo a apoloxía do atentado, aínda que con matices, como medio de propaganda das ideas anarquistas:[5]

A idea avanza apoiándose en dúas forzas que se complementan: a influencia do acto, o poder da teoría. E si unha destas forzas inflúe máis que a outra, trátase do Acto, non da Teoría. Isto é por outra banda fácil de entender? Contade os abonados obreiros de todos os xornais, os obreiros que compran folletos, os que frecuentan as asembleas e facede a suma. Contade daquela a masa de traballadores e comparade. Non atoparedes un obreiro sobre mil que poida desenvolverse seriamente e instruírse teóricamente. Pero se... Hoedel dispara e falla; Nobiling dispara e fere... ninguén pode permanecer frío, indiferente. A favor ou en contra, todo o mundo axítase. Que queren, pois, estes asasinos?, pregúntanse o obreiro que vai á fábrica e o campesiño que se dirixe cara ao arado. [...]
Pero velaquí un feito máis poderoso aínda porque é máis fácil de entender. Unha comuna proclama a súa independencia fronte ao poder central e uns home, republicanos como en 1792, socialistas como o eran xa en 1871, establecen, organizan e fan funcionar o sistema político que prefiran? Nós non armamos a pistola de Hoedel, nin introducido cartuchos na carabina de Nobiling, porque sabiamos en primeiro lugar que o rexicidio é unha propaganda puramente republicana, e ademais que é moi fácil desnaturalizar as intencións dos executores.

As conferencias «comarcais» (enténdase, rexionais) da Federación Rexional Española celebradas en setembro de 1878 tamén manifestaron a súa simpatía polos autores dos atentados contra Guillerme I, «homes que tiveron o suficiente ánimo e boa vontade para atentar contra a vida dos opresores e explotadores do xénero humano e moi principalmente contra os que impiden o desenvolvemento das ideas anarco-colectivistas».[6]

Desenvolvemento[editar | editar a fonte]

O primeiro atentado contra Afonso XII tivo lugar o 25 de outubro de 1878. O mozo obreiro toneilero catalán Joan Oliva Moncasi,[7] admirador de Hoedel e Nobiling —segundo un xornal dixera que «no hi havia aqui a Espanya un home capás de imitalos» ('que non había aquí en España un home capaz de imitalos')—, disparou dous tiros contra o rei sen alcanzarlle cando este facía a súa entrada en Madrid de volta dunha viaxe polo norte de España.[8] Foi detido inmediatamente e o 4 xaneiro de 1879 foi executado mediante garrote vil.[9] O xornal L'Avant-Garde, que encomiou a valentía de Oliva e o seu «gran servizo á revolución»,[7] publicou a seguinte nota dun grupo de anarquistas españois en apoio do atentado:[10]

Oliva, aínda que non teña unha educación socialista profunda, non deixa de ser un revolucionario de corazón e de instinto, e nós aceptamos a solidariedade moral que nos corresponde na súa tentativa. O regicidio non é ciertamente o obxectivo da nosa asociación; nin sequera é un dos medios que escollemos? Guerra ás institucións? e na medida do posible paz aos homes, tal foi durante moito tempo nosa divisa. Pero, tralas grandes desgrazas e os inmensos sacrificios que esta xenerosa táctica custounos e séguenos custando cada día, sería pola nosa banda unha inxenuidade non recoñecer que hai homes que son un verdadeiro obstáculo para a transformación das institucións, e que estas non poderán ser cambiadas prontamente sen facer desaparecer tales obstáculos. [...]
Afonso XII é ademais? a clave de bóveda desta orde burguesa. Como non ten sucesor lexítimo, a súa morte significaría necesariamente a revolución en España. Agora ben, díxose con razón que se sabe como comezan as revolucións, pero non como terminan. [...]
A policía deste país? revela en todos os seus actos a máis odiosa arbitrariedad. Como é probable que os internacionalistas vaian sufrila, non creo equivocarme ao presaxiar que devolverán golpe por golpe e seguirán o camiño que tan ben mostraron os seus irmáns de Rusia.

O segundo atentado tivo lugar un ano e dous meses despois. O 30 de decembro de 1879, cando os monarcas volvían de pasear polo Retiro, Francisco Otero González, de 20 anos, disparoulles case a pelacorpo sen ferirlles.[8] Otero, nacido en Lindín, provincia de Lugo, pero residente en Madrid, tiña unha pastelaría que apenas lle daba para vivir a el e á súa compañeira, polo que pensou en suicidarse, pero alguén lle dixo que mellor que atentase contra o rei. Foi executado mediante garrote vil o 14 de abril de 1880.[11]

De novo a prensa anarquista europea fíxose eco do suceso, aínda que esta vez limitouse a relatar o ocorrido. La Revolte, que sucedera a L'Avant-Garde despois da súa clausura por orde das autoridades suízas, chegou a afirmar que si o atentado tivese éxito a monarquía en España caería.[11] Segundo o historiador Juan Avilés Farré, este parece ser o propósito dos atentados contra o rei, que carecía de herdeiro: «crear un baleiro de poder que propiciase un alzamento republicano, que eles [os anarquistas] tratarían de conducir cara á revolución social».[6]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Lida 2010, p. 49"...os narodniki («populistas») foron satanizados pola prensa da época, e ata por certa historiografía posterior que os representou como «nihilistas» ciegamente destrutivos, pese a que os seus obxectivos eran exclusivamente os autócratas e os seus colaboradores. Neses anos, moitos deses narodniki fuxiron ao exilio, e acharon refuxio en Suíza, onde pronto se vincularon coa Internacional, que os recoñeceu como seus polo seu socialismo revolucionario e comunalista"
  2. Tuñón de Lara 1977, p. 240.
  3. Termes 2011, p. 70-71"Críase que a revolución social estaba próxima, que o camiño para chegar a ela era a ilegalidade, e que as masas tiñan que deixar de facerse falsas ilusións sobre os medios leais evolutivos"
  4. Avilés Farré 2013, p. 86.
  5. Avilés Farré 2013, p. 85-87.
  6. 6,0 6,1 Avilés Farré 2013, p. 92.
  7. 7,0 7,1 Lida 2010, p. 48.
  8. 8,0 8,1 Termes 1977, p. 280.
  9. Avilés Farré 2013, p. 89.
  10. Avilés Farré 2013, p. 89-90.
  11. 11,0 11,1 Avilés Farré 2013, p. 90.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]