Numeración Āryabhaṭa
A numeración Āryabhaṭa é u sistema de numeración baseado en fonemas en sánscrito. Introduciuno no século VI o matemático e astrónomo indio Aryabhata, no primeiro capítulo da súa Aryabhatiya, titulado gitika Padam. Nela, atribúese un valor numérico a cada sílaba da forma consoante + vogal posíbel na fonoloxía sánscrita, de ka = 1 até hau = 1018.
Índice |
Historia [editar]
A base deste sistema de numeración menciónase na segunda estrofa do primeiro capítulo da Aryabhatiya.
As letras Varga do Ka ao Ma sitúanse nos lugares (cadros) 1, 100, 1000,... etc. e letras como Ya, Ra, La... nos lugares 10, 100... etc.
As letras Varga do Ka até o Ma teñen valor de 1, 2, 3.. até 25 letras e as Avarga Ya até Ha teñen valores de 30, 40, 50... até 100.
Os valores para as vogais son os seguintes: i = 100; u = 10000, ru = 1000000 e así sucesivamente.
Aryabhata utilizou este sistema de numeración para representar números pequenos e grandes nos seus cálculos matemáticos e astronómicos. Este sistema pode aínda usarse para representar fraccións e fraccións mixtas. Por exemplo, nga é 1/5, nja é 1/10 e Jhardam (JAI = 9; a súa metade) = 4 1/2.
Exemplo [editar]
| Exemplo: 299.792.458 | ||||
|---|---|---|---|---|
| 100 101 | 102 103 | 104 105 | 106 107 | 108 |
| 85, | 42, | 97, | 99, | 2 |
| जल | घिनि | झुशु | झृसृ | खॄ |
| ja-la | ghi-ni | jhu-śu | jhṛ-sṛ | khḷ |
A orde tradicional india de colocación dos díxitos era inversa en relación coa maneira moderna. En consecuencia, Aryabhata comezou coas unidades antes das decenas, despois as centenas e millares e, despois, a miríada e o lakh (= 105) e así sucesivamente.
Táboa de Números [editar]
| O 33 × 9 = 297 Alfabeto Sánscrito Numérico en sílabas | |||||||||||||
| Nove vogais ou sílabas | -a | -i | -u | -Modelo:IAST | -Modelo:IAST | -e | -ai | -o | -au | ||||
| अ | इ | उ | ऋ | ऌ | ए | ऐ | ओ | औ | |||||
| × | 10 0 | 10 2 | 10 4 | 10 6 | 10 8 | 1010 | 1012 | 1014 | 1016 | ||||
| Cinco consoantes velares oclusivas | |||||||||||||
| k - | क | 1 | क ka |
कि ki |
कु ku |
कृ Modelo:IAST |
कॄ Modelo:IAST |
के ke |
कै kai |
को ko |
कौ kau |
||
| kh - | ख | 2 | ख kha |
खि khi |
खु khu |
खृ Modelo:IAST |
खॄ Modelo:IAST |
खे khe |
खै khai |
खो kho |
खौ khau |
||
| g - | ग | 3 | ग ga |
गि gi |
गु gu |
गृ Modelo:IAST |
गॄ Modelo:IAST |
गे ge |
गै gai |
गो go |
गौ gau |
||
| gh - | घ | 4 | घ gha |
घि ghi |
घु ghu |
घृ Modelo:IAST |
घॄ Modelo:IAST |
घे ghe |
घै ghai |
घो gho |
घौ ghau |
||
| Modelo:IAST - | ङ | 5 | ङ Modelo:IAST |
ङि Modelo:IAST |
ङु Modelo:IAST |
ङृ Modelo:IAST |
ङॄ Modelo:IAST |
ङे Modelo:IAST |
ङै Modelo:IAST |
ङो Modelo:IAST |
ङौ Modelo:IAST |
||
| Cinco consoantes palatais oclusivas | |||||||||||||
| c - | च | 6 | च ca |
चि ci |
चु cu |
चृ Modelo:IAST |
चॄ Modelo:IAST |
चे ce |
चै cai |
चो co |
चौ cau |
||
| ch - | छ | 7 | छ cha |
छि chi |
छु chu |
छृ Modelo:IAST |
छॄ Modelo:IAST |
छे che |
छै chai |
छो cho |
छौ chau |
||
| j - | ज | 8 | ज ja |
जि ji |
जु ju |
जृ Modelo:IAST |
जॄ Modelo:IAST |
जे je |
जै jai |
जो jo |
जौ jau |
||
| jh - | झ | 9 | झ jha |
झि jhi |
झु jhu |
झृ Modelo:IAST |
झॄ Modelo:IAST |
झे jhe |
झै jhai |
झो jho |
झौ jhau |
||
| ñ - | ञ | 10 | ञ ña |
ञि ñi |
ञु ñu |
ञृ Modelo:IAST |
ञॄ Modelo:IAST |
ञे ñe |
ञै ñai |
ञो ño |
ञौ ñau |
||
| Cinco consoantes retroflexas oclusivas | |||||||||||||
| Modelo:IAST - | ट | 11 | ट Modelo:IAST |
टि Modelo:IAST |
टु Modelo:IAST |
टृ Modelo:IAST |
टॄ Modelo:IAST |
टे Modelo:IAST |
टै Modelo:IAST |
टो Modelo:IAST |
टौ Modelo:IAST |
||
| Modelo:IAST - | ठ | 12 | ठ Modelo:IAST |
ठि Modelo:IAST |
ठु Modelo:IAST |
ठृ Modelo:IAST |
ठॄ Modelo:IAST |
ठे Modelo:IAST |
ठै Modelo:IAST |
ठो Modelo:IAST |
ठौ Modelo:IAST |
||
| Modelo:IAST - | ड | 13 | ड Modelo:IAST |
डि Modelo:IAST |
डु Modelo:IAST |
डृ Modelo:IAST |
डॄ Modelo:IAST |
डे Modelo:IAST |
डै Modelo:IAST |
डो Modelo:IAST |
डौ Modelo:IAST |
||
| Modelo:IAST - | ढ | 14 | ढ Modelo:IAST |
ढि Modelo:IAST |
ढु Modelo:IAST |
ढृ Modelo:IAST |
ढॄ Modelo:IAST |
ढे Modelo:IAST |
ढै Modelo:IAST |
ढो Modelo:IAST |
ढौ Modelo:IAST |
||
| Modelo:IAST - | ण | 15 | ण Modelo:IAST |
णि Modelo:IAST |
णु Modelo:IAST |
णृ Modelo:IAST |
णॄ Modelo:IAST |
णे Modelo:IAST |
णै Modelo:IAST |
णो Modelo:IAST |
णौ Modelo:IAST |
||
| Cinco consoantea dentais oclusivas | |||||||||||||
| t - | त | 16 | त ta |
ति ti |
तु tu |
तृ Modelo:IAST |
तॄ Modelo:IAST |
ते te |
तै tai |
तो to |
तौ tau |
||
| th - | थ | 17 | थ tha |
थि thi |
थु thu |
थृ Modelo:IAST |
थॄ Modelo:IAST |
थे the |
थै thai |
थो tho |
थौ thau |
||
| d - | द | 18 | द da |
दि di |
दु du |
दृ Modelo:IAST |
दॄ Modelo:IAST |
दे de |
दै dai |
दो do |
दौ dau |
||
| dh - | ध | 19 | ध dha |
धि dhi |
धु dhu |
धृ Modelo:IAST |
धॄ Modelo:IAST |
धे dhe |
धै dhai |
धो dho |
धौ dhau |
||
| n - | न | 20 | न na |
नि ni |
नु nu |
नृ Modelo:IAST |
नॄ Modelo:IAST |
ने ne |
नै nai |
नो no |
नौ nau |
||
| Cinco consoantes labiais oclusivas | |||||||||||||
| p - | प | 21 | प pa |
पि pi |
पु pu |
पृ Modelo:IAST |
पॄ Modelo:IAST |
पे pe |
पै pai |
पो po |
पौ pau |
||
| ph - | फ | 22 | फ pha |
फि phi |
फु phu |
फृ Modelo:IAST |
फॄ Modelo:IAST |
फे phe |
फै phai |
फो pho |
फौ phau |
||
| b - | ब | 23 | ब ba |
बि bi |
बु bu |
बृ Modelo:IAST |
बॄ Modelo:IAST |
बे be |
बै bai |
बो bo |
बौ bau |
||
| bh - | भ | 24 | भ bha |
भि bhi |
भु bhu |
भृ Modelo:IAST |
भॄ Modelo:IAST |
भे bhe |
भै bhai |
भो bho |
भौ bhau |
||
| m - | म | 25 | म ma |
मि mi |
मु mu |
मृ Modelo:IAST |
मॄ Modelo:IAST |
मे me |
मै mai |
मो mo |
मौ mau |
||
| Catro consoantes aproximantes ou consoantes vibrantes | |||||||||||||
| y - | य | 30 | य ya |
यि yi |
यु yu |
यृ Modelo:IAST |
यॄ Modelo:IAST |
ये ye |
यै yai |
यो yo |
यौ yau |
||
| r - | र | 40 | र ra |
रि ri |
रु ru |
रृ Modelo:IAST |
रॄ Modelo:IAST |
रे re |
रै rai |
रो ro |
रौ rau |
||
| l - | ल | 50 | ल la |
लि li |
लु lu |
लृ Modelo:IAST |
लॄ Modelo:IAST |
ले le |
लै lai |
लो lo |
लौ lau |
||
| v - | व | 60 | व va |
वि vi |
वु vu |
वृ Modelo:IAST |
वॄ Modelo:IAST |
वे ve |
वै vai |
वो vo |
वौ vau |
||
| Tres consoantes coronais fricativas | |||||||||||||
| ś - | श | 70 | श śa |
शि śi |
शु śu |
शृ Modelo:IAST |
शॄ Modelo:IAST |
शे śe |
शै śai |
शो śo |
शौ śau |
||
| Modelo:IAST - | ष | 80 | ष Modelo:IAST |
षि Modelo:IAST |
षु Modelo:IAST |
षृ Modelo:IAST |
षॄ Modelo:IAST |
षे Modelo:IAST |
षै Modelo:IAST |
षो Modelo:IAST |
षौ Modelo:IAST |
||
| s - | स | 90 | स sa |
सि si |
सु su |
सृ Modelo:IAST |
सॄ Modelo:IAST |
से se |
सै sai |
सो so |
सौ sau |
||
| Unha consoante glotal fricativa | |||||||||||||
| h - | ह | 100 | ह ha |
हि hi |
हु hu |
हृ Modelo:IAST |
हॄ Modelo:IAST |
हे he |
है hai |
हो ho |
हौ hau |
||
Véxase tamén [editar]
Bibliografía [editar]
- Elfering, Kurt: Die Mathematik des Aryabhata I. Text, "Übersetzung aus dem Sanskrit und Kommentar". Wilhelm Fink Verlag, München, 1975, ISBN 3-7705-1326-6
- Ifrah, Georges: The Universal History of Numbers. From Prehistory to the Invention of the Computer. John Wiley & Sons, New York, 2000, ISBN 0-471-39340-1.
- Waerden, B. L. van der: Erwachende Wissenschaft. Ägyptische, babylonische und griechische Mathematik. Birkhäuser-Verlag, Basel/Stuttgart, 1966, ISBN 3-764-30399-9
- Fleet, J. F.: "Aryabhata's System of Expressing Numbers" in Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1911, páxs. 109-126.