Lingua chol

Chol (Ch'ol)
Falado en:	México
Rexións:	Chiapas e Tabasco
Total de falantes:	185.300
Posición:	Non está entre as 100 maiores linguas
Familia:	Linguas maias  Occidentais   Cholano-tzeltalanas    Chol-chontal     Lingua chol
Estatuto oficial
Lingua oficial de:	En México ten recoñecemento como lingua nacional
Códigos de lingua
ISO 639-1:	--
ISO 639-2:	myn (colectivo)
ISO 639-3:	ctu

O chol, ou ch'ol, é unha lingua maia falada polos choles, que habitan principalmente no estado mexicano de Chiapas (sobre todo nos municipios de Tumbalá,Yajalon, Tila, Sabanilla, Salto de Agua, Playas de Catazaja' e Palenque), existindo tamén unha comunidade importante no municipio de Balancán, Tabasco.

Pertence ao grupo cholano da familia maia. Sostívose, que esta lingua, xunto co chontal e o chortí, estaría relacionada co idioma maia clásico.

No chol pódense distinguir dous dialectos:

• Chol de Tila, falado por case 44 mil persoas, cun índice do 25% de monolingüísmo. Esta variedade emprégase principalmente no municipio de Tila, en Chiapas.
• Chol de Tumbalá, falado por 90 mil persoas no municipio de Tumbalá, tamén en Chiapas. O índice de monolingüísmo dos falantes desta variedade é do 30% aproximadamente.

Morfoloxía e sintaxe

O chol, ao igual que as demais linguas maias, é unha lingua aglutinante, é dicir, que aglutina a un radical (verbo, substantivo ou adxectivo), marcas de axente (o que realiza a acción verbal), de suxeito (o posuidor do obxecto ou relación persoal), a través dun sistema de sufixos e prefixos.

Numerais

O sistema de numeración do chol é vixesimal (de base 20), como sucede nas outras linguas maias, e en xeral, nas linguas mesoamericanas. A razón obedece a que estas linguas basean o seu sistema numérico no número de dedos e dedas que ten o ser humano. Os vinte primeiros números son:

1 jump'ej

2 cha'p'ej

3 uxp'ej

4 chänp'ej

5 jo'p'ej

6 wäkp'ej

7 wukp'ej

8 waxäkp'ej

9 bolomp'ej

10 lujump'ej

11 junlujump'ej

12 cha'lujump'ej

13 uxläjump'e

14 chänlujump'ej

15 jo'lujump'ej

16 wäklujump'ej

17 wuklujump'ej

18 waxäklujump'ej

19 bolomlujump'ej

20 junk'al