Parábola (literatura)

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

Unha parábola é unha narración alegórica de carácter pedagóxico ou polémico da que se deduce unha ensinanza ou unha verdade importante. É, en esencia, un relato simbólico ou unha comparación baseada nunha observación verosímil. A parábola ten unha finalidade didáctica e pódese atopar un exemplo dela nos evanxeos cristiáns, onde Xesús narra parábolas como ensinanzas ao pobo.

Representación da parábola do fillo pródigo.

Etimoloxía[editar | editar a fonte]

Orixinaria do grego parabole, significa narrativa curta ou apólogo. O termo "parábola" provén do nome dado polos retoricistas gregos a toda ilustración ficticia na forma dunha breve narrativa. Máis adiante pasou a coñecerse como narrativa ficticia, aludindo xeralmente a algunha cousa que pode ocorrer de xeito natural, e pola cal se precisan asuntos morais ou espirituais.

Historia[editar | editar a fonte]

As parábolas caracterízanse pola expresión de conceptos espirituais. A forma máis coñecida de parábola no cristianismo é a Biblia, que contén moitas parábolas. Ademais das xa familiares parábolas de Xesucristo no Novo Testamento, como a do bo samaritano e do fillo pródigo. Dúas parábolas no Antigo Testamento son as do cordeiro, narradas por Nathan (2 Samuel 12:1-9), e a da muller de Tekoah (Samuel 14:1-13).

Tamén na Biblia se encontra a Parábola del siervo cruel, que narra a historia dun siervo que non está disposto a perdoar as débedas que os seus vasalos mantiñan con el, mais esperaba a que Deus lle eximira dos seus erros. A parábola apunta, sobre todo, a que se foi a vontade divina a de perdoar ao deudor, este debe ser igual de tolerante con quen cometen o mesmo erro. Cando o siervo castiga aos seus vasalos, ordenando o seu arresto e execución, Deus enfurécese e multiplica o castigo por "sete veces sete".

A exexese bíblica medieval tendía a tratar as parábolas de Xesús como alegorías detalladas, con correspondencias simbólicas atopadas para cada elemento nas narrativas breves. Os críticos modernos sosteñen estas interpretacións como inaxeitadas e insostibles.

Recentemente ten habido un interse na parábola contemporánea, explorando cómo as historias modernas poden ser concebidas como parábolas. Unha parábola contemporánea de metade do século XIX é a Parábola da fiestra rota, que expón unha falacia no pensamento económico.

Características da parábola[editar | editar a fonte]

Unha parábola é unha das formas máis sinxelas da narrativa. Evoca un ambiente, e describe unha acción e os seus resultados. De cotío involucra a un personaxe que se enfronta a un dilema moral ou realiza unha acción cuestionable, para despois sufrir as consecuencias desa elección. Moitos folclores poden ser vistos como parábolas.

A parábola prototípica difire do apólogo, en canto é unha historia probable e realista - unha que ten lugar nalgún ambiente familiar da vida. Moitos contos de fadas poden ser considerados como parábolas extendidas, agás polo seu entorno máxico.

Platón, segundo Rafael.

Como ocorre coa fábula, a parábola adoita narrar unha acción simple, singular e consistente, sen detalles extraños nin circunstancias que conleven á distracción. Na A República de Platón, as parábolas, como as que aluden ás sombras na caverna, engloban un argumento abstracto nunha narrativa máis concreta e fácilmente asequible.

No prefacio á súa tradución das Fábulas de Esopo, George Fyler Townsend definiu "parábola" como "o emprego designado da linguaxe co propósito intencionado de convir un significado oculto e segredo, máis que o que conteñen as palabras en si mesmas, y que pode ou non portar unha referencia especial ao oínte ou lector."

Unha parábola é como unha metáfora que ten sido extendida para conformar unha ficción breve e coherente. A diferenza da situación que se presenta cun símil, o signficado paralelo da parábola é silencioso e implícito, aínda que non segredo de forma ordinaria.

Se ben as parábolas posúen de cotío un subtexto prescriptivo forte, suxerindo cómo se debe comportar ou cómo debe crer unha persoa, moitas parábolas simplemente exploran un concepto dende un punto de vista neutral. Lonxe de prover unha guía e suxestións da acción correcta na vida, as parábolas ofrecen unha linguaxe metafórica que lle permite á xente discutir máis fácilmente ideas difíciles ou complexas.

A parábola e a alegoría adoitab ser tratadas como sinónimos, mais foron ben diferenciadas por H.W. Fowler no Modern English Usage (Uso moderno do inglés): "O obxecto en cada unha é iluminar ao oínte presentándolle un caso no que aparentemente non estaba interesado, e sobre o cual deberá obter un xuizo desinteresado da súa parte". Provoca, noutras palabras, que o lector ou oínte caia na conta de que a conclusión se aplica ben de igual xeito ás súas propias preocupacións. A parábola, sen embargo, é máis condensada que a alegoría: aporta un só principio, do que se deducirá unha soa moral.

Entre algunos ejemplos de parábola encontramos El hombre ciego y el cojo, El rey y los escribanos, y El borracho de Ignacy Krasicki.

Las características generales de la parábola son:

  • Se escribe en prosa y pertenece al género épico.
  • Su extensión es variable.
  • Utiliza gran cantidad de metáforas.
  • Carácter moralizante o didáctico.
  • Evoca a un ambiente, y describe una acción y sus resultados.
  • Los personajes que participan en la parábola son seres humanos que se enfrentan a un dilema moral, o realizan una acción cuestionable, para luego sufrir las consecuencias de esa elección.
  • Son relatos que simulan la realidad y hablan de acontecimientos cotidianos.
  • Narra una acción simple, singular y consistente, sin detalles extraños ni circunstancias que conlleven a la distracción.

Parábolas de Xesús[editar | editar a fonte]

As paràboles máis coñecidas son as narradas por Xesús, das cales se citan a continuación as que máis tradición teñen[1]:

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Segundo a tradución da Bíblica catalá interconfesional en http://www.abcat.org/bci/

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Galizionario
Vexa a entrada do Galizionario acerca de parábola

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

  • Varios (en liña). Enciclopedia Galega Universal, artigo parábola
  • Henry Watson Fowler, Modern English Usage, Oxford, Clarendon Press, 1958.
  • George Fyler Townsend, prefacio del traductor a Aesop's Fables, Belford, Clarke & Co., 1887.

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]