Lingua groenlandesa

	Instancia de lingua natural; lingua viva
	Subclase de linguas inuit; linguas indíxenas de América
	Nome orixinal Kalaallisut (kl)
	Alfabeto alfabeto groenlandés; ortografía Kleinschmidt; braille escandinavo

Lingua groenlandesa
	Kalaallisut
	Instancia de lingua natural; lingua viva
	Subclase de linguas inuit; linguas indíxenas de América
	Nome orixinal Kalaallisut (kl)
	Alfabeto alfabeto groenlandés; ortografía Kleinschmidt; braille escandinavo
Propiedades
	Número de falantes 56200 (2007)
	Alfabeto alfabeto groenlandés; ortografía Kleinschmidt; braille escandinavo
	Institución de normalización Oqaasileriffik
	Tipoloxía lingüística suxeito obxecto verbo; lingua polisintética; lingua aglutinante; ergatividade
	Caso gramatical absolutivo; caso vialis; comparativo; instrumental; caso temporal ablativo; caso distanciativo; ablativo; caso separativo; caso relativo; caso alativo; caso distributivo-temporal
	Estado de lingua da UNESCO vulnerábel
Clasificación lingüística
	linguaxe humana; ↳ linguas esquimo-aleutianas; ↳ linguas inuit-yupik; ↳ linguas inuit
Localización
	Orixinario de Groenlandia; inuit groenlandeses
	País Reino de Dinamarca
Cronoloxía
	Precedido por groenlandés medio
Freebase
Identificadores
Freebase
Freebase	/m/02_8gp
ISO 639-1	kl
ISO 639-2	kal
ISO 639-3	kal
ISO 639-5	kal
IETF	kl
	Wikidata C:Commons

A lingua groenlandesa^[1]^[2] (kalaallisut), tamén chamada esquimó-groenlandés ou groenlandés-inuktitut, é unha lingua esquimó-aleutiana falada en Groenlandia e que está estreitamente relacionada con algúns idiomas canadenses como o inuktitut. O groenlandés, ao igual que as linguas coas que está emparentada, é de carácter altamente polisintético e ergativo. Case non ten palabras compostas.

No ano 2007 era falada por máis de 57.000 persoas, o que supón un número maior que o de todos os falantes das demais linguas esquimó-aleutianas xuntas. É a lingua oficial de Groenlandia,^[3] onde o dinamarqués ten un estatuto semi-oficial.^[4] O groenlandés está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.^[5]

Dialectos

Existen tres dialectos principais do groenlandés:

Groenlandés oriental (Tunumiisut).
Groenlandés occidental (Kalaallisut), é o máis importante dos dialectos.
Groenlandés setentrional (Inuktun), falado preto da cidade de Qaanaaq (Thule), é máis semellante ao inuktitut canadense.

Características

Tipoloxía e morfosintaxe

O groenlandés diferenza dous tipos de palabras abertas: substantivos e verbos. Cada categoría subdivídese en palabras transitivas e intransitivas. Distínguense catro persoas: 1ª, 2ª, 3ª e 3ª reflexiva; dous números: singular e plural (non hai dual como no esquimó); oito tempos: indicativo, participial, imperativo, optativo, subxuntivo pasado, subxuntivo futuro e subxuntivo habitual; dez casos: absolutivo, ergativo, ecuativo, instrumental, locativo, allativo, ablativo e perlativo. Para algúns nomes (nominativo e acusativo) os verbos teñen unha inflexión bipersonal para o suxeito e o obxecto (distinguidas por persoa e número). Os substantivos transitivos levan inflexión posesiva.

Como comparativa co esquimó, que en groenlandés é inuttut, unha das palabras máis característica do inuktitut é iglú, que en groenlandés se escribe illu.

Escritura

Alfabeto

a, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v

En contraste coas linguas esquimó-aleutianas do Canadá, o groenlandés escríbese co alfabeto latino e non co silabario esquimó. Un carácter especial, a letra Kra (ĸ), empregouse exclusivamente en groenlandés até que unha reforma ortográfica substituíuna pola letra q.

Mostra de texto

Inuit tamarmik inunngorput nammineersinnaassuseqarlutik assigiimmillu ataqqinassuseqarlutillu pisinnaatitaaffeqarlutik. Silaqassusermik tarnillu nalunngissusianik pilersugaapput, imminnullu iliorfigeqatigiittariaqaraluarput qatanngutigiittut peqatigiinnerup anersaavani.

Todos os seres humanos nacen libres e iguais en dignidade e dereitos e, dotados como están de razón e conciencia, débense comportar fraternalmente uns cos outros.

Declaración universal dos dereitos humanos, artigo 1º

Notas

↑ Definición de groenlandés -sa no Dicionario de Galego de Ir Indo e a Xunta de Galicia.
↑ Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para groenlandés.
↑ "Lov om Grønlands Selvstyre" (PDF). Lovtidende (en dinamarqués). 2009-06-13. p. 3. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 2011-06-05. Det grønlandske sprog er det oficielle sprog i Grønland.
↑ Rischel, Jørgen. "grønlandsk" (en dinamarqués).
↑ Moseley, Christopher e Nicolas, Alexandre. "Atlas of the world's languages in danger". unesdoc.unesco.org. Consultado o 11 de xullo de 2022.

Véxase tamén

Outros artigos

Wikipedia en groenlandés

Ligazóns externas

[1] Definición de groenlandés -sa no Dicionario de Galego de Ir Indo e a Xunta de Galicia.

[2] Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para groenlandés.

[law-3] "Lov om Grønlands Selvstyre" (PDF). Lovtidende (en dinamarqués). 2009-06-13. p. 3. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 2011-06-05. Det grønlandske sprog er det oficielle sprog i Grønland.

[4] Rischel, Jørgen. "grønlandsk" (en dinamarqués).

[5] Moseley, Christopher e Nicolas, Alexandre. "Atlas of the world's languages in danger". unesdoc.unesco.org. Consultado o 11 de xullo de 2022.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]