Lingua groenlandesa

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
(Redirixido desde "Kalaallisut")
Saltar ata a navegación Saltar á busca
Groenlandés
Kalaallisut
Falado en: Groenlandia Groenlandia
Rexións: América do Norte
Total de falantes: 54.000 aprox.
Posición: -
Familia: Esquimó-aleutiana

 Esquimó
  Inuit

   'groenlandés'
 Groenlandés
Escrita: Latino
Estatuto oficial
Lingua oficial de: Groenlandia Groenlandia (Dinamarca)
Regulado por: Oqaasileriffik
Códigos de lingua
ISO 639-1: kl
ISO 639-2: kal
SIL: KAL
Idioma groenlandés.png

A lingua groenlandesa (kalaallisut), tamén chamada esquimó-groenlandés ou groenlandés-inuktitut, é unha lingua esquimó-aleutiana falada en Groenlandia e que está estreitamente relacionada con algúns idiomas canadenses como o inuktitut. O groenlandés, ao igual que as linguas coas que está emparentada, é de carácter altamente polisintético e ergativo. Case non ten palabras compostas.

É falado por máis de 54.000 persoas, o que supón un número maior que o de todos os falantes das demais linguas esquimó-aleutianas xuntas. É a lingua oficial de Groenlandia, onde o dinamarqués ten un estatuto semi-oficial.[1]

Dialectos[editar | editar a fonte]

Existen tres dialectos principais do groenlandés:

  • Groenlandés oriental (Tunumiisut).
  • Groenlandés occidental (Kalaallisut), é o máis importante dos dialectos.
  • Groenlandés setentrional (Inuktun), falado preto da cidade de Qaanaaq (Thule), é máis semellante ao inuktitut canadense.

Características[editar | editar a fonte]

Tipoloxía e morfosintaxe[editar | editar a fonte]

O groenlandés diferenza dous tipos de palabras abertas: substantivos e verbos. Cada categoría subdivídese en palabras transitivas e intransitivas. Distínguense catro persoas: 1ª, 2ª, 3ª e 3ª reflexiva; dous números: singular e plural (non hai dual como no esquimó); oito tempos: indicativo, participial, imperativo, optativo, subxuntivo pasado, subxuntivo futuro e subxuntivo habitual; dez casos: absolutivo, ergativo, ecuativo, instrumental, locativo, allativo, ablativo e perlativo. Para algúns nomes (nominativo e acusativo) os verbos teñen unha inflexión bipersonal para o suxeito e o obxecto (distinguidas por persoa e número). Os substantivos transitivos levan inflexión posesiva.

Como comparativa co esquimó, que en groenlandés é inuttut, unha das verbas máis característica do inuktitut é iglú, que en groenlandés se escribe illu.

Escritura[editar | editar a fonte]

Alfabeto[editar | editar a fonte]

a, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v

En contraste coas linguas esquimó-aleutianas de Canadá, o groenlandés escríbese co alfabeto latino e non co silabario esquimó. Un carácter especial, a letra Kra (ĸ), empregouse exclusivamente en groenlandés até que unha reforma ortográfica substituíuna pola letra q.

Mostra de texto[editar | editar a fonte]

Inuit tamarmik inunngorput nammineersinnaassuseqarlutik assigiimmillu ataqqinassuseqarlutillu pisinnaatitaaffeqarlutik. Silaqassusermik tarnillu nalunngissusianik pilersugaapput, imminnullu iliorfigeqatigiittariaqaraluarput qatanngutigiittut peqatigiinnerup anersaavani. Tódolos seres humanos nacen libres e iguais en dignidade e dereitos e, dotados como están de razón e conciencia, díbense comportar fraternalmente uns cos outros.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Rischel, Jørgen. "grønlandsk" (en dinamarqués). 

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]