Lirio amarelo

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Lirio amarelo
Lirio amarelo
Lirio amarelo
Clasificación científica
Reino: Plantae
División: Magnoliophyta
Clase: Liliopsida
Orde: Asparagales
Familia: Iridaceae
Subfamilia: Iridoideae
Tribo: Irideae
Xénero: 'Iris'
Especie: ''I. pseudacorus''
Nome binomial
''Iris pseudacorus''
L.
Iris pseudacorus

O lirio amarelo[1] Iris pseudacorus, é unha especie perenne da familia Iridaceae. É orixinaria de Eurasia e abundante nas charcas de Galiza.

Descrición[editar | editar a fonte]

O lirio amarelo é unha planta perenne provista dun bulbo ovoide que perdura durante o inverno, a parte aérea morre, e está cuberto das bases das follas de anos anteriores. O talo, de 60 – 120 cm, algo comprimido, ten varias follas, xeralmente basais, de 50 – 90 cm x 10 – 30 mm, de cor glauca e cun nervio central marcado. As flores, actinomorfas, son grandes, duns 10 cm e levan cáliz e corola de tres pezas. O cáliz é de cor amarela igual que a corola. Aparecen de marzo e xuño e poden ser solitarias ou en pares. Reúnense nunha inflorescencia cimosa formada por 4 – 12 flores de cor amarela, as inferiores en pedúnculos longos e suberectos; os pedicelos miden 20 – 50 mm e as espatas, herbáceas pero coa marxe membranosa, de 40 a 100 mm. Teñen, como dixemos, tres pezas internas erectas e outras tres externas, erectas ou deflexas, de 50 – 75 x 20 – 30 mm, que constan dunha unlla e un limbo, largamente ovado. O xineceo consta dun ovario trilocular, cun tubo do hipanto de case 5 mm, do que xorde un estilo que se divide en 3 ramas petaloideas de 20 – 30 x 4 – 8 mm, linear – oblongos, máis curtos e estreitos que as ramas do estilo, que protexen a un estame groso e de cor amarelo pálida; o estigma está preto do ápice da face interna desa rama e é bífido. O froito é unha cápsula alongada e angulosa, de 4 – 8 cm, cilíndrica e cun bico curto, que ten no seu interior varias sementes de cor parda escura e lisas. A forma do froito lembra un pemento de Padrón.

Hábitat e ecoloxía[editar | editar a fonte]

Medra en zonas húmidas ou asolagadas nas beiras dos regueiros, lagoas e encoros, dende o nivel do mar até os 800 m de altitude. Forma parte de comunidades que se inclúen na Clase Phragmitio - Magnocaricetea, de distribución cosmopolita, polo común de elevada cobertura, constituídas por heliófitos colonizadores de zonas anegadas gran parte do ano, como brañas, marxes de regueiros, lagoas, lamazais e outras. Son plantas características destes ecosistemas: Alisma lanceolatum, Alisma plantago-aquatica, Galium palustre, Lycopus europaeus, Lythrum salicaria, Sparganium erectum e Veronica anagallis-aquatica. A planta prospera axiña por rizoma e por sementes espalladas pola auga. Malia ser nomeadamente acuática, os rizomas sobreviven prolongados períodos secos.

Requirimentos ecolóxicos[editar | editar a fonte]

Prefire a penumbra e unha calor moderada. Aparece no piso montano principalmente. Continentalidade: Suboceánica; non atura xeadas serodias nin temperaturas extremas. Os solos teñen que estar asolagados, anóxicos, e mellor se son algo acedos (pH 4.5 - 7.5). Gusta dos solos ricos en azote (indicador de riqueza edáfica de nutrientes).

Usos[editar | editar a fonte]

Medicinais[editar | editar a fonte]

Antigamente tiña usos medicinais. As súas follas e raíces son velenosas para o gado. Emprégase o rizoma polos seus contidos en taninos, mucilaxes e outros principios activos. Cómpre secala, proceso no que se arroiba. Tense empregado coma adstrinxente e especialmente coma un potente catártico, aínda que hoxe en día apenas é usado. É emético, emenagogo, e tamén se ten usado nas dores de dentes ao fregar os mesmos cun anaco da raíz. Actualmente emprégase coma emético e adstrinxente. Contén irisina, substancia tóxica, polo que para o seu uso interno cómpre consultar un médico.

Culinarios[editar | editar a fonte]

A semente torrada empregouse coma substituto do café.

Ornamentais[editar | editar a fonte]

Tamén pode ter uso ornamental pola fermosura das flores amarelas (flores de lis).

Ecolóxicos[editar | editar a fonte]

Emprégase para a limpeza de augas, xa que ten a habilidade de chuchar metais pesados polas súas raíces.

Citoloxía[editar | editar a fonte]

O número de cromosomas de Iris pseudacorus (Fam. Iridaceae) e táxones infraespecíficos[2] é de 2n=34.

Sinonimia[editar | editar a fonte]

  • Iris palustris Gaterau, Descr. Pl. Montauban: 31 (1789), nom. superfl.
  • Xiphion pseudacorus (L.) Schrank, Fl. Monac. 1: t. 99 (1811).
  • Limnirion pseudacorus (L.) Opiz, Seznam: 59 (1852).
  • Limniris pseudacorus (L.) Fuss, Fl. Transsilv.: 636 (1866).
  • Xyridion pseudacorus (L.) Klatt, Bot. Zeitung (Berlin) 30: 500 (1872).
  • Iris pallidior Hill, Brit. Herb. 47: 473 (1756).
  • Acorus adulterinus Garsault, Fig. Pl. Méd.: t. 1b (1764), opus utique oppr.
  • Iris sativa Mill., Gard. Dict. ed. 8: 15 (1768).
  • Pseudo-iris palustris Medik., Hist. & Commentat. Acad. Elect. Sci. Theod.-Palat. 6: 417 (1790).
  • Iris palustris Moench, Methodus: 528 (1794), nom. illeg.
  • Iris paludosa Pers., Syn. Pl. 1: 52 (1805).
  • Iris curtopetala F.Delaroche in P.J.Redouté, Liliac. 6: t. 340 (1811).
  • Vieusseuxia iridioides F.Delaroche in P.J.Redouté, Liliac. 6: t. 340 (1811), nom. inval.
  • Moraea candolleana Spreng., Syst. Veg. 1: 164 (1824).
  • Iris acoroides Spach, Hist. Nat. Vég. 13: 44 (1846).
  • Iris lutea Lam. in J.C.M.Grenier & D.A.Godron, Fl. France 3: 496 (1856).
  • Iris acoriformis Boreau, Fl. Centre France, ed. 3, 2: 635 (1857).
  • Iris bastardii Boreau, Fl. Centre France, ed. 3, 2: 635 (1857).
  • Xiphion acoroides (Spach) Alef., Bot. Zeitung (Berlin) 21: 297 (1863).
  • Xyridion acoroideum (Spach) Klatt, Bot. Zeitung (Berlin) 30: 500 (1872).
  • Colchicum falcifolium Stapf, Denkschr. Kaiserl. Akad. Wiss., Wien. Math.-Naturwiss. Kl. 50: 19 (1885).
  • Iris flava Tornab., Fl. Sicul.: 212 (1887).[3]

Nome común[editar | editar a fonte]

O lirio amarelo recibe outros nomes vulgares galegos coma: espadaina (non confundir con Typha latifolia), lirio das charcas, abolla, candelas, xavanas, etc [4]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Nome vulgar galego preferido en ‘’Termos Esenciais de Botánica’’, Comisión de Normalización Lingüística da Escola politécnica Superior de Lugo – Universidade de Santiago de Compostela, 2002
  2. Iris pseudacorus L. Números cromosomáticos de plantas occidentales, 1-34. Valdés Bermejo, E. (1980) Anales Jard. Bot. Madrid 36: 373-389
  3. "Lirio amarelo". Royal Botanic Gardens, Kew: World Checklist of Selected Plant Families. http://apps.kew.org/wcsp/synonomy.do?accepted_id=322261&repSynonym_id=-9998&name_id=322261&status=true. Consultado o 26 de marzo de 2010.
  4. E. Losada, J. Castro e E. Niño, (1992): Nomenclatura vernácula da flora vascular galega, Xunta de Galicia

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]

Wikispecies-logo.svg
Wikispecies posúe unha páxina sobre: Lirio amarelo
Commons
Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Lirio amarelo