Lingua lakota

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Lakota
Lakȟótiyapi
Pronuncia: [lakotijapi]
Falado en: Estados Unidos de América Estados Unidos
Flag of Canada.svg Canadá (algúns falantes)
Rexións: Dacota do Norte e Dacota do Sur, norte de Nebrasca, sur de Minnesota e norte de Montana
Total de falantes: 6.200 (1997)
Familia: Siouan
 Siouan occidental
  Siouan do val do Mississippi
   Dakota
    Sioux
     Lakota
Códigos de lingua
ISO 639-1: --
ISO 639-2: ---
ISO 639-3: lkt

A lingua lakota (tamén chamada lakhota, teton, teton sioux) é unha lingua siouan falada pola tribo sioux dos lakota. É considerada unha lingua separada, malia que é mutuamente intelixible con outras dúas linguas (cf. dakota occidental e oriental), e é considerada por moitos lingüistas unha das tres variedades da lingua sioux. A lingua lakota é o idioma dunha das maiores comunidades lingüísticas nativo americanas dos Estados Unidos, con aproximadamente 6.000 falantes. A maioría deles viven nos estados das grandes chairas, en Dacota do Norte e Dacota do Sur.[1]

Foi usada por primeira vez na escritura por misioneiros cara o ano 1840, e dende entón evolucionou para reflectir as necesidades e usos contemporáneos.

Fonoloxía[editar | editar a fonte]

Vogais[editar | editar a fonte]

O lakota ten cinco vogais orais, /i e a o u/, e tre vogais nasais, /ĩ ã ũ/ (foneticamente [ɪ̃ ə̃ ʊ̃]). O /e/ e o /o/ son máis abertas que as vogais cardinais correspondetes, máis achegado ó [ɛ] e ó [ɔ]. Ortograficamente, as vogais nasais son escritos ⟨ƞ⟩, ⟨ŋ⟩ ou ⟨n⟩; historicamente, eran escritos con ogonek, ⟨į ą ų⟩.[2]

Anterior Central Posterior
Pechada oral i u
nasal
Media e o
Aberta oral a
nasal

Consoantes[editar | editar a fonte]

Bilabial Dental Alveolar Postalveolar Velar Uvular[3][4] Glotal
Nasais m [m] n [n]
Oclusivas
e africadas
Xordas p [p] t [t] č [tʃ] k [k] [ʔ]
Sonoras b [b] g [ɡ]
Exectivas p’ [pʼ] t’ [tʼ] č’ [tʃʼ] k’ [kʼ]
Fricativa Xorda s [s] š [ʃ] ȟ [χ]
Sonora z [z] ž [ʒ] ǧ [ʁ]
Exectiva
s’ [sʼ] š’ [ʃʼ] ȟ’ [χʼ]
Aproximantes w [w] l [l] y [j] h [h]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Lakota. Online version of: Gordon, Raymond G., Jr. (ed.), 2005. Ethnologue: Languages of the World (15th ed.). Dallas: SIL International. Consultado o 16 de maio de 2009.
  2. Elementary Bilingual Dictionary English-Lakhóta Lakhóta-English (1976) CU Lakhóta Project University of Colorado
  3. Rood, David S., and Taylor, Allan R. (1996). "Sketch of Lakhota, a Siouan Language, Part I". Handbook of North American Indians, Vol. 17 (Languages), pp. 440–482.
  4. (2004). Lakota letters and sounds.