O xoloitzcuintle é unha raza de can practicamente sen pelo con media de vida entre 12-14 anos. É orixinario de México; é presentado en tamaño toy, estandár e mediano. Coñéceselle polo seu endemismo nese país e a súa estreita relación coa cultura mexica.
Existe outra variedade con pelo.[1] Os cans que nacen con pelo seguen sendo xoloitzcuintles puros, e ao cruzar a estes cun sen pelo, tamén teñen crías sen pelo. Nunha camada poden nacer cachorros das dúas variedades. As dúas clasificacións maiores salientan como cans gardiáns, a versión miniatura como can de compañía.
O 12 de agosto de 2016, o xefe de goberno Miguel Ángel Mancera declarou ao can xoloitzcuintle como «patrimonio cultural e símbolo» da Cidade de México.[2]
A palabra xoloitzcuintle leva varios significados, un deles é que provén do náhuatl: Xólotl = deus do ocaso e xemelgo de Quetzalcóatl, e itzcuintli = can,[3] "Can de Xólotl".[3] Outros autores descifran que Xólotl é o deus mexica da vida e a morte, que comunmente era asociado con figuras monstruosas. O xoloitzcuintle tamén se coñece co nome can pelón mexicano ou can azteca.[4]
12Nahuatl Dictionary. (1997). Wired Humanities Project. University of Oregon. Consultado o 1 de setembro de 2012, from linkArquivado 03 de decembro de 2016 en Wayback Machine.
