José Antonio Fernández "O Merlo"

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á procura
José Antonio Fernández "O Merlo"
Nacemento1865
 Santiago de Compostela
Falecemento11 de xuño de 1925
NacionalidadeEspaña
editar datos en Wikidata ]

José Antonio Fernández, alcumado "O Merlo", nado en 1865 no barrio de San Caetano en Santiago de Compostela e falecido en Ferrol o 11 de xuño de 1925, foi un limpabotas, repartidor de xornais, vendedor de lotaría e mesmo xornalista galego, recoñecido como un dos personaxes populares (tipos populares[1]) máis salientables da Galicia de finais do século XIX e principios do século XX.

Traxectoria[editar | editar a fonte]

Fillo de pai descoñecido, a súa nai chamábase Benita. José Antonio naceu cunha certa discapacidade nunha perna, o que lle levou desde moi novo a gañarse a vida como limpabotas, vendedor de lotaría e de xornais[2]. Consta que parte fundamental da súa clientela estaba formada polo corpo escolar da Universidade, a quen lle limpaba o calzado por unha peseta con vinte e cinco céntimos ao mes, segundo unha oferta que publicou en 1896[3].

A primeira noticia publicada en prensa sobre O Merlo data de decembro de 1888, cando o que daquela xa era limpabotas interviu nunha cea no Hospicio de Santiago de Compostela pronunciando "elocuentes discursos" dando os parabéns pola comida de Nadal obsequiada aos internos ás autoridades municipais, á nai superiora do Hospicio, ás irmás, etcétera[4]. Semellaba que encontrara outro xeito de gañar diñeiro: o de facer rir á xente coa súa maneira de ser e falar, coma se fora un bufón moderno. Porén, esta verborrea, ou o seu carácter contestatario contra todos os que se excedían da risa, pasando ao escarnio ou mesmo á humillación, procuroulle non poucos episodios violentos ao longo da súa vida nos que levou con moito, a peor parte. Así, en xaneiro de 1890, recibiu unha malleira "brutal" dun mozo de San Caetano, aproveitándose da débil constitución de José Antonio[5]. En decembro dese ano participou e actuou, de novo, nunha cea de Nadal coas autoridades compostelás no Asilo de Santiago (no convento de Santo Agostiño), facendo rir aos comensais cos seus "brinde e castizos discursos"[6]. Daquela, O Merlo xa formaba parte do imaxinario popular compostelán coma un dos tipos populares máis recoñecibles da cidade e mesmo comezaba a selo fora dela. Especialmente serían os estudantes da Universidade os que, a través de chanzas, xogos e esmolas, lle procuraron un maior apoio e fama. O propio Merlo recoñecería o cariño dos estudantes na prensa da época[7]. A súa popularidade fíxoo protagonista de chistes, mesmo alentados polo propio Merlo, onde se retrataba como unha persoa boba, de poucas luces. Tamén a prensa voceaba sen piedade estes chistes[8], incrementando así a súa exposición ao escarnio público.

En agosto de 1891 fixo a súa primeira saída de Compostela, co fin de gañarse a vida. A cidade elixida foi Vigo[9], pero non parece que ficara moito tempo nela porque ao ano seguinte xa figuraba de novo en Compostela.

O 27 de xuño de 1893 casou na igrexa de San Miguel dos Agros (Santiago) cunha panadeira de máis idade ca el. A voda foi accidentada. En primeiro lugar, a cerimonia tivo que trasladarse ao serán debido a un enfado do Merlo. Logo, xa rematada a voda, a noiva foi beliscada e golpeada pola multitude, mentres O Merlo foi perseguido por unha turba de nenos pola rúa da Troia. Novamente refuxiados na igrexa, tiveron que saír baixo a protección da garda municipal[10].

En 1895 nunha viaxe á Coruña sufriu un accidente ao ser atropelado no Cantón Grande pola carruaxe de Ramón Astray Labarta, recibindo unha ferida na cabeza[11].

Notas e referencias[editar | editar a fonte]

  1. El Lucense, 6-2-1894, p. 3.
  2. Blog Galicia Agraria, artigo publicado o 14-6-2013 por Ángel I. Fernández co título "«O Merlo», limpia-Botas Mayor de Galicia" (en castelán).
  3. El Pensamiento Gallego, 3-11-1896, p. 3.
  4. Gaceta de Galicia, 26-12-1888, p. 1.
  5. Gaceta de Galicia, 27-1-1890, p. 2.
  6. Gaceta de Galicia, 27-12-1890, p. 2.
  7. Gaceta de Galicia, 1-6-1892, p. 3.
  8. Gaceta de Galicia, 4-1-1895, p. 3.
  9. Gaceta de Galicia, 6-8-1891, p. 2.
  10. Gaceta de Galicia, 28-6-1893, p. 3.
  11. Gaceta de Galicia, 26-6-1895, p. 2.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]