Le Strade Nuove e il sistema dei palazzi dei Rolli di Genova

Le Strade Nuove e il sistema dei palazzi dei Rolli di Genova
Tipo	grupo de obxectos físicos; espazo natural protexido
Localización
División administrativa	Xénova, Italia
	44°24′44″N 8°55′52″L / 44.4122, 8.9311
Composto por	Strade Nuove (pt) ; Rolli di Genova (pt)
Características
Patrimonio da Humanidade
Tipo	Patrimonio cultural → Europa-América do Norte
Data	2006 (30ª Sesión), Criterios de Patrimonio da Humanidade: (ii) e (iv)
Identificador	1211
Sitio web	rolliestradenuove.it

Xénova: Le Strade Nuove e o sistema dos Palazzi dei Rolli é un Patrimonio da Humanidade da UNESCO que inclúe unha serie de rúas e pazos no centro de Xénova, no noroeste de Italia.

As Strade Nuove (italiano para "Rúas Novas") son un grupo de rúas construídas pola aristocracia xenovesa durante a expansión da cidade nun momento no que a República de Xénova estaba no auxe do seu poder financeiro e mariño. Trátase de Via Giuseppe Garibaldi (1558-1583, antigamente Strada Maggiore ou Strada Nuova) e Vía Balbi (1602-1620, antigamente Strada Balbi), seguida máis tarde de Via Cairoli (1778-1786, antigamente Strada Nuovissima).
Os Palazzi dei Rolli (italiano para "Palacios das Listas") son un grupo de pazos, a maioría dos cales tamén datan de finais do século XVI e principios do XVII, que estaban asociados a un sistema particular de "aloxamento público" en residencias privadas, onde os hóspedes destacados en visita de Estado á República eran aloxados nun destes pazos en nome do Estado.

O 13 de xullo de 2006, corenta e dous dos 163 pazos incluídos orixinalmente nunha das cinco listas públicas chamadas "Rolli" (italiano para "listas") foron seleccionados como Patrimonio da Humanidade pola reunión do comité especial da UNESCO en Vilnius (Lituania). O recinto inclúe un conxunto de pazos renacentistas e barrocos ao longo das chamadas Strade Nuove), que ofrecen unha extraordinaria variedade de solucións diferentes, acadando un valor universal na adaptación ás características particulares do lugar e ás esixencias dunha organización social e económica específica. Tamén ofrecen un exemplo orixinal de rede pública de residencias privadas designadas para acoller visitas estatais.^[1]

O 20 de xaneiro de 2007, a UNESCO descubriu unha placa na vía Garibaldi, a antiga Strada Nuova, explicando as razóns para a inclusión da Strade Nuove e do sistema dos Palazzi dei Rolli dentro do Patrimonio da Humanidade:

As vivendas máis grandes, diversas en forma e distribución, que foron escollidas ao chou nas listas (rolli) para acoller visitas de estado. Os edificios, a miúdo construídos en terreos inclinados, formados por un adro escalonado, patio, escaleira, xardín e ricas decoracións interiores, expresan unha singular identidade social e económica e o inicio da arquitectura urbana moderna en Europa.

Algúns dos Palazzi dei Rolli úsanse hoxe en día como edificios públicos, museos, oficinas e residencias privadas. Entre os pazos abertos ao público, Palazzo Rosso, Palazzo Bianco e Palazzo Doria Tursi constitúen conxuntamente os Museos Strada Nuova situados na vía Garibaldi.^[2]

O Rolli de Xénova

Os Rolli di Genova - ou, máis precisamente, os Rolli degli alloggiamenti pubblici di Genova (en italiano para "Listas dos aloxamentos públicos de Xénova") eran as listas oficiais na época da República de Xénova dos pazos e mansións particulares, pertencentes ás máis distinguidas familias xenoveses, que, en caso de elixirse mediante sorteo público, estaban obrigadas a acoller en nome do Goberno aos visitantes máis destacados durante a súa visita de Estado á República.^[1]

Máis tarde, estes pazos acolleron a moitos visitantes famosos a Xénova durante o seu Gran Tour, un itinerario cultural por Italia.

Hoxe, Palazzi dei Rolli como nome colectivo representa o conxunto dos pazos máis prestixiosos do centro histórico de Xénova, especialmente ao longo das chamadas Strade Nuove, as "Novas Rúas" construídas pola aristocracia xenovesa no cumio do poder económico de Xénova nos séculos XVI e XVII (Via Giuseppe Garibaldi, antigamente Strada Nuova ou Via Aurea, Via Cairoli, antigamente Strada Nuovissima), e vía Balbi, agora sede da Universidade de Xénova).^[3]

Historia

Entre a primeira metade do século XVI e a primeira metade do XVII, a nobreza xenovesa iniciou un coidado planeamento urbanístico para transformar a cidade medieval existente e iniciar unha importante expansión urbana cara ao Norte. O movemento de ampliación dos antigos pazos e a construción de novos suntuosos foi impulsado pola extraordinaria riqueza que chegou á cidade mediante prósperas actividades de financiamento a varias potencias europeas. En particular, a aristocracia xenovesa financiou as custosas empresas da Coroa española, como o exército de mercenarios que España mantivo en Flandres desde 1566 ata a paz de Westfalia en 1648. A clase dominante de Xénova, mesturando nobreza de sangue con novas riquezas mercantís, buscaron reforzar o seu prestixio coa construción de grandes palacios urbanos e vilas suburbanas de infrecuente esplendor.^[4]

Os Rolli, ou, máis precisamente, os Rolli degli alloggiamenti pubblici di Genova (en italiano para "Listas dos aloxamentos públicos de Xénova") foron listas oficiais establecidas en 1576 polo Senado xenovés, unha institución aristocrática que tomou protagonismo como consecuencia das reformas oligárquicas do Príncipe e do Almirante Andrea Doria, para determinar os pazos dos que dispoñía o Goberno para garantir que a República de Xénova puidese ofrecer un aloxamento axeitado aos hóspedes máis notables que visitaban habitualmente a cidade, como príncipes, reis, diplomáticos ou autoridades relixiosas. O feito de que non se elixise un só palacio, senón moitos, foi un sinal de que as autoridades da República de Xénova consideraban a toda a cidade como un "pazo real republicano".^[5]

Os Palazzi dei Rolli subdividíronse en función do seu prestixio en tres categorías, co tamaño, a beleza e a importancia como criterios principais para seleccionar se cada palacio era apto para acoller cardeais, príncipes e vicerreis, señores feudais, embaixadores ou gobernadores. Só tres palacios se consideran axeitados para albergar aos máis altos dignatarios, como papas, emperadores, reis e cardeais e príncipes máis importantes: o Palazzo Doria Spinola en Salita Santa Caterina, o Palazzo Grimaldi Doria Tursi na actualidade, vía Garibaldi e o Palazzo Lercari Parodi, tamén na actual Via Garibaldi.^[6]

Os "Rolli" ou "Listas" conservados ata hoxe foron cinco: 1576 (incluíndo 52 pazos); 1588 (111); 1599 (150); 1614 (96); e 1664 (95). En total, houbo 162 pazos incluídos polo menos unha vez nunha destas listas oficiais.^[6]

Citas

Leve a carta á señora Mojon, na vía Balbi; este é un dos tres nomes dunha rúa principal, que tamén é a máis fermosa de Italia (Stendhal, Journal d'un vojage en Italie et en Suisse pendant l'annee 1828, 1828 )
Intentei visitar tres galerías de pinturas famosas en via Balbi. Como os propietarios teñen o bo costume de vivir nos cuartos onde se atopan os cadros, cómpre chamar varias veces, e moitas veces a impaciencia que me xeran as negativas arrogantes dos criados quita a alegría de ver os cadros. Os ricos de Xénova viven case sempre no terceiro piso para poder ver o mar. As escaleiras son de mármore, pero cando, despois de subir cen deses chanzos, un criado te mantén agardando durante quince minutos, logo di: "Súa Excelencia aínda está no seu cuarto, volva mañá", está permitido mostrar un ataque de mal humor, sobre todo cando hai que saír pola noite (Stendhal, Memoires d'un touriste, 1837)

Patrimonio da Humanidade

Le Strade Nuove e o sistema dos Palazzi dei Rolli convertéronse en Patrimonio da Humanidade en 2006. Os criterios para esta selección foron explicados pola UNESCO do seguinte xeito:

Criterio (II): O conxunto das Strade Nuove e os pazos relacionados presentan un importante intercambio de valores sobre o desenvolvemento da arquitectura e o urbanismo nos séculos XVI e XVII. A través dos tratados de arquitectura da época, estes exemplos foron difundidos facendo das Strade Nuove e dos pazos tardorenacentistas de Xénova un fito significativo no desenvolvemento da arquitectura manierista e barroca en Europa.^[1]
Criterio (IV): As Strade Nuove de Xénova son un exemplo destacado de conxunto urbano formado por palacios aristocráticos de alto valor arquitectónico, que ilustran a economía e a política da cidade mercantil de Xénova no auxe do seu poder nos séculos XVI e XVII. O proxecto propoñía un espírito novo e innovador que caracterizou o Século dos Xenoveses (1563 a 1640). En 1576, a República de Xénova estableceu unha lista legal de Rolli que recoñece os pazos máis destacados para aloxamento oficial de hóspedes distinguidos.^[1]

Mapa da Strade Nuove e do Palazzi dei Rolli incluídos no Patrimonio da Humanidade da UNESCO

O Palazzi dei Rolli incluído no Patrimonio da Humanidade

Estes son os corenta e dous pazos incluídos actualmente pola UNESCO no Patrimonio da Humanidade:^[7]^[3]

Nº	Propietario orixinal	Localización	Nome actual do Palacio
1	Antonio Doria	Largo Lanfranco, 1, Xénova	Palazzo Doria Spinola
2	Clemente Della Rovere	Piazza Della Rovere, 1, Xénova	Palazzo Clemente Della Rovere
3	Gio. Battista Spinola	Salita Santa Caterina, 4, Xénova	Palazzo Giorgio Spinola
4	Tommaso Spinola	Salita Santa Caterina, 3, Xénova	Palazzo Tommaso Spinola
5	Giacomo Spinola	Piazza Fontane Marose, 6, Xénova	Palazzo Giacomo Spinola "dei Marmi"
6	Antonio Doria	Piazza Fontane Marose, 3–4, Xénova	Palazzo Ayrolo Negrone
7	Paolo e Nicolò Interiano	Piazza Fontane Marose, 2, Xénova	Palazzo Interiano Pallavicini
8	Agostino Pallavicini	Via Giuseppe Garibaldi, 1, Xénova	Palazzo Cambiaso Pallavicini
9	Pantaleo Spinola	Via Giuseppe Garibaldi, 2, Xénova	Palazzo Spinola Gambaro
10	Franco Lercari	Via Giuseppe Garibaldi, 3, Xénova	Palazzo Lercari-Parodi
11	Tobia Pallavicini	Via Giuseppe Garibaldi, 4, Xénova	Palazzo Carrega-Cataldi
12	Angelo Giovanni Spinola	Via Giuseppe Garibaldi, 5, Xénova	Palazzo Angelo Giovanni Spinola
13	Andrea e Gio. Battista Spinola	Via Giuseppe Garibaldi, 6, Xénova	Palazzo Doria (Genoa)
14	Nicolosio Lomellino	Via Giuseppe Garibaldi, 7, Xénova	Palazzo Nicolosio Lomellino
15	Lazzaro e Giacomo Spinola	Via Giuseppe Garibaldi, 8-10, Xénova	Palazzo Cattaneo-Adorno
16	Nicolò Grimaldi	Via Giuseppe Garibaldi, 9, Xénova	Palazzo Doria Tursi (Auditorio da cidade)
17	Baldassarre Lomellini	via Giuseppe Garibaldi, 12, Xénova	Palazzo Campanella o di Baldassarre Lomellini
18	Luca Grimaldi	Via Giuseppe Garibaldi, 11, Xénova	Palazzo Bianco
19	Rodolfo e Francesco Brignole Sale	via Giuseppe Garibaldi, 18, Xénova	Palazzo Rosso (Xénova)
20	Gerolamo Grimaldi	Salita San Francesco, 4, Xénova	Palazzo della Meridiana
21	Gio Carlo Brignole	Piazza della Meridiana, 2, Xénova	Palazzo Durazzo Brignole
22	Bartolomeo Lomellino	Largo Della Zecca, 4, Xénova	Palazzo Rostan Reggio
23	Stefano Lomellini	Via Cairoli, 18, Xénova	Palazzo Lomellini Doria Lamba
24	Giacomo Lomellini e Cattaneo De Marini	Largo della Zecca, 2, Xénova	Palazzo Lomellini Patrone
25	Antoniotto Cattaneo	Piazza della Nunziata, 2, Xénova	Palazzo Cattaneo Belimbau
26	Gio. Agostino Balbi	Via Balbi, 1, Xénova	Palazzo Durazzo Pallavicini
27	Gio Francesco Balbi	Via Balbi, 2, Xénova	Palazzo Balbi Cattaneo
28	Giacomo e Pantaleo Balbi	Via Balbi, 4, Xénova	Palazzo Balbi Senarega
29	Francesco Balbi Piovera	Via Balbi, 6, Xénova	Palazzo Balbi Piovera Raggio
30	Stefano Balbi	Via Balbi, 10, Xénova	Palacio Real de Xénova
31	Cosma Centurione	Via Lomellini, 8, Xénova	Palazzo Cosma Centurione
32	Giorgio Centurione	Via Lomellini, 5, Xénova	Palazzo Centurione Durazzo Pallavicini
33	Gio. Battista Centurione	Via del Campo, 1, Xénova	Palazzo Gio Battista Centurione
34	Cipriano Pallavicini	Piazza Fossatello, 2, Xénova	Palazzo Pallavicini
35	Nicolò Spinola	Via San Luca, 14, Xénova	Palazzo Nicolò Spinola
36	Francesco Grimaldi	Piazza di Pellicceria, 1, Xénova	Palazzo Spinola di Pellicceria
37	Gio. Battista Grimaldi	Vico S. Luca, 4, Xénova	Palazzo Gio Battista Grimaldi (Vico San Luca)
38	Gio. Battista Grimaldi	Piazza San Luca, 2, Xénova	Palazzo Gio. Battista Grimaldi (Piazza San Luca)
39	Stefano De Mari	Via San Luca, 5, Xénova	Palazzo Stefano De Mari
40	Ambrogio Di Negro	via San Luca, 2, Xénova	Palazzo Ambrogio Di Negro
41	Emanuele Filiberto Di Negro	Via al Ponte Reale, 2, Xénova	Palazzo Emanuele Filiberto Di Negro
42	De Marini	Piazza De Marini, 1, Xénova	Palazzo De Marini Croce

Os Palazzi dei Rolli non incluídos na lista da UNESCO

Aínda se conservan os seguintes Palazzi dei Rolli pero, debido á partición ou ao uso alterado, non foron incluídos no Patrimonio da Humanidade da UNESCO:^[8]

	Propietario	Localización	Palacio	Foto
1	Ottavio Imperiale	Piazza Campetto, 2, Xénova	Palazzo Ottavio Imperiale
2	Gio. Vincenzo Imperiale	Piazza Campetto 8A	Palazzo Gio Vincenzo Imperiale
3		Largo G. A. Sanguineti 11	Palazzo Senarega-Zoagli
4		Piazza Cattaneo 26	Palazzo Cattaneo Della Volta
5	Giulio Pallavicini	Piazza De Ferrari 2	Palazzo Giulio Pallavicini
6	Agostino Spinola	Piazza De Ferrari 3	Palazzo Agostino Spinola
7	Pietro Durazzo	Piazza De Marini 4	Palazzo Pietro Durazzo
8	Nicolò Lomellini	Piazza della Nunziata 5	Palazzo Nicolò Lomellini
9	Cristoforo Spinola	Piazza della Nunziata 6	Palazzo Cristoforo Spinola
10	Bernardo e Giuseppe De Franchi	Piazza della Posta Vecchia 2	Palazzo Bernardo e Giuseppe De Franchi
11	Agostino De Franchi	Piazza della Posta Vecchia 3	Palazzo Agostino De Franchi
12	Domenico Grillo	Piazza delle Vigne 4	Palazzo Domenico Grillo
13		Piazza delle Vigne 6	Palazzo Agostino Doria
14	Pietro Spinola	Piazza di Pellicceria 3	Palazzo Pietro Spinola di San Luca
15	Giulio Sale	Piazza Embriaci 5	Palazzo Giulio Sale
16		Piazza Fontane Marose 1	Palazzo Spinola di Luccoli-Balestrino
17	Marc'Antonio Giustiniani	Piazza Giustiniani 6	Palazzo Marcantonio Giustiniani
18	Lorenzo Cattaneo	Piazza Grillo Cattaneo 1	Palazzo Lorenzo Cattaneo
19	Lazzaro Grimaldi	Piazza Inferiore di Pellicceria 1	Palazzo Lazzaro Grimaldi
20		Piazza Luccoli 2	Palazzo De Mari
21		Piazza Pinelli 2	Palazzo Pinelli-Parodi
22	Salvaghi	Piazza San Bernardo 26	Palazzo Salvaghi
23	Paolo De Benedetti	Piazza San Donato 21	Palazzo Paolo De Benedetti
24		Piazza San Giorgio 32	Palazzo Basadonne
25	Giorgio Doria	Piazza San Matteo 14	Palazzo Giorgio Doria
26	Marc'Aurelio Rebuffo	Piazza Santa Sabina 2	Palazzo Marc'Aurelio Rebuffo
27	Antonio Sauli	Piazza Sauli 3	Palazzo Antonio Sauli
28	Gio. Batta Senarega	Piazza Senarega 1	Palazzo Gio Batta Senarega
29		Salita di San Matteo 19	Palazzo Doria-Danovaro
30		Salita di Santa Caterina 1	Palazzo Spinola di Luccoli-Cervetto
31	Luciano Spinola	Salita di Santa Caterina 2	Palazzo Luciano Spinola di Luccoli
32		Salita di Santa Caterina 5	Palazzo Spinola-Celesia
33	Agostino e Benedetto Viale	Salita Pollaioli 12	Palazzo Agostino e Benedetto Viale
34		Via A. Gramsci 3	Palazzo Lomellini-Serra
35		Via al Ponte Calvi 3	Palazzo Pallavicini-Fabiani
36		Via al Ponte Reale 1	Palazzo Adorno
37	Gio. Andrea Cicala	Via Canneto il Lungo 17	Palazzo Gio Andrea Cicala
38	Agostino Calvi Saluzzo	Via Canneto il Lungo 21	Palazzo Agostino Calvi Saluzzo
39		Via Canneto il Lungo 27	Palazzo Fieschi-Crosa di Vergagni
40		Via Canneto il Lungo 6	Palazzo De Franchi-Pittaluga
41	Gio. Battista Saluzzo	Via Chiabrera 7	Palazzo Gio Battista Saluzzo
42		Via David Chiossone 14	Palazzo Doria-Serra
43		Via David Chiossone 4	Palazzo Grimaldi
44		Via degli Orefici 7	Palazzo Lercari-Spinola
45	Vincenzo Giustiniani Banca	Via dei Giustiniani 11	Palazzo Vincenzo Giustiniani Banca
46	Gaspare Basadonne	Via dei Giustiniani 3	Palazzo Gaspare Basadonne
47	Bartolomeo Invrea	Via del Campo 10	Palazzo Bartolomeo Invrea
48		Via del Campo 12	Palazzo Durazzo-Cattaneo Adorno
49	Antonio Doria Invrea	Via del Campo 9	Palazzo Antonio Doria Invrea
50	Francesco Borsotto	Via della Maddalena 29	Palazzo Francesco Borsotto
51	Jacopo Spinola	Via della Posta Vecchia 16	Palazzo Jacopo Spinola
52		Via Luccoli 22	Palazzo Tommaso Franzone
53	Daniele Spinola	Via Luccoli 23	Palazzo Spinola Franzoni
54	Filippo Lomellini	Via Paolo Emilio Bensa 1	Palazzo Filippo Lomellini
55	Marc'Antonio Sauli	Via San Bernardo 19	Palazzo Marcantonio Sauli
56		Via San Bernardo 21	Palazzo Alessandro Giustiniani
57	Bendinelli Sauli	Via San Lorenzo 12	Palazzo Bendinelli Sauli
58	Sinibaldo Fieschi	Via San Lorenzo 17	Palazzo Sinibaldo Fieschi
59	Orazio e G. Fran.co De Franceschi	Via San Lorenzo 19	Palazzo Orazio e Gio Francesco De Franceschi
60	Giovanni Battista Centurione	Via San Lorenzo 5	Palazzo Centurione-Gavotti
61		Via San Lorenzo 8	Palazzo Durazzo-Zoagli
62		Via San Luca 4	Palazzo Spinola di San Luca-Gentile
63		Via San Luca 6	Palazzo Spinola di San Luca
64	Gerolamo Pallavicini	Via XXV Aprile 12	Palazzo Gerolamo Pallavicini
65	Giovanni Garibaldi	Vico Carmagnola 7	Palazzo Giovanni Garibaldi
66		Vico dei Ragazzi 6	Palazzo Sauli	200px
67		Vico del Fieno 2	Palazzo Chiavari-Calcagno
68	Brancaleone Grillo	Vico Delle Mele 6	Palazzo Brancaleone Grillo
69		Vico Falamonica 1	Palazzo Doria-Centurione
70	Nicola Grimaldi	Vico San Luca 2	Palazzo Nicola Grimaldi
71		Vico Scuole Pie 1	Palazzo Cicala-Raggio
72		Via Lomellini 15	Palazzo Lomellini-Dodero

Os días Rolli

En 2009, despois de que os Palazzi dei Rolli recoñecéranse como Patrimonio da Humanidade da UNESCO, o Concello de Xénova iniciou os chamados Rolli Days, dedicados á visita gratuíta de edificios públicos e privados. Cada vez proponse un itinerario diferente, con estudantes de arte, arquitectos e guías profesionais que ofrecen visitas guiadas, case todas de balde.

Os Rolli Days teñen lugar dúas veces ao ano, normalmente durante unha fin de semana de maio e outra en setembro. Unha excepción a esta regra fíxose con motivo do décimo aniversario do recoñecemento da UNESCO en 2016, cando se dedicaron tres fins de semana aos Rolli Days en abril, maio e outubro.

O número de edificios salientables abertos ao público durante os Rolli Days aumentou co paso do tempo. Máis recentemente, tamén se engadiron á oferta turística pazos non pertencentes orixinalmente ao sistema Rolli (como exemplo, algúns edificios históricos da Universidade de Xénova), vilas suburbanas e igrexas.

Palazzo Grillo sede da Fundación De André

Un dos pazos Rolli, o Palazzo Grillo na Piazza delle Vigne,^[9] foi destinado pola propiedade para albergar a Fundación leva o nome de Fabrizio De André, famoso compositor de Xénova. A inauguración das instalacións foi en 2019, décimo aniversario da súa morte en 2009.^[10]

No interior da vivenda, situada no centro de Xénova, hai unha cafetería e restaurante, un auditorio, salas públicas (aulas e información) dedicadas ao estudo da escola xenovesa de cantautores, a última planta da residencia é un lugar de encontro entre invitados.

FAI está en proceso de completar a rehabilitación e restauración de Villa Saluzzo Bombrini, no barrio de Albaro, coñecido como Il Paradiso e habitado na súa mocidade por De André.

Imaxes

Via Garibaldi, Xénova
Via Garibaldi, Xénova
Xardín con estatuas e ninfeo Palazzo Podestà
Salón do Palazzo Carrega Cataldi, Via Garibaldi, Xénova
Galería de espellos no Palacio Real, via Balbi, Xénova
via Garibaldi, Xénova
via Garibaldi, Xénova
via Garibaldi, Xénova
via Garibaldi, Xénova
via Balbi, Xénova
via Balbi, Xénova
via Balbi, Xénova

Notas

Referencias

1 2 3 4 "Xénova: Le Strade Nuove e o sistema dos Palazzi dei Rolli". UNESCO.
↑ "Museos de la Strada Nuova - Palazzo Rosso". www.visitgenoa.it (en castelán). Arquivado dende o orixinal o 21 de xaneiro de 2022. Consultado o 2022-03-23.
1 2 Quercioli, Mario (2008). I Palazzi dei Rolli Genova. Roma: Libreria dello Stato, Istituto Poligrafico e Zecca dello Stato. ISBN 9788824011433.
↑ Le Strade Nuove. Genova: SAGEP Editrice. 1986. p. 5.
↑ Ennio Poleggi (1998), Una reggia repubblicana . Atlante dei palazzi di Genova 1576-1664. Torino
1 2 Pomella, Gioconda (2007). Guida Completa ai Palazzi dei Rolli. Genova: De Ferrari. p. 6. ISBN 9788871728155.
↑ "UNESCO WHS Genoa". UNESCO WHS. ^{[Ligazón morta]}
↑ Fonte: irolli.it Arquivado 13 de novembro de 2021 en Wayback Machine.
↑ "Piazza delle Vigne 4". www.irolli.it. Arquivado dende o orixinal o 13 de novembro de 2021. Consultado o 2022-03-23.
↑ Fonte: Il Secolo XIX, 21 de xaneiro de 2006.

Véxase tamén

Bibliografía

Fiorella Caraceni (1992), Una strada rinascimentale: via Garibaldi a Genova, Genova, SAGEP
Giorgio Doria (1995), Nobiltà e investimenti a Genova in Età moderna, Genova
Gioconda Pomella (2007), Guida Completa ai Palazzi dei Rolli Genova, Genova, De Ferrari Editore(ISBN 9788871728155)
Mauro Quercioli (2008), I Palazzi dei Rolli di Genova, Roma, Libreria dello Stato (ISBN 9788824011433)
Fiorella Caraceni Poleggi (2001), Palazzi Antichi e Moderni di Genova raccolti e disegnati da Pietro Paolo Rubens (1652), Genova, Tormena Editore (ISBN 9788884801302)
Mario Labò (2003), I palazzi di Genova di P.P. Rubens, Genova, Nuova Editrice Genovese

Outros artigos

Xénova

Ligazóns externas

Sitio web oficial da Rolli e Nuove Strade de Xénova - Patrimonio da Humanidade
http://www.palazzideirolli.it/ Palazzi dei Rolli di Genova UNESCO World Heritage Site
Arquivado 09 de abril de 2021 en Wayback Machine. Rolli de Xénova
Perspectiva
Arquivado 18 de xullo de 2006 en Wayback Machine. Proceso de inclusión entre Patrimonio da Humanidade
As razóns para conceder o status da UNESCO Arquivado 22 de novembro de 2007 en Wayback Machine.

[:0-1] 1 2 3 4 "Xénova: Le Strade Nuove e o sistema dos Palazzi dei Rolli". UNESCO.

[2] "Museos de la Strada Nuova - Palazzo Rosso". www.visitgenoa.it (en castelán). Arquivado dende o orixinal o 21 de xaneiro de 2022. Consultado o 2022-03-23.

[:1-3] 1 2 Quercioli, Mario (2008). I Palazzi dei Rolli Genova. Roma: Libreria dello Stato, Istituto Poligrafico e Zecca dello Stato. ISBN 9788824011433.

[4] Le Strade Nuove. Genova: SAGEP Editrice. 1986. p. 5.

[5] Ennio Poleggi (1998), Una reggia repubblicana . Atlante dei palazzi di Genova 1576-1664. Torino

[:2-6] 1 2 Pomella, Gioconda (2007). Guida Completa ai Palazzi dei Rolli. Genova: De Ferrari. p. 6. ISBN 9788871728155.

[7] "UNESCO WHS Genoa". UNESCO WHS. ^{[Ligazón morta]}

[8] Fonte: irolli.it Arquivado 13 de novembro de 2021 en Wayback Machine.

[9] "Piazza delle Vigne 4". www.irolli.it. Arquivado dende o orixinal o 13 de novembro de 2021. Consultado o 2022-03-23.

[10] Fonte: Il Secolo XIX, 21 de xaneiro de 2006.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]