Camelle, Camariñas

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
(Redirixido desde "Camelle")
Saltar ata a navegación Saltar á procura
Camelle
Camelle 30VIII2014 01.jpg
Panorámica de Camelle
ConcelloCamariñas
Poboación1290 hab. (2013)
Entidades de poboación3

O Espírito Santo de Camelle é unha parroquia do concello de Camariñas. Segundo o IGE en 2013 tiña 1290 habitantes (602 homes e 682 mulleres), distribuídos en 6 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 1613 habitantes.

Xeografía[editar | editar a fonte]

Está situada na beira do océano Atlántico, en plena Costa da Morte. Camelle está construído dentro dunha enseada, a mar aberto, cunha praia ao fondo. A parroquia da vila, que venera o Divino Espírito Santo, posúe a campá do City of Agra, naufragado en Arou. A entrada do porto está rodeada de baixos que velan coa marea, facendo que a entrada sexa perigosa.

A parroquia, tén catro entidades de poboación habitadas: Arou, Camelle, Camelle de Riba, Lazo e deshabitadas ou de uso temporal: Rodeiro, Sabadelle, Lobeiras e A Lagoa

Arou[editar | editar a fonte]

A segunda vila por poboación da parroquia, Arou figura como a vila máis antiga da zona, mesmo sendo o antigo lugar de enterro dos habitantes de Buría, a outra poboación máis vella. Pepe Baña falaba de que un posible castro deu orixe á vila de Arou. A súa praia conta con bandeira azul.[1]

Sabadelle[editar | editar a fonte]

Non se pode falar de Camelle sen falar de Sabadelle, que pertence ao concello de Vimianzo, xa que están intimamente ligados. Posúe unha enseada cun coído polo que baixa un rego e un poboado centenario abandonado, do cal se di que se mudaron pra Camelle cando os vascos o fundaron.

Neste enclave había un antigo poboado de orixe medieval que conserva unha casa nobre con escudo do vinculeiro Gregorio de Lema, casado con Maeria Becerra de Cances, do século XVI, relacionada coa casa nobre dos Lema de Boallo en Traba de Laxe.

Nela viviu contra 1694 outro ilustre fillo, o artista prateiro do mesmo nome Gregorio de Lema, creador da cruz de prata de San Cremenzo de Pazos, fundador da confraría do Espírito Santo de Camelle, construtor do seu templo e benefactor de obras en Carantoña, cuxos descendentes figuran así mesmo no Catastro de Ensenada, como o tamén escultor Jacobo de Lema (1753).[2]

Esta casa nobre conta con elementos singulares como muros cabalerizas, cabazo, muíños, muros, eiras de mallar nun espacio bucólico. En 1907 foi usado por noruegueses para capturar e despezar baleas.

Preto dela está o "Pe do Santo" un petróglifo datado na Idade de Ferro.

Lazo[editar | editar a fonte]

Lazo é unha aldea situada nun val da Pena Forcada preto do parque eólico. Na Costa dos Cabalos está o menhir coñecido coma o Home de Lazo e restos duns dolmens chamados Casas Vellas, onde se refuxiou a xente en distintas épocas, na guerra de independencia, franquismo ou mesmo pra abrigarse da chuvia. Xente da Ponte do Porto e Brañas Verdes usaron parte destas construccións para as suas casas. Agora conta cun só veciño pero antes tiña catro casas habitadas e ata un ferreiro. Tamén houbo moita animación na zona na época do wolfram das minas de Brañas Verdes.

Dende 1974 o lugar pertence á nova parroquia de Camelle, xa que o cura da Ponte do Porto non quería desprazarse a cabalo ata o afastado casal. Con todo, os montes de Lazo son todos de veciños da Ponte do Porto ou dos naturais do lugar que tamén se estableceron nesta aldea, polo que a división parroquial segue estando marcada polos lindes históricos, enfilando ata Can Ladrón, A Gurita, O Rodeiro, tamén monte veciñal repartido a propietarios porteños a razón de "catro prados por lume".

O vello camiño que parte da Grixa, a antiga igrexa parroquial, aproxima Lazo á Ponte do Porto por unha pista de terra, pero a estrada asfaltada comunica a aldea ca vía que vai de Arou a Santa Mariña.[3]

Outros lugares[editar | editar a fonte]

O lugar de Rodeiro, detrás do atual cemiterio, corre peor sorte xa que só hai en pé algúns muros

Lobeiras e A Lagoa son portos naturais dotados de chabolas feitas polos mariñeiro. A Lagoa agora está dotada de rampla e peirao.

Na zona de Borrallas, camiño a Traba, hai restos de casas de data descoñecida.

Praias[editar | editar a fonte]

A parroquia dispón de varias praias. A da Area de Riba, O Portiño e A Alta en Camelle, a de Arou, Braña de Lazo, O Curro e Lobeiras. Dispón tamén de varias praias de cantos rodados, coídos: Sabadelle, o Xaviñán, Coído dos Xurelos e Carrofeito, entre outras. A da Lagoa é unha mistura de ambas, un areal con coído na parte superior.

Portos[editar | editar a fonte]

Dispoñen de porto Camelle e a Lagoa (Arou), ambos con rampla. Lobeiras, un porto natural nunha enseada formada por illas e baixos, é un amarradeiro natural con casetas de mariñeiros.

Etimoloxía[editar | editar a fonte]

De orixe confusa, o sufixo -elle pode vir do latín que fai alusión a estirpe, apelido (Villam Camili).

O mesmo topónimo existiu en Gran Bretaña. Cantmael, de orixe celta, "Cant" de distrito ou borde, e "mael" de outeiro pedregoso, que pasou a chamarse Camelle tras a invasión normanda de 1066.[4]

Historia[editar | editar a fonte]

Prehistoria[editar | editar a fonte]

Os castros máis próximos son os de Mórdomo e Croado nas Barrosas, e todo apunta a que posiblemente tamén en Arou.[5]

Hai un petróglifo no monte de Can Ladrón, xunta os restos dun posto de vixilancia antigo, posiblemente para avisar dos ataques dos piratas ou mesmo usado polos vascos para avistar baleas.[6]

Viquingos[editar | editar a fonte]

Durante as invasións normandas dos viquingos, os habitantes de Camelle refuxiáronse no agocho do Alto da Gurita. Segundo a tradición oral, agocháronse entre as árbores pintados con barro e prepararon unha emboscada ós viquingos na zona da Señora, preto da vila, con vitoria local.[Cómpre referencia].

Baleeiros vascos[editar | editar a fonte]

A finais da idade media creouse un dos primeiros peiraos galegos adicados á pesca da balea, xunto cos de Malpica e Caión. Foi fundado por baleeiros vascos, e destacaron na pesca os capitáns García de Olaso e Gaspar de Sarrondo, naturais de Zarautz (Guipúscoa) e Clemente del Campo, de Luanco (Asturias).

No 1496 xa había 5 ou 6 familias vascas, fundadores da vila de Camelle e da capela.

Aínda que o documento máis vello é do libro de rentas do Reino de Castela, do 1292 "Renta ballenería en Tosto" (mosteiro de Santa Mariña) ou sexa que xa había baleeiros en Camelle no século XIII.

No monte de Can Ladrón construíuse un posto de vixilancia, posiblemente do século XVI.[7] Nesa época están rexistradas en Camelle catro ou cinco casas, a capela do Espirito Santo e unha baleeira.

Rebelión contra os Condes de Altamira[editar | editar a fonte]

Camelle pertencía ao feudo dos Condes de Altamira no século XVIII, a finais deste século unha revolta popular rebelouse contra os condes e tomaron posesión dos seus terreos. A vila fora expropiada polos condes, que ficaran coas casas, capela, barcos e aparellos.

Isto vén recollido nun documento no que se relata o memorial de bens do Marqués de Astorga, Conde de Altamira, feito polo seu procurador Andrés de Amil o 11 de agosto do 1718. O Conde, por falta de pago de rendas, demandou os seus habitantes en rebeldía. Fallou o preito a favor do conde o 21 de febreiro do 1721, enviando un apoderado, Juan Vázquez del Río, a persoarse no lugar e expropiar os veciños dos seus bens, notificándolles "graves penas para que non inquieten a miña parte" e a que fixesen pago das rendas máis danos e custos.

Neste documento recóllense os apelidos dos veciños daquel entón: Tajes, Vázquez, Lema, Mouzo e Carril, que aínda subsisten.

Dous anos despois, o 17 de febreiro do 1723, o Escribano-Receptor con carta executoria do Gobernador e Oidores da Real Audiencia (Antonio Fernández Sobrido) deu posesión ó apoderado do Conde de todo o que había en Camelle.

A carta menciona os límites de Camelle naquel tempo:

"Todo canto se atope nun término redondo que comeza na primeira demarcación da igrexa do Santi Spiritus, ata a Pena Portela de Canaval e de alí a onde lle chaman o Acibeiro e que sigue ata a Carballa Branca e de alí á Braña de Camelle que vai dar ó mar no Caudal de Sabadelle con tódolos bens que se atopen nesa demarcación"

Tomase posesión en nome do Conde "polo día e pol sol quieta e pacíficamente sen embarazo nin contradición e mandei que ningunha persona en ditas posesións lle inquiete nin perturbe, pena de 50.000 maravedises que aplico". Despois de nomear cabeza foral a Domingo Rodriguez, engade: "Dito lugar e bens han de traelos ben reparados e perfectados, casas en pé e cubertas e os territorios e herdades pechadas e cultivadas de todo o preciso de xeito que vaia en aumento a renta segura..." "Item que non as han de ceder nin traspasar, vender nin trocar e que en contra han de telas xuntas, demarcadas, libres, habidas e recoñecidas por S.E. e os seus estados suxeitos pola especial hipoteca de renta"

No 19 de abril do 1870, esténdese redención do foro de 21 ferrados de centeo polas Excmas. Sras. Maria Eulalia e Maria Rosalía Osorio de Moscoso e Carbajal, Duquesas de Medina de la Torre e de Baena, fillas de don Vicente Pío Osorio de Moscoso, Conde de Altamira

Discrepancias entre os veciños levaron a que a partición das terras e os montes non se levase a efecto ata 1890, data a partir da cal a vila adquiriu o seu incremento ao especificarse propiedades nas que libremente puideron edificar.

Estación de Salvamento Barbeito e Cía[editar | editar a fonte]

Desde o ano 1898,[8] a Estación de Salvamento Barbeito y Cía dedicabase á extracción de chatarra e despece de barcos naufragados, estando disposta a intervir en calquera axuda. Foi un empuxe á economía local creando moitos postos de traballo.

Durante moito tempo, Camelle foi o centro de recepción de náufragos, de representantes de compañías de seguros, de persoal de aduanas e de cónsules de varios países, xa que era nas oficinas de salvamento onde se practicaban as primeiras dilixencias e se xestionaban os medios para o aloxamento e posterior repatriación dos náufragos, creando postos de traballo e convertendo a Camelle nun referente para a navegación.[9]

Outras compañías viñeron a substituíla na procura dos mellores mergulladores e profesionais da Costa da Morte, como Compañía Pastor, Compañía Viúda de Márquez, Compañía José Vázquez, Pérez Leis, Santa Cruz, Petrallo etc.[9]

Patrimonio[editar | editar a fonte]

Igrexa do Espírito Santo[editar | editar a fonte]

Igrexa dun só andar cunha soa nave. A decoración contén Retablo Maior do Divino Salvador, de estilo barroco (1721) que foi reformado no século XX. Os seus creadores foron Juan Queixo e Juan Antonio Gómez Figueroa. Ten dúas campás. Unha pertenceu ao City of Agra, e foi doada á igrexa pola Compañía Barbeito.[10]

A capela fai de igrexa parroquial dende 1964, incluindo a Arou e Lazo. O Espírito Santo tén a súa lenda de aparición. Din que foi recollida por un mariñeiro camellán de dentro dun bote de madeira que chegou á praia da Area do Bote, onde tamén hai unha fonte de auga milagreira (a Fonte da Area). Un crego quixoa trasladar á Igrexa da Ponte do Porto, pero ó chegar ó alto do Rodeiro, comezoulles a pesar tanto que os que a levaban non podían con ela e tiveron que dar volta e deixala na igrexa de Camelle.

Igrexa de San Bartolo de Arou[editar | editar a fonte]

Xa existía no século XVI, sendo propiedade do mosteiro santiagués de San Martin Pinario. No 1791 nunha visita pastoral dáse orde de pechar esta ermida polo seu estado ruinoso. Fui derruida no 1972 e reemplazada por unha moderna.

Consta dunha soa nave, con fachada en pentano, con porta rectangular e unha fiestra redonda enriba rematando nunha pequena espadana con dúas campás. O único retablo que ten é o dedicado a San Bartolo. A antiga igrexa era posiblemente a máis antiga do concello, con inscripcións moi antigas. Algunhas desas pedras ainda se conservan no xardín da igrexa.

Danza de Arcos[editar | editar a fonte]

Danza orixinaria de Cariño, con variantes de decoración e ritmo en Camariñas, Vilastose, Quintáns e Coucieiro. A danza, que chegou na década de 1920 foi rescatada en 1982.[11][12] A decoración local consistes en usar as cores brancas e azul da bandeira galega. Orixinalmente exclusiva para os homes, Camelle e Cariño abriron as portas ás mulleres, mentras en Camariñas seguen coa tradición de só homes.

Home de Lazo[editar | editar a fonte]

Único menhir coñecido do concello, situase no alto do val de Lazo.[13]

Dolmens Casas Vellas[editar | editar a fonte]

Tamén no val de Lazo están os restos de tres xigantescos dolmens que serviron de abrigo e de agocho noutras épocas.

Museo do Alemán[editar | editar a fonte]

Museo único no mundo, foi abandonado polas administracións, en contra da vontade do artista falecido, e a sabendas de que era o principal atractivo turístico da vila. Últimamente, sen embargo, restaurouse a caseta do anacoreta alemán. Os círculos pintados sobre o peirao e as esculturas son cada vez máis irreparables.[14]

Petróglifo de Can Ladrón[editar | editar a fonte]

No monte de Can Ladrón, un mirador dende o que se ve gran parte da costa, o interior e ría de Camariñas, un veciño da vila atopou un petróglifo de forma circular no 2013[15]

Posto de vixilancia[editar | editar a fonte]

No mesmo monte atoparonse os restos dun posible posto de vixilancia medieval.

Pousada de Sabadelle[editar | editar a fonte]

Entre Camelle e Sabadelle conservanse ainda os restos dunha antiga pousada.

Fábricas de salazón[editar | editar a fonte]

Os restos de dúas fábricas de salazón ainda se conservan na vila. A terceira, que estaba na Muralla, e usada ainda polos buzos de Santa Cruz e Petrallo, foi derruida para dar lugar á casa-museo de man

Cemiterio do City of Agra[editar | editar a fonte]

O lugar de enterro dos náufragos do City eran un misterio ata o 2014, cando o investigador e escritor porteño Rafael Lema, un dos meirandes estudiosos da historia dos naufraxios da Costa da Morte, fixo público o seu achado, gracias aos veciños e a varios documentos que gardaba o Xulgado de Camariñas, Lema localizouno no Canaval, un monte entre Arou e Camelle e preto do barrio da Portela de Camelle, nun lugar coñecido polos máis maiores como O Cemiterio.[16]

Economía[editar | editar a fonte]

Anteriormente un porto importante, Camelle decaeu a favor da capital municipal, Camariñas. O mar é o maior sustento desta vila, aínda que a frota foi minguando pouco a pouco. Polbo, congro, percebes e outros mariscos son as maiores capturas do seu porto, tendo o seu percebe recoñecido prestixio

Conta cun par de comerzos locais, bares, panadería, un par de empresas de construción, fontanería, carpintaría e unha tenda de moda.

Non sempre foi así, Camelle, dada a sua situación céntrica na Costa da Morte, foi un importante porto hai varias décadas. Tres fábricas de salazón de sardiña, preto de corenta barcos, compañía de salvamento, desguace de buques e estadas do congro, secadeiros só posibles aquí e en Muxía pola virtude secadora do nordés. Tamén tivo unha compañía de buzos, que chegou a ter tanto prestixio que eran chamados de toda España para a construción e revisión de encoros en todo o estado.[17]

O rompeolas prolongouse dando mellor abrigo ó porto, e construise unha gasolineira e lonxa nova, máis a vila segue a menguar dada a sua situación con respecto a Camariñase ó seu illamento, pois é fin de estrada. Pediuse unha estrada que una a vila con Traba, dando así saída á vila cara Laxe e rompendo o seu illamento, pero de momento non prosperou.[18]

Un amplo número de veciños adicase á mercante, xa que tanto Camelle e Arou teñen fama de estár entre os mellores navegantes de Galicia.[19]

Naufraxios[editar | editar a fonte]

Na costa da Confraria de Camelle, que se extende dende Punta Morelo en Laxe ata as Galladas en Camariñas, están rexistrados numerosos naufraxios, dada á bravura da sua costa e cantidade de baixos e restingas que velan coa marea. A continuación enumeranse en orde cronolóxico:

Wolfstrong[editar | editar a fonte]

Naufragou en novembro do 1870 en Lobeiras. Barco inglés, de vela e paletas. Non houbo superviventes entre a tripulación, de 28 homes. Cando os habitantes de Arou chegaron ó lugar, só viron os restos do buque e dous cadáveres entre os toxos.

Revanchil[editar | editar a fonte]

No illote da Pedra Negra na costa de Arou en 1875 flotaban os restos do Revanchil, un vapor carboeiro de nacionalidade inglesa. Foron os únicos vestixios que certificaron a perdida do buque. Non houbo superviventes.

Ribadavia[editar | editar a fonte]

Nos baixos do Capelo naufragou o Ribadavia o 20 de agosto de 1880.

Chamois[editar | editar a fonte]

Vapor inglés naufragado no Cabezo o 23 de maio de 1883. Salvaronse todos gracias aos veciños de Camelle e Traba. Foi destrozado polo mar en só cinco días. Seguramente a confusión ao ler o nome do barco levou a un veciño a berrar "ven cargado de bois!" o que levou ás xentes da contorna a acudir en masa.[20]

Salerno[editar | editar a fonte]

Naufragado na costa do Cabalo.

Atain[editar | editar a fonte]

Non se saben con exactitude as datas nin os nomes, pero sabese que 6 barcos naufragaron nun illote frente á Praia de Arnado, un deles chamado Atain, que dou nome a ese baixo. Un home que entrou a raquear morreu afogado ao afundir un destes barcos con el dentro.

Clara Campos[editar | editar a fonte]

Vapor carboneiro español, tocou no Cabezo e foi a pique nas Sisargas.

Huelva[editar | editar a fonte]

Carboeiro inglés. Naufragou na Percebeira o verán de 1885 a consecuencia da brétema un día de calma. Puideron salvarse todos.

City of Agra[editar | editar a fonte]

Naufragado o 3 de febreiro do 1897 en Lobeiras. Saíra de Liverpool o 29 de xaneiro. Perdera o rumbo a 35 millas da Coruña por mor da brétema. O forte temporal fíxoo arribar ata embarrancar nos baixos do Canesudo, partíndose en dous.

Os indios a bordo impediron ao capitán, o señor Frame efectuar un escape coordinado. Unha tal señora Bocker, unha camareira e algúns oficiais, xunto ó terceiro de abordo, Mr. Gordon, e o maquinista, salvaríanse aferrados a troncos. Outros chegaron a nado e os restantes 32 foron rescatadas polas lanchas de pescadores de Camelle.

Nos días posteriores á traxedia déuselles sepultura a uns 29 corpos do City of Agra no Canaval. A algúns dos mariñeiros agasalláronos pola súa valentía no rescate dos tripulantes, estendéndolles o goberno británico un premio que consistía nunha medalla na que se lía: “3 February 1897. For Gallantry and Humanity”. Un deses héroes foi Manuel Sánchez Carril, avó de Petrallo. A campá dese buque aínda hoxe segue a repenicar na igrexa do Espírito Santo de Camelle, doada posteriormente do naufraxio pola Compañía Barbeito de Salvamento marítimo.

O City of Agra era un buque de moderna construción, dunhas 4000 toneladas, cunha tripulación de 71 homes e varios pasaxeiros, entre eles, Mr. Jamrach, fillo do célebre tratante de bestas para o circo de Londres,que ía a India na procura de animais,e Mr. Dun, que fora contratado desde o país asiático para facerse cargo no decurso de 8 anos dunha plantación de té.

Standard[editar | editar a fonte]

Este vapor carboeiro noruego partira o 4 de febreiro de Le Havre rumbo a Huelva con bocois e pipas baleiros. O seu capitán era Hans C. Andersen. A noite do 11 de febreiro de 1897, media hora despois do relevo de garda, o Standard colisionou violentamente ca illa da Negra. Efectuaron o abandono no primeiro bote salvavidas 11 tripulantes xunto ó seu capitán e facéndoo nun segundo, o fogueiro, o cociñeiro e dous mariñeiros.

A segunda das embarcacións foi levada ó fondo do mar por unha gran onda e desapareceran tres dos seus tripulantes, salvándose milagrosamente Johan Sodinbirg polos brazos dos compañeiros do primeiro bote. Conseguiron chegar á praia das Lobeiras.

A poboación de Arou rebuscou nos baúis na procura de prendas para abrigar ós náufragos.Coas poucas das que dispoñían xa vestiran ós superviventes do City of Agra.

Daylight[editar | editar a fonte]

O 11 de febreiro de 1897, preto das Illas Lobeiras, o Daylight chocou con outro barco do que se descoñece o seu pavillón. O Daylight era un carboeiro inglés de 2500 toneladas.

Barcelona[editar | editar a fonte]

O vapor alemán Barcelona, vítima da brétema a finais de xullo de 1898, chocaba contra o Capelo, en Santa Mariña. Procedía de Hamburgo e ía rumbo a Málaga con 32 homes, dúas pasaxeiras, unha institutriz para traballar na casa duns famosos industriais alemáns que vivían en San Pedro de Alcántara, e a filla dunha coñecidísima cantadora malagueña. Levaba bocois e pipas que gardaban no seu interior unha alma de viño de moito avoengo. O capitán , o señor Mahlmann, ordenou o abandono do barco. Cando remaban viron a silueta do barco partindo en dous.

Saint Marc[editar | editar a fonte]

Naufragou por mor da brétema na Pedra do Sal,en Santa Mariña,o 28 de agosto de 1898. O capitán Barrest nada puido facer a pesar que o barco navegaba a media máquina. Francés, o Saint Marc construírase en 1881 e pertencía ao porto de Le Havre, sendo propiedade da Sociedade de Navegación do Oeste. Os seus tripulantes botaronse ao mar nos botes tras o encallamento e o buque afundiuse rapidamente.

Levaba 150 toneladas de tabaco, das cales se puxeron en terra 100. O restanto, molladas e desfeitas, perdíanse no mar. Desprazaba 933 toneladas, partindo do porto de Le Havre con destino ao Porto.

Saint Weller[editar | editar a fonte]

Vapor inglés. Naufragou na Percebeira o 28 de agosto de 1898 a consecuencia da brétema. Os seis 18 tripulantes conseguiron chegar a Camelle.

Signore Mazzini[editar | editar a fonte]

Apareceu abandonado en Lobeiras o 30 de agosto de 1902, sen rastro dos tripulantes. Nin se soubo o seu nome, nin a súa matrícula, só atoparon unha axenda en italiano que a nome do 'Signore Mazzini'.

Yeoman[editar | editar a fonte]

Naufragado na fatídica Pedra do Porto o 10 de febreiro de 1904. Era un vapor inglés de recente construcción, con matrícula de Liverpool. Levaba 80 tripulantes e 4 pasaxeiros de camiño a Calcuta, sobretodo indios. A chegada dos veciños, alertados pola serea, calmou os ánimos, agas seis indios que perderon os nervios e, cortando as amarras dun bote, botaronse ao mar. Duas horas despóis aparecían catro mortos e dous malferidos na praia de Arnado.

O resto da tripulación foi rescatada polos mariñeiros de Camelle, que foron agradecidos persoalmente polo cónsul inglés, Mr. Guyatt. O barco foi adquirido pola Compañía Barbeito.[21]

Kenmore[editar | editar a fonte]

Carboeiro inglés naufragado en Traba o 11 de xaneiro de 1904, os seus tripulantes foron rescatados polos veciños de Camelle e Traba que, lanzando cohetes con cordas, comunicaronlles que tirasen ao mar todo o aceito, petroleo e graxa e despóis botarse ao mar. Houbo seis mortos nun intento anterior de chegar á praia.[22]

Draga Rosario n°2[editar | editar a fonte]

Na noite do 11 ao 12 de xaneiro de 1904, no baixo da Batedora, na costa de Santa Mariña, estrelouse a draga Rosario n.º 2, que dende Rotterdam se dirixía a Rosario, en Arxentina. Era un buque novo, perdido ao igual que outros tantos por erro na navegación. Os quince homes da tripulación foron salvados polos habitantes de Santa Mariña, que mediante andariveis os puideron trasladar un a un a terra, a forte marusía fixo imposible soltar os botes.

Ciampa e Trevidere[editar | editar a fonte]

O 30 de abril de 1911, case á mesma hora, naufragaban dous barcos, un a cada lado da enseada de Trece. O carboeiro italiano Ciampa ía a pique nas Baleas do Tosto e o Trevidere, carboeiro inglés, na punta da Caghada, vítimas da brétema. Salvaronse todos.

Natalia[editar | editar a fonte]

Barco español da Compañía Serra (Sevilla), naufragado na Pedra do Porto co 35 tripulantes o 12 de xaneiro de 1915. Viña de Liverpool con destino a Vigo. Rescatados na madrugada polos mariñeiros de Camelle, foron trasladados á Coruña no 'Finisterre'. O temporal acabou destrozando o barco.[23]

Santa María[editar | editar a fonte]

Un vapor portugués afundido en Xan Ferreiro (Arou) o 29 de setembro de 1923, mentres se celebraba a romaría de San Miguel en Camelle. Transportaba 35 tripulantes e 40 pasaxeiros,e nas súas adegas levaba arroz, azucre, café e cemento con rumbo ao Porto.

Era da “Compañía Lusitana Caregadores Azorena”. A súa ruta pasaba por Londres e Amberes, a onde ía cargado de viño, e logo emprendía a viaxe de volta con carga variada.

Antón[editar | editar a fonte]

Da Coruña, propiedade da Compañía Ricardo Pastor, naufragou nos Baixos do Portiño en outubro do 1924, tras romper amarras nunha mareira. Fora a Camelle a buscar chatarra para a compañía de Pepe de Cereixo.

Nil[editar | editar a fonte]

Embarrancou o 10 de Outubro 1927 nos baixos de Xan Ferreiro, no medio dunha mesta néboa, e cunha avaría.

Nufragou ás sete da tarde do 10 de outubro de 1927. As condicións do mar fixeron que a tripulación e os pasaxeiros tivesen un rápido salvamento. O Nil,de 4000 toneladas, matriculado en Bordeaux, saíra de Bathrust, actual Banjun, en Gambia, cunha carga xeral de 20 coches, maquinaria, teas, seda, diversos produtos químicos e farmacéuticos e grandes cantidades de champaña, que acabaron espalladas pola costa.


Boris Sheboldaef[editar | editar a fonte]

Dirixíase de Leningrado a Batún cargado de crudo con 41 tripulantes a bordo. Naufragou ás 21:00 do 20 de agosto de 1934 na Pedra do Porto. Sonaron a alarma, e aos vinte minutos partiu en dous.

Os mariñeiros de Camelle realizaron un laborioso e perigoso rescate en metade da noite, recollendo ós náufragos que baixaban a escuras por unha improvisada escada. Nesa noite só se rescataron 28. O resto foron rescatados o día seguinte. Dous días despóis o 'Tiflis', barco xemelgo do Boris, trasladaba ós tripulantes a Bakú. A costa quedou contaminada de crudo durante un ano.

O capitán, M. Zirkoff e o segundo maquinista, Nikolai Sherchov, ficaron na vila bastantes días. Un día servironlles percebes e estes, sen saber o que eran, intentou comelos con coitelo e tenedor. As autoridades rusas non concebiron este naufraxio ao estár dotado o barco de sonda eléctrica e outros adiantos modernos naquela época, e o capitán foi desterrado a Siberia.[24]

Maria Laar[editar | editar a fonte]

Na Pedra do Sal ,en Santa Mariña, o 6 de novembro de 1950, encallou un vello vapor grego de 7500 toneladas, sen tripulación e coa equipaxe sobre a cuberta. Foran recollidos por un petroleiro que os deixou en Vigo.

Castillo Monteagudo[editar | editar a fonte]

O Castillo Monteagudo, da compañía viguesa Vicente Suárez, viña de Cardiff cando petou cos baixos da Carballosa por mor da brétema o 15 de setembro de 1951.

Unha vez liberados, fixeron unha varada ordesda no Curro, onde despois dunha semana de traballo salvouse de ficar no lugar. Houbo que deixar parte da carga pra poder liberalo.

N'Noll-Zent[editar | editar a fonte]

Na pedra Pelouro da punta das Lobeiras, o 6 de outubro de 1973 rexistrouse perda do pesqueiro francés N´Noll-Zent, perdido por un fallo no rumbo da navegación.[25]

Lendas[editar | editar a fonte]

Hai varias lendas locais recollidas, moitas delas repetidas con variantes ao longo de Galicia

Invasión de Serpes[editar | editar a fonte]

Falase de que noutros tempos houbo unha invasión de serpes en Sabadelle que obrigou ós habitantes a fuxir cara Camelle e deixar o poboado abandonado.

Este mito repitese por toda Galicia, coma na cercana Corme, facendo alusión á expulsión dos nativos (Oestrimnios) por parte dos invasores celtas (Saefas ou Serpes).[26]

O Mouro do Castelo[editar | editar a fonte]

Preto do lugar do Rodeiro había un mouro que tiña cautivas a tres princesas. O aceso ó castelo estaba nun portal que só el podía ver

Regueifa da Atalaia[editar | editar a fonte]

Hai unha regueifa moi antiga que fai alusión a un ser mítico que moraba no alto da Atalaia, na Pedra do Trono, entre Camelle e Arou de significado confuso:

"O raposo 'ta berrando
Na 'talaiña do Ghrixo
E salta o Crouco de dentro
Torna o raposo Francisco"

A Raposa da Mordasa[editar | editar a fonte]

Falase que no Petón do Raposo (Camelle de Riba) antigamente Petón da Raposa, moraba a Raposa da Mordasa, un ser con forma de paxaro, que tiraba lume pola boca cando alguén morría, un lume que voltaba a nuite día. Cantaba un canto melódico con voz de muller que engatusaba ós homes, e se algún casado se achegaba, arrincaballe as "alegrías" (pulmóns) e pendurabaos a secar no muíño de Camelle de Riba.[27]

Un día, veciño achegarase á fiestra unha noite porque o ceo volverase tan claro coma o día. Veu pasar a un amigo e saudouno pero este non lle atendeu. Ó día seguinte enterouse que ese amigo morrera no mar o día anterior ás catro da tarde. Unha vella dixo que esa noite vira á Raposa tirar lume, avisando da morte.

O pote de ouro[editar | editar a fonte]

Di a lenda que cando vian chegar ós nórdicos, fuxian cara o agocho da Gurita, e deixabanlle o ouro a un home de Camelle de Riba, que o enterraba nun pote. Como só atacaban na costa, el nunca fuxia, máis un día aventuraronse terra adentro e deron coa casa.

Roubaronlle todo e deixarono moribundo. Ao baixar da Gurita, viron que non podían facer nada por el, e preguntaronlle "onde está o pote?" ó cal respondeu "entre a casa e o río" e morreu. Cavaron todo entre a casa e o río máis nunca apareceu.

Xa no século XX, a famosa 'meiga de Baiñas' dixolle a uns busca fortunas madrileños que había un pote con ouro nas ruinas dunha casa de Camelle de Riba, a cal mercaron e cavaron na súa procura, máis nunca apareceu

A Señora[editar | editar a fonte]

Neste coido dise que aparecía unha deusa do mar os días de mar picado

A Xunta de Nordeman[editar | editar a fonte]

Según o historiador Chao Espina, existía a "Xunta de Nordeman, en Camelle, Arou e St. Mariña, un pacto de non agresión mediante o cal concedían favores coma a cesión das mujeres. Aqui, di "Os nenos son loiros de ollos azuis coma os homes do Norte, pero ao medrar, tornanse escuros".[28]

As orixes nórdicas dos habitantes de Camelle, Arou e Santa Mariña son un mito máis ca extendido na comarca. A cantidade de xente loira nestas tres vilas en comparación ó resto da comarca dan pe á crenza de que os nórdicos ficaron a vivir aquí.

O profesor José Baña Heim, escritor do libro "Costa de la Muerte: Historia y anecdotario de sus naufragios" falaba de que en Camelle "Había duas razas, os loiros de ollos craros "celtas" que vivían abaixo na ribeira e os morenos de ollos escuros "mouros" que vivían no que hoxe é Camelle de Riba e que viñeran doutro lado escapados".

Entre lenda e realidade, a presenza vikinga nesta zona está documentada, atracaban na praia de Arou e atacaban as vilas e o Mosteiro de Santa Mariña, que saquearon queimaron tres veces, violando ás monxas, incluida a madre superior, oriunda de Traba de Laxe. Á terceira foi abandonada.

O leproso e a serpe[editar | editar a fonte]

Conta unha lenda popular que un peregrino leproso chegou un día a Sabadelle, onde pidiu cama. Espantados del, pero incapaces de deixalo fóra, ofreceronlle durmir na corte e cear o caldo con eles. Mandaron á filla pequena por auga ó río, e ó estár rematado o caldo, viron que era unha masa pastrosa. Ó remexer, viron que había unha serpe dentro da pota que entrou ó ir a nena por auga

Ningún o quixo comer pero o leproso, esfameado, dixo que non lle importaba. Avisaronlle do perigo máis el comeu igual e botouse a durmir. Ó día seguinte forono buscar, esperando velo morto, pero para a sua sorpresa non só estaba vivo, se non tamén recuperado da lepra. Agradecendolle á familia, proseguiu a sua peregrinaxe.

O arnal que avisaba[editar | editar a fonte]

Din os vellos que o lagarto arnal avisaballe da presenza de serpes. Cando se traballaban as leiras, era costume xantar e botar unha soneca no lugar. Entón a veces espertaban ó sentir un arnal sentado sobre eles ou que mesmo os despertaban cunha trincada. Cando pasaba iso, sempre había unha serpe preto ou mesmo sobre eles.

Festas[editar | editar a fonte]

  • Festas patronais do Espírito Santo: domingo e luns de Pentecoste.[29]
  • Cacholas de San Xoán: 24 de xuño na praia da Area de Riba e tradicional queimada para afastar as meigas.
  • Nosa Señora do Carme: primeiro sábado de agosto.[30] Procesión marítima e tradicional danza de arcos, orixinaria de Cariño acompañando as virxes do Carme e dos Remedios.
  • Santísimo Sacramento: primeiro domingo de setembro.
  • San Miguel: 29 de setembro.[31]
  • Antigamente, para que o tempo fora propicio, levaban en procesión a San Antonio ata o Rodeiro (antigo poboado para refuxio contra piratas) . Ali agardaban os de Carantoña no antigo cruce de camiños de Camelle, Ponte do Porto, Braño e Santa Mariña e trocaban o seu San Antonio polo San Roque deles.

Anecdotario[editar | editar a fonte]

Un veciño unha vez pescou un auténtico moustro mariño na Canesudo, un congro de 70kg.

Galería de imaxes[editar | editar a fonte]

Lugares e parroquias[editar | editar a fonte]

Lugares e barrios de Camelle[editar | editar a fonte]

Lugares da parroquia de Camelle no concello de Camariñas (A Coruña)

Arou | Camelle | Lazo


Parroquias de Camariñas[editar | editar a fonte]

Galicia | Provincia da Coruña | Parroquias de Camariñas

Camariñas (San Xurxo) | Camelle (O Espírito Santo) | A Ponte do Porto (San Pedro) | Xaviña (Santa María)

Notas[editar | editar a fonte]

  1. https://www.lavozdegalicia.es/amp/noticia/carballo/2018/05/08/razo-recupera-bandera-azul/00031525775149519552559.htm
  2. https://www.domaraterra.es/info.php?idioma=gl&id=32&sec=16
  3. https://www.adiantegalicia.es/costa-da-morte/2018/09/11/el-home-de-lazo-podria-ser-el-unico-menhir-identificado-de-la-ria-de-camarinas-segun-el-colectivo-px-.html
  4. https://books.google.es/books?id=VsgwDAAAQBAJ&pg=PT648&lpg=PT648&dq=camel+and+queen+camelle&source=bl&ots=8fcOstO11e&sig=jhSL_nXObonrFCCuFUgqVQ1ukgA&hl=es&sa=X&ved=2ahUKEwjXzJ_Dve3fAhVJZFAKHdubAR0Q6AEwDHoECAYQAQ#v=onepage&q=camel%20and%20queen%20camelle&f=false
  5. https://www.adiantegalicia.es/cultura/2016/07/27/a-raposa-da-mordasa-o-espiritu-do-mes-de-santiago.html
  6. https://www.lavozdegalicia.es/noticia/carballo/2013/01/08/joven-halla-posible-petroglifo-camelle/0003_201301C8C11998.htm
  7. [1]
  8. El buque taller Finisterre y la Sociedad Barbeito y Rodríguez (en castelán)
  9. 9,0 9,1 Camelle - Ruta de los naufragios
  10. http://www.turismo.gal/recurso/-/detalle/180130000200/igrexa-parroquial-do-santo-divino-espirito-de-camelle?langId=es_ES&tp=8&ctre=31
  11. Camariñas organiza el I encuentro de Danzas Blancas
  12. Camelle renovó su fe en el Carmen
  13. https://www.adiantegalicia.es/costa-da-morte/2018/09/11/el-home-de-lazo-podria-ser-el-unico-menhir-identificado-de-la-ria-de-camarinas-segun-el-colectivo-px-.html
  14. https://www.lavozdegalicia.es/noticia/carballo/camarinas/2018/01/28/man-descansa-fin-paz-caseta/0003_201801C28C1991.htm
  15. [2]
  16. https://quepasanacosta.gal/localizan-o-outro-cemiterio-dos-ingleses-nos-montes-de-camelle/
  17. http://b.campiste.com/es/point-interet/214816-los-buzos-de-camelle
  18. https://www.lavozdegalicia.es/noticia/carballo/2005/04/07/cielo-traba-camelle/0003_3614235.htm
  19. https://www.lavozdegalicia.es/noticia/carballo/2013/03/17/camelle-arou-cunas-mejores-navegantes-gallegos/0003_201303C17C8991.htm
  20. https://www.acostadamorte.info/historia-y-leyendas.html
  21. http://www.clydeships.co.uk/view.php?a1PageSize=100&ship_listPage=13&a1Order=Sorter_ship_list_bld_ref&a1Dir=ASC&a1Page=54&ref=4757&vessel=YEOMAN
  22. https://www.adiantegalicia.es/reportaxes/2016/11/05/el-kenmore-apadrina-a-la-costa-da-morte-en-camelle.html
  23. https://books.google.es/books?id=sm-fAgAAQBAJ&pg=PA211&lpg=PA211&dq=barco+natalia+camelle&source=bl&ots=b7FF2SqSPt&sig=ppNtUdbdOYPihcMctb8oIX_lmyc&hl=es&sa=X&ved=2ahUKEwietJjw-O_fAhU6BWMBHVOeCoEQ6AEwEnoECAUQAQ#v=onepage&q=barco%20natalia%20camelle&f=false
  24. http://rutadelosnaufragios.com/?event=boris-sheboldaef
  25. http://rutadelosnaufragios.com/?event=nnoll-zent&lang=gl
  26. https://www.lavozdegalicia.es/noticia/carballo/2007/09/23/pedra-da-serpe-misterio-permanece-oculto-roca/0003_6165185.htm
  27. https://www.adiantegalicia.es/cultura/2016/07/27/a-raposa-da-mordasa-o-espiritu-do-mes-de-santiago.html
  28. https://www.cirkwi.com/es/point-interet/214811-una-de-las-mejores-playas
  29. Festas da Costa da Morte
  30. Festas de Camelle
  31. [3]

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]