Xiros idiomáticos galegos

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á procura

Os xiros idiomáticos son expresións propias dunha lingua cun significado unitario que non pode deducirse do significado das palabras que os forman e que carece de tradución literal noutra lingua. Tamén podemos denominalos locucións ou mesmo frases feitas,[1] as cales na actualidade son interferidas continuamente pola lingua castelá, sobre todo nas xeracións máis novas, nas cidades e mesmo nos medios de comunicación.

A seguinte lista contén unha serie de xiros idiomáticos e ditos propios da lingua galega.

Expresión Significado
Onde (el) vai! Vaiche boa! Hai moito tempo que pasou
Estache bo o choio! Vaiche boa! Non anda nada ben a cousa
A unha carreiriña dun can A pouca distancia
Vai nun corrediño! Vai enseguida
Ir/andar con xeito, Ir con pés de la, ir/andar con tino, andar con pés de manteiga Ir con coidado, con precaución
Andar a paso de boi Andar con lentitude
Quen veña detrás que tanga/sache Que se esforce, que traballe quen me suceda
Estar coma tres nun zapato Estar amolado, fastidiado
Estar/ir coma un rei nunha cesta Estar moi ben, cómodo
Traballar de balde Traballar gratis, sen cobrar nada
Chegar e encher Conseguir algo moi doadamente
Caer coma un peixe, coma un paxariño Caer, deixarse sorprender inesperadamente
Caer coma a sopa no mel Chegar oportunamente, a tempo
Estar na horta e non ver as verzas Non decatarse, non darse conta de nada
Mexar fóra de testo Dicir ou facer algo que non vén a conto
Ser ruín coma a fame Ser mala persoa
Saber o que esqueceu o demo Saber moitas cousas
Outra vaca máis no millo! O que nos faltaba! Outro que tal baila!
Verlle o cu á carriza/curuxa! Pasar por unha situación moi má; presentir un perigo ou dificultade
Quen ten cu ten medo! Que as fai, ten medo ou está intranquilo.
Poñerse na fura de diante Alporizarse, axitarse
Estar levado do diaño/demo Estar moi enfadado
Non me gustaría estar no seu pelello! Non me gustaría estar no seu lugar
Facerlle as beiras (a alguén) (1) Gabar alguén para conseguir algo. (2) Namorar alguén
Facer bo a alguén Levar alguén polo bo camiño
Nin fai nin desfai, nin arre nin xo, nin ata nin desata Nin unha cousa nin a outra, a medias tintas
Estalle a vir Pedro Chosco! Estalle a vir o sono
Medirlle o lombo, sacarlle do lombo, calcarlle as costas a alguén Baterlle a alguén
Encher a andorga, o bandullo Fartarse de comida
Mallar en alguén coma en centeo verde Pegarlle unha gran malleira a alguén
Parar todo en fume Quedar en nada, non se levar a cabo un asunto
Andar ao rabo dun Andar detrás, xeralmente molestando
Andar á xaneira Andar en celo
Estache bo o choio! Estache bo o biolo! Estar mal ou complicado o asunto
Manda carallo! Vaites, vaites! Expresións que indican sorpresa
Tras do que non corro non canso Non me importa nada,non se me dá nada
Aínda non lle caeu a casca do cu Ser inmaduro, infantil
Confundir o cu coas témporas Estar completamente desinformado
Andar con díxome-díxomes Andar con contos
Andar de cacho para cribo, de cacho para cabazo Andar dun sitio para outro
Falar dos biosbardos, falar do xato e esquecer o trato, falar das nubes Irse do tema
Andar na(s) verza(s)/uvas, estar nas patacas, andar aos biosbardos Estar despistado
Diga a miña veciña e teña o meu fol fariña Non importar o que digan os máis
Vaillo contar a túa avoa Non crer nada do que se está a dicir
Acabouse o conto, morra o conto! Dar por rematada unha polémica, non se fale máis
Orneos de burro non chegan ao ceo Desacreditar o que se está escoitando
Aprendiz de moitas ciencias, mestre de poucas sabencias O que di saber de todo, non sabe de nada
Varrer para a casa, leva-la auga para o seu muíño/rego Antepoñer os seus intereses
Coller folgos, coller azos Coller ánimo
Madia leva Así calquera; úsase para expresar acordo.
A máis non dar, a correr Con moita présa, ás carreiras
Cada moucho no seu souto,cada rato no seu burato Cada un ao seu
Non hai quen lle tusa, ser o galo do poleiro Ter moitos fumes
Cara de ferreiro/can Cara de poucos amigos
Botar terra ao asunto Dar por rematado un asunto ou discusión
Chegar e encher Ter ou dar moitas facilidades
Dar a roncha Causar molestia
De bo/mal aire/lúa De bo/mal humor
De bo ano con bo aspecto
Pola/coa boca pequena Por detrás
Ás carreiras, a lume de carozo Con moita présa
Con pés de la, con pés de manteiga Con moito coidado
Chorar ás cuncas, chorar os sete chorares, chorar a fío Chorar desconsoladamente
De tal pau, tal acha; fillo de porco marrán seguro; de tal pano, tal saia O carácter e os costumes xustifícanse por cuestións hereditarias; fai como o pai ou como a familia.
Nunca choveu que non escampase Todos os males teñen remedio
Dime con quen vas e direiche o que fas Pódese coñecer a un polas compañías que frecuenta
Meu dito, meu feito "Dito e feito"
Baixar as orellas, marchar coas orellas gachas, co rabo entre as pernas Acovardarse
Durmir coma unha pedra Ter un sono moi profundo
Duro de cascos Pouco intelixente
Non hai mellor palabra que a que está por dicir É mellor estar calados
Deus é bo e o demo non é malo Nin si, nin non
En todas partes hai cans descalzos, toda a terra éche país En todas partes é parecido
Estache boa a navalla! (que non corta o queixo fresco) Sorpresa ou estrañeza ante algo novo, xeralmente con matiz de desacordo ou rexeitamento

Notas[editar | editar a fonte]

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]