Lingua aja (níxero-congolesa)

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á procura
Aja
Adja
Falado en: Benín e Togo
Total de falantes: 550 000 (2006–2012)[1]
Familia: Níxer-congo
 Atlántico-congo
  Volta-níxer
   Gbe
    Aja
Códigos de lingua
ISO 639-1: --
ISO 639-2: ---
ISO 639-3: ajg
Distribución da lingua aja (en vermello).

O aja é unha lingua níxer-congo do grupo kwa que se fala en Benín e Togo.

Distribución xeográfica[editar | editar a fonte]

Dialectos[editar | editar a fonte]

Todos os dialectos aja son comprensibles entre si, as distincións entre dialectos débense fundamentalmente á pronuncia con poucas diferenzas no léxico[2]. Segundo o Ethnologue os dialectos do aja son catro denominados dogbo, hwe ( ou ehoue, é o dialecto con maior número de falantes), tado, sikpi e tala. Capo dividiu o aja en catro dialectos: dogbo, hwe, sikpi e tado[3] e Tchitchi en tres: dogbo, hwe e sikpi[4]

Usos sociais[editar | editar a fonte]

Os aja utilizan a súa lingua en todos os dominios, agás a educación e a administración. En Benín o aja é dende comezo da década de 1990 unha das seis linguas nacionais, polo que se beneficia da súa utilización en certos actos formais e na educación para adultos, e mesmo hai plans para a introducir no ensino formal. Tamén se emprega na radio.

Escrita[editar | editar a fonte]

En 1965 o sacerdote católico Raymond Harguindéguy[5] e un grupo de catequistas escribiron por primeira vez na lingua na vila de Azovè, en 1966 crean un alfabeto propio baseado no latino, revisado en 1969, editou tamén un dicionario aja-francés, unha gramática e varios outros materiais para a aprendizaxe da lingua.
Nos anos 1970s un grupo de estudantes da Universidade de Lomé creou un círculo de cultura aja, Akɔmabu, que publicaba regularmente un boletín e calendarios[6]. En 1995 o lingüista aja Toussaint Yaovi Tchitchi publicou Agbebodo, un libro de poesía que constitúe a primeira mostra de literatura moderna na lingua[7] e é o responsable da sección aja de Ablɔde, unha publicación trimestral da Universidade de Cotonou.
A pesar do interese dos aja por ter unha forma escrita, aínda non hai unha escrita normalizada e en Benín e Togo non se utiliza o mesmo alfabeto cando se escribe.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Ethnologue (ed.). "A lingua aja en Ethnologue". Consultado o 4 de xuño de 2019. 
  2. Kluge, Angela A Synchronic Lexical Study of Gbe Language Varieties: The Effects of Different Similarity Judgment Criteria. Linguistic Discovery; 2005, Vol. 3 Issue 1, páxinas 22-53
  3. Hounkpati Bamikpo Christophe Capo, Renaissance du gbe réflexions critiques et constructives sur l'eve, le fon, le gen, l'aja, le gun etc. Helmut Huske Verlag, 1988, páxina 101
  4. Tchitchi, Systématique de l’Ajagbe, Universidade da Sorbona, 1984, páxinas 11 e 12
  5. Hounkpati Bamikpo Christophe Capo, Renaissance du gbe réflexions critiques et constructives sur l'eve, le fon, le gen, l'aja, le gun etc. Helmut Huske Verlag, 1988, páxina 45
  6. Suzanne Lafage, Français écrit et parlé en pays éwé (Sud-Togo).Peeters Publishers, 1985, páxina 37
  7. Tompkins, Barbara and Angela Kluge. 2002. "Sociolinguistic survey of the Aja language area." SIL Electronic Survey Reports 2002-020. [1] Arquivado 11 de maio de 2008 en Wayback Machine.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]