Kanada

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á procura
Kanada
Nacementoséculo II a. C.xuliano
 Dvārakā
Falecementoséculo I a. C.
RelixiónHinduísmo
Ocupaciónfilósofo
editar datos en Wikidata ]

Kanada (en sánscrito: कणाद, IAST: Kaṇāda), tamén coñecido como Kashyapa, Uluka, Kananda e Kanabhuk,[1][2] foi un científico natural e filósofo da India que fundou a escola Vaisheshika da filosofía india que tamén é un fos primeiros físicos da India.[3][4]

Estímase que viviu nalgún momento entre os séculos VI e II a.C., mais sábese pouco da súa vida.[4][5][6] O seu nome tradicional "Kanada" significa "comedor de partículas",[7] e é coñecido por desenvolver os fundamentos dunha achega atomísta á física e á filosofía no texto sánscrito Vaiśeṣika Sūtra.[8][9] O seu texto coñécese tamén como Kanada Sutras, ou Aforismos de Kanada.[10][11]

A escola fundada por Kanada explica a creación e a existencia do universo propoñendo unha teoría atómica, aplicando a lóxica e o realismo, e foi unha das primeiras ontoloxías realista e sistemática na historia.[12] Kanada suxeriu que todo pode ser subdividido, mais que esta subdivisión non pode continuar sempre, e ten que haber entidades máis pequenas (parmanu) que non poden ser divididas, que son eternas, que se agregan en diferentes formas para formar substancias complexas e corpos con identidade única, un proceso que involucra a calor, e esta é a base para toda a existencia material.[13][14] Empregou estas ideas co concepto de Atman (alma, mesmo) para desenvolver un significado non teístico de moksha.[15][16] Dende o punto de vista da física, as súas ideas implican un papel claro para o observador, independente do sistema estudado.

As ideas de Kanada foron influentes noutras escolas do hinduísmo, e durante a historia foi fortemente asociado coa escola Nyaya da filosofía hindú.[12]

O sistema de Kanada fala de seis propiedades (padārthas) nomeables e coñecibles. Afirma que estas son suficientes para describir todo no universo. Estas categorías son dravya (substancia), guna (calidade), karman (movemento), samanya (universal), visesa (particular) e samavaya (inherencia). Hai nove clases de substancias (dravya), algunhas delas atómicas, outras non atómicas e outras omnipresentes.

As ideas de Kanada abranguen un amplo rango de campos, e influíron non só na filosofía, senón posiblemente en estudosos doutros ámbitos, como Charaka que escribiu un texto médico que se conserva chamado Charaka Samhita.[17]

Datas[editar | editar a fonte]

O século en que viviu Kanada non está claro e foi asunto de longo debate.[12] Nun artigo de 1961, Riepe afirma que Kanada viviu antes do 300 a.C., mais non hai evidencias convincentes para situalo nun século determinado.[18]

O Vaisheshika Sutras menciona a competición de escola de filosofía india como Samkhya e Mimamsa,[19] mais non menciona o budismo, o que levou a algúns estudosos a estimar a súa vida no século VI a.C.[3][4][13] O manuscrito do Vaisheshika Sutras consérvase en múltiples versións e o descubrimento de novos manuscritos en diferentes partes da India por Thakur en 1957 e Jambuvijayaji en 1961, seguidos por estudos críticos, suxiren que o texto atribuído a Kanada foi sistematizado e finalizado entre o 200 a.C. e o inicio da era común, coa posibilidade de que as súas doutrinas clave sexan moito máis antigas.[19][4][20] Numerosos textos hindús datados nos séculos I e II, como o Mahavibhasa e o Jnanaprasthana do imperio Kushan, citan e comentan as doutrinas de Kanada.[21] As súas ideas tamén se mencionan en textos budistas do mesmo período atribuídos a Aśvaghoṣa.[21]

Na literatura xainista, coñécese como Sad-uluka, que significa "o Uluka que propuxo a doutrina das seis categorías".[19] A súa filosofía Vaisheshika tamén aparece con nomes diversos, como "filosofía Aulukya" derivado do alcume Uluka (literalmente bufo, ou comedor de gran na noite).[19][note 1]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Unha lenda da tradición hindú afirma que o estudoso asceta Kanada pasaría todo o día dedicado ao estudo e á meditación, comendo só cada noite coma un bufo.[7]
Referencias
  1. Sharma 2000, p. 175.
  2. Riepe 1961, p. 228 with footnote 12.
  3. 3,0 3,1 Bart Labuschagne & Timo Slootweg 2012, p. 60, Quote: "Kanada, a Hindu sage who lived either around the 6th or 2nd century BCE, and who founded the philosophical school of Vaisheshika..
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Jeaneane D. Fowler 2002, pp. 98-99.
  5. Oliver Leaman (1999), Key Concepts in Eastern Philosophy. Routledge, ISBN 978-0415173629, page 269
  6. J Ganeri (2012), The Self: Naturalism, Consciousness, and the First-Person Stance, Oxford University Press, ISBN 978-0199652365
  7. 7,0 7,1 Jeaneane D. Fowler 2002, p. 99.
  8. Riepe 1961, pp. 227-229.
  9. "The Vaisesika sutras of Kanada. Translated by Nandalal Sinha" Full Text at archive.org
  10. Riepe 1961, p. 229.
  11. Kak, S. 'Matter and Mind: The Vaisheshika Sutra of Kanada' (2016), Mount Meru Publishing, Mississauga, Ontario, ISBN 978-1-988207-13-1.
  12. 12,0 12,1 12,2 Jeaneane D. Fowler 2002, p. 98.
  13. 13,0 13,1 H. Margenau 2012, p. xxx-xxxi.
  14. Jeaneane D. Fowler 2002, pp. 100-102.
  15. Lochtefeld, James G. (2002). The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: N-Z. The Rosen Publishing Group. pp. 729–731. ISBN 978-0-8239-3180-4. 
  16. Sharma 2000, p. 177-186.
  17. Bimal Krishna Matilal 1977, pp. 55-56.
  18. Riepe 1961, pp. 228-229.
  19. 19,0 19,1 19,2 19,3 Bimal Krishna Matilal 1977, p. 54.
  20. Halbfass, Wilhelm (1992). On Being and What There Is: Classical Vaisesika and the History of Indian Ontology. State University of New York Press. pp. 79–80. ISBN 978-0-7914-1178-0. 
  21. 21,0 21,1 Bimal Krishna Matilal 1977, p. 55.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]