Canabarro

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á procura
Canabarros variados do Museo de cerámica de Chinchilla de Montearagón, Albacete.
Canabarro argárico de Beniaján, considerado o máis antigo dos achados na Península Ibérica.

Un canabarro[1] ou porrón[2] (en español: botijo) é un recipiente de barro cocido poroso empregado para conservar a auga fresca, de ventre amplo e cunha anga na parte superior, unha boca para enchelo e unha biquela para beber.[3] En olaría defínese como vasilla de corpo esferoide, unha anga na súa parte superior, e con dous ou máis buracos. Polo xeral chámase boca ao máis largo —polo que se enche—, e biquela ou bico ao outro, que produce un fino chorro ideal para beber sen demasiado refugallo.

O porrón é un obxecto típico da cultura mediterránea. É habitual no sur de FranciaCastela, Aragón e o terzo sur da Península Ibérica (Estremadura, A Mancha, Levante e Andalucía), menos común nas zonas húmidas da península.

O exemplar máis antigo aparecido na Península Ibérica pertence á cultura argárica e foi achado na necrópole de Puntarrón Mozo (Beniaján), próxima á capital da rexión murciana, en cuxo museo arqueolóxico se conserva; peza importante na historiografía da cerámica por se tratar dunha 'obra pechada', cun só orificio de 2 cm e a anga colocada na parte superior; a medida do porrón é de 11×9,5 cm.[4]

Funcionamento[editar | editar a fonte]

O principio de funcionamento do canabarro é o seguinte: a auga almacenada fíltrase polos poros da arxila e en contacto co ambiente seco exterior (característica do clima mediterráneo) evapórase, producindo un arrefriado (2,219 kilojoules por gramo de auga evaporada). A clave do arrefriado está, polo tanto, na evaporación da auga exudada, xa que esta, para se evaporar, tira parte da enerxía térmica da auga almacenada dentro da vasilla.[5]

Nalgunhas rexións, antes de usalo por vez primeira, cúrase deixándoo durante un par de días cheo de auga e cun pouco anís. En zonas de litoral, para curar o barro introdúcense algúns cantos mariños pola boca de carga, déixanse en auga uns días e enxáuganse ben para que non quede resaibo a sal.

Efectos similares[editar | editar a fonte]

No ano 2000, un profesor de escola nixeriano gañou o "Rolex Award for Enterprise" polo seu sistema de conservación de alimentos mediante un método de arrefriamento evaporativo similar ao canabarro. O seu sistema consiste en dous vasos ou potas de arxila, o máis pequeno metido dentro do maior. O espazo entre ambos énchese de area mollada. A comida ponse no vaso interior. A evaporación da auga entre as potas arrefría os alimentos e mantenos por debaixo da temperatura ambiente, sempre que a area entre as potas permaneza húmida.[6][7]

No deseño dos edificios acontece un efecto similar, chamado 'efecto canabarro' ou efecto botijo en castelán, para conseguir a autorregulación da temperatura nos cuartos das vivendas.[8][9]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para canabarro.
  2. VV. AA. (2012) Dicionario de alimentación e restauración, Santiago de Compostela, Termigal. Xunta de Galicia. Real Academia Galega.
  3. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para porrón.
  4. Historia y arte en la cerámica de España y Portugal. De los orígenes a la Edad Media. Les Puntxes. ISBN 978-84-611-3612-4. 
  5. Botijos contra el cambio climático (2007-2008).
  6. "El efecto botijo". www.botijopedia.com (en castelán). Consultado o 2022-05-28. 
  7. "Rolex.org - Rolex Awards". rolex.org (en inglés). Consultado o 2022-05-28. 
  8. "¿Adiós al aire acondicionado? El efecto botijo enfría la casa y es más barato". Consumer (en castelán). 2018-07-11. Consultado o 2022-05-28. 
  9. "Proyecto Aura 2012" (PDF). institucional.us.es (en castelán). 

Véxase tamén[editar | editar a fonte]