José Sanjurjo

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

José Sanjurjo Sacanell, nado en Pamplona o 28 de marzo de 1872 e finado en Estoril, Portugal, 20 de xullo de 1936, foi un militar español, un dos sublevados no Pronunciamento do 17 e 18 de xullo de 1936 contra a República.

Africanista[editar | editar a fonte]

Inicia a súa carreira como tenente en Cuba, onde ascende a capitán. Tras o final da guerra de Cuba volve a España e participa en varias campañas en Marrocos (1909). Co emprego de comandante de regulares foi condecorado coa Cruz Laureada de San Fernando pola súa acción no combate de Beni Zaiem (Tetuán) o 1 de febreiro de 1914.,[1]

Na reconquista do territorio perdido en Melilla despois do desastre de Annual (1921), alcanzando o grao de xeneral. En 1922, á fronte da comandancia militar de Larache, investigou os casos de corrupción na Intendencia e Intervención militar.

Apoio ó golpe de estado de Primo de Rivera[editar | editar a fonte]

Cando en setembro de 1923 prodúcese o golpe militar de Primo de Rivera, Sanjurjo é gobernador militar de Zaragoza e apoia sen reservas a sublevación e a posterior Ditadura que aquel instaura.

En 1925 participou no Desembarco de Alhucemas, e en 1927, ao finalizar a Guerra do Rif, o rei Alfonso XIII concedeulle o título de marqués do Rif.

En 1928 é nomeado Director Xeral da Garda Civil, posto que comparte co de Alto Comisario de España en Marrocos. En 1931 o rei Alfonso XIII concédelle a Gran Cruz de Carlos III.

Apoio á II República[editar | editar a fonte]

A pesar das anteriores mostras de confianza por parte do rei, despois das eleccións do 12 de abril de 1931, que propiciaron a chegada da II República, Sanjurjo ponse incondicionalmente ás ordes do Comité Revolucionario republicano, consolidando desta maneira a chegada do novo réxime e sendo confirmado no cargo de Director Xeral da Garda Civil. Este cambio nas fidelidades de Sanjurjo parece estar motivado polo rancor que lle causou o abandono de Primo de Rivera por parte do rei tras a caída da Ditadura en 1929.

As reformas militares de Manuel Azaña non gustan a Sanjurjo, especialmente a redución de efectivos do exército e o nomeamento de López Ferrer, un civil, como Alto Comisario en Marrocos, polo que mostra o seu desagrado.

Segundo golpe de estado (A Sanjurjada)[editar | editar a fonte]

Artigo principal: A Sanjurjada.

A finais de 1931 prodúcense os sucesos de Castilblanco, Badaxoz, onde morren catro gardas civís a mans de manifestantes. Pouco despois, en Arnedo (A Rioxa), morren cinco civís ao disparar a Garda Civil contra unha concentración de traballadores (os sucesos de Arnedo). Ao iniciarse as investigacións de ambos os sucesos, Sanjurjo mostra a súa desconformidade, o que xunto coas súas críticas ás reformas militares fai que sexa substituído á fronte da Garda Civil polo xeneral Miguel Cabanellas, pasando el á Dirección de Carabineros.

Esta confrontación co goberno polas reformas militares de Azaña xunto co proxecto de estatuto de autonomía para Cataluña lévanlle a preparar con algúns carlistas de Manuel Fal Conde e o conde de Rodezno, así como outros oficiais militares, unha rebelión en Sevilla o 10 de agosto de 1932.

A rebelión, coñecida como a sanjurjada, tivo éxito, inicialmente, en Sevilla, pero fracasou de forma absoluta en Madrid e posteriormente tamén na capital andaluza tras unha folga xeral, polo que desistiu e tentou fuxir a Portugal, sendo detido en Huelva xunto cun fillo seu.

Condenado á morte[editar | editar a fonte]

Xulgado e condenado á morte, o goberno republicano non quixo repetir a actuación da Ditadura cos sublevados de Jaca, polo que a condena á morte foille conmutada pola de cadea perpetua, sendo ingresado no Penal do Dueso. Posteriormente é trasladado á Prisión Militar do Castelo de Santa Catalina de Cádiz, onde recibe informacións dunha posible amnistia que finalmente obtén.

Amnistía[editar | editar a fonte]

Cando, tras as eleccións de novembro de 1933, que deron o triunfo á coalición radical-cedista, formouse o novo goberno, presidido por Lerroux, este propón a concesión dunha amnistía tanto a Sanjurjo como ao resto de militares implicados na sublevación. O Presidente da república, Alcalá-Zamora, resístese á firma do decreto e aínda que finalmente acéptao o último día do prazo legal, forza unha modificación do mesmo que impedía o retorno de Sanjurjo ao exército. Estas dilacións e a modificación do decreto provocan unha crise de goberno que fai dimitir a Lerroux, quen é substituído por Ricardo Samper, marchando seguidamente Sanjurjo ao exilio en Estoril (Portugal).

Terceiro golpe de estado (Inicio da Guerra Civil)[editar | editar a fonte]

Cando en maio de 1936 Niceto Alcalá-Zamora foi substituído como Presidente da República por Azaña, Sanjurjo, xunto cos xenerais Emilio Mola, Francisco Franco e Gonzalo Queipo de Chairo, comezou a trazar plans para derrocar o goberno do Fronte Popular.

Estes plans concretaríanse na sublevación que se inicia no norte de Marrocos a tarde do 17 de xullo de 1936 e que ao non conseguir triunfar de forma inmediata en toda España daría orixe á Guerra Civil.

Na organigrama dos sublevados estaba previsto que Sanjurjo asumise a Xefatura do Estado.

Accidente de aviación[editar | editar a fonte]

O 20 de xullo o aviador Juan Antonio Ansaldo vai a Estoril a recollelo coa súa avioneta para trasladalo a Burgos. O aparello estrélase no despegue e Sanjurjo, que non ía ben retido no seu asento, morre no accidente. Segundo o piloto, o accidente produciuse polo exceso de equipaxe do que el, persoalmente, xa advertira ao xeneral. O piloto resulta ileso.

Mola, o director do golpe de estado na organigrama golpista, nomea a Franco como o líder da sublevación. Isto conduciu a diversos rumores afirmando que Franco tivera que ver na morte do líder da rebelión, aínda que nunca apareceu ningunha proba que apoiase esta alegación.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. R.Ou. de 16 de decembro de 1914 (D.Ou. 283 de 17 de decembro de 1914), REGULARES LAUREADOS NA CAMPAÑA DE MARROCOS [1]