Aja, níxero-congolesa

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Distribución da lingua aja (en vermello)

O aja é unha lingua níxero-congolesa do grupo kwa que se fala en Benin e Togo
ISO/DIS 639-3: ajg

Falantes[editar | editar a fonte]

740.400 (2002)[1]

  • 588.100 Benin
  • 152.300 Togo

Distribución xeográfica[editar | editar a fonte]

  • Benin, fálase no suroeste do país, na ribeira do río Mono nas subprefecturas de Aplahoué, Djakotomè, Dogbo, Klouékanmè, Lalo e Tovinklin da provincia de Couffo e nas subprefecturas de Athiémè, Comè e Houéyogbé do provincia de Mono[2]. Fóra do seu territorio tradicional hai comunidades aja nas subprefecturas de Djidja e Agbangnizou, no provincia de Zou, pero viven en aldeas mesturados con falantes doutras linguas. Tamén hai falantes en Cotonou e outras cidades do sur de Benin.
  • Togo, fálase ao norte e sur da selva de Togodo na prefectura de Moyen-Mono, e nas prefecturas dos Lagos e Yoto na rexión Marítima, e algúns falantes en Lomé[3]

Dialectos[editar | editar a fonte]

Todos os dialectos aja son comprensibles entre si, as distincións entre dialectos débense fundamentalmente á pronuncia con poucas diferenzas no léxico[4]. Segundo o Ethnologue os dialectos do aja son catro denominados dogbo, hwe ( ou ehoue, é o dialecto con maior número de falantes), tado, sikpi e tala. Capo dividiu o aja en catro dialectos: dogbo, hwe, sikpi e tado[5] e Tchitchi en tres: dogbo, hwe e sikpi[6]

Usos sociais[editar | editar a fonte]

Os aja utilizan a súa lingua en todos os dominios, agás a educación e a administración. En Benin o aja é dende comezo da década de 1990 unha das seis linguas nacionais, polo que se beneficia da súa utilización en certos actos formais e na educación para adultos, e mesmo hai plans para a introducir no ensino formal. Tamén se emprega na radio.

Escrita[editar | editar a fonte]

En 1965 o sacerdote católico Raymond Harguindéguy[7] e un grupo de catequistas escribiron por primeira vez na lingua na vila de Azovè, en 1966 crean un alfabeto propio baseado no latino, revisado en 1969, editou tamén un dicionario aja-francés, unha gramática e varios outros materiais para a aprendizaxe da lingua.
Nos anos 1970s un grupo de estudantes da Universidade de Lomé creou un círculo de cultura aja, Akɔmabu, que publicaba regularmente un boletín e calendarios[8]. En 1995 o lingüista aja Toussaint Yaovi Tchitchi publicou Agbebodo, un libro de poesía que constitúe a primeira mostra de literatura moderna na lingua[9] e é o responsable da sección aja de Ablɔde, unha publicación trimestral da Universidade de Cotonou.
A pesar do interese dos aja por ter unha forma escrita, aínda non hai unha escrita normalizada e en Benin e Togo non se utiliza o mesmo alfabeto cando se escribe.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Ethnologue
  2. Ethnologue
  3. Ethnologue
  4. Kluge, Angela A Synchronic Lexical Study of Gbe Language Varieties: The Effects of Different Similarity Judgment Criteria. Linguistic Discovery; 2005, Vol. 3 Issue 1, páxinas 22-53
  5. Hounkpati Bamikpo Christophe Capo, Renaissance du gbe réflexions critiques et constructives sur l'eve, le fon, le gen, l'aja, le gun, etc. Helmut Huske Verlag, 1988, páxina 101
  6. Tchitchi, Systématique de l’Ajagbe, Universidade da Sorbona, 1984, páxinas 11 e 12
  7. Hounkpati Bamikpo Christophe Capo, Renaissance du gbe réflexions critiques et constructives sur l'eve, le fon, le gen, l'aja, le gun, etc. Helmut Huske Verlag, 1988, páxina 45
  8. Suzanne Lafage, Français écrit et parlé en pays éwé (Sud-Togo).Peeters Publishers, 1985, páxina 37
  9. Tompkins, Barbara and Angela Kluge. 2002. "Sociolinguistic survey of the Aja language area." SIL Electronic Survey Reports 2002-020. [1]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]