Trátase dun Organismo Autónomo do Ministerio de Educación e Ciencia que, segundo os seus estatutos, defínese como un «centro universitario de alta cultura». O seu nome rende homenaxe a Marcelino Menéndez Pelayo. É a institución pioneira e decana en España en cursos de verán e cursos de lingua e cultura española para estranxeiros.
Na actualidade, ás súas actividades académicas tradicionais que teñen lugar en Santander, a UIMP incorpora á súa oferta académica a organización e desenvolvemento de ensino oficial de posgraduado, homologada dentro do Espazo Europeo de Educación Superior. A UIMP imparte mestrados en diversas áreas de coñecemento, estando dirixidos a universitarios que xa están en posesión do título de grao ou outro declarado expresamente equivalente.
A súa actividade máis emblemática e tradicional é a que teñen lugar durante o verán no Palacio da Magdalena de Santander, ademais dos cursos de castelán para estranxeiros que se desenvolven durante todo o curso académico no Campus de Las Llamas, na mesma cidade.
