Unidade de tempo
| Unidade de tempo | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||
| |||||||||||
| |||||||||||
| Wikidata C:Commons | |||||||||||
.JPG?lang=gl)
Unha unidade de tempo é calquera intervalo particular de tempo, usado como unha forma estándar de medir ou expresar a duración. A unidade base de tempo no Sistema Internacional de Unidades (SI), e por extensión na maior parte do mundo contemporáneo, é o segundo, definido como aproximadamente 9.000 millóns de oscilacións do átomo de cesio. A definición exacta moderna do SI é «[O segundo] defínese tomando o valor numérico fixo da frecuencia do cesio, ΔνCs, a frecuencia de transición hiperfina do estado fundamental non perturbada do átomo de cesio 133, como 9192631770 cando se expresa na unidade Hz, que é igual a s−1».[1][2]
Historicamente, moitas unidades de tempo definíanse polos movementos dos obxectos astronómicos.[3]
- Baseado no Sol: o ano baséase no período orbital da Terra arredor do Sol.[4] As unidades históricas baseadas no ano inclúen a Olimpíada (catro anos), o lustro (cinco anos), a indicción (15 anos),[5] a década, o século e o milenio.
- Baseado na Lúa: o mes baséase no período orbital da Lúa arredor da Terra.[6]
- Baseado na Terra: o día baséase no tempo que tarda a Terra en xirar sobre o seu propio eixo, en relación co Sol.[7] As unidades derivadas orixinalmente desta base inclúen a semana (sete días) e a quincena (14 días). As subdivisións do día inclúen a hora (1/24 dun día), que á súa vez se subdivide en minutos e segundos. A segunda é a unidade estándar internacional (unidade SI) para a ciencia.[2]
- Baseado na esfera celeste: como no tempo sideral,[8] onde o movemento aparente das estrelas e constelacións polo ceo se usa para calcular a duración dun ano.[9]
Estas unidades non teñen unha relación consistente entre si e requiren intercalación. Por exemplo, o ano non se pode dividir en doce meses de 28 días, xa que 12 por 28 son 336, o que é moito menos que 365. O mes lunar (segundo se define pola rotación da Lúa) non dura 28 días, senón 27,32 días.[6] O ano, definido no calendario gregoriano como 365,2422 días, debe axustarse cos días bisestos e segundos bisestos.[10] En consecuencia, todas estas unidades defínense agora para fins científicos como múltiplos de segundos.
Histórico
[editar | editar a fonte]As unidades naturais para medir o tempo empregadas pola maioría das sociedades históricas son o día, o ano solar e a lunación. Entre estes calendarios inclúense o sumerio, exipcio, chinés, babilonio, ateniense antigo, budista, hindú, islámico, islandés, maia e republicano francés.
O calendario moderno ten as súas orixes no calendario romano, que evolucionou ata o calendario xuliano e, despois, o calendario gregoriano.[11]
Científico
[editar | editar a fonte]- O tempo de Planck é o tempo que a luz tarda en percorrer unha lonxitude de Planck.[12]
- O Jiffy é a cantidade de tempo que a luz tarda en percorrer un femtometro (aproximadamente o diámetro dun nucleón).[13]
- O tempo atómico refírese ao período orbital dun electrón no estado fundamental arredor dun átomo de hidróxeno e é duns 24,2 attosegundos.[14]
- O svedberg é unha unidade de tempo utilizada para as taxas de sedimentación (xeralmente de proteínas). Defínese como 10−13 segundos (100 s).[15]
- A TU (por time unit ou «unidade de tempo») é unha unidade de tempo definida como 1024 μs para o seu uso en enxeñaría.[16]
- O ano galáctico, baseado na rotación da galaxia é normalmente medido en millóns de anos.[17]
- A escala de tempo xeolóxica relaciona a estratigrafía co tempo. O tempo profundo do pasado da Terra divídese en unidades segundo os eventos que tiveron lugar en cada período. Por exemplo, o límite entre o período Cretáceo e o período Paleóxeno defínese polo evento de extinción Cretáceo-Paleóxeno. A unidade máis grande é o «supereón», composto de eóns. Os eóns divídense en eras, que á súa vez se dividen en períodos, épocas e idades. Non é unha verdadeira unidade matemática, xa que non todas as idades, épocas, períodos, eras ou eóns teñen a mesma lonxitude; en cambio, a súa lonxitude está determinada polos acontecementos xeolóxicos e históricos que os definen individualmente.[18]
Nota: O ano luz non é unha unidade de tempo, senón unha unidade de lonxitude duns 9,5 petómetros (9.460.730.472.580,8 km).[19] O pársec tampouco é unha unidade de tempo, senón unha unidade de lonxitude duns 30,9 billóns de quilómetros,[19] a pesar de que as referencias cinematográficas digan o contrario.
Interrelación
[editar | editar a fonte]Todas as unidades formais de tempo son múltiplos escalados entre si. As unidades máis comúns son o segundo, definido en termos dun proceso atómico; o día, un múltiplo enteiro de segundos; e o ano, normalmente 365 días. As outras unidades utilizadas son múltiplos ou divisións destes 3.[20]
Notas
[editar | editar a fonte]- ↑ "The International System of Units – 9th edition – Complete text in English and French (2019)" (PDF). BIPM (en inglés). Consultado o 22 de xullo de 2022.
- 1 2 "O Sistema Internacional de Unidades (SI)" (PDF) (en portugués). 2025. p. 20. Consultado o 10 de novembro de 2025.
- ↑ Fierro, Julieta (xullo-setembro de 1994). "El tiempo en astronomía". Ciencias (en castelán) (Universidad Nacional Autónoma de México) (35): 52–56. Consultado o 10 de novembro de 2025.
- ↑ Marques, Vinícius. "Movimentos da Terra". Toda Matéria (en portugués). Consultado o 10 de novembro de 2025.
- ↑ "Indicción". Real Academia Galega. Consultado o 10 de novembro de 2025.
- 1 2 "Informações Lunares". Observatório Lunar Vaz Tolentino (en portugués). Belo Horizonte (MG), Brasil. Consultado o 10 de novembro de 2025.
- ↑ Oliveira Leitão, Joyce. "Rotação da Terra". InfoEscola (en portugués). Consultado o 10 de novembro de 2025.
- ↑ Lopes, Bruna. "Tempo". NOIC (en portugués). Consultado o 10 de novembro de 2025.
- ↑ Ferreira de Paula, Ricardo Normando. "Ano Sideral e Ano Tropical". InfoEscola (en portugués). Consultado o 10 de novembro de 2025.
- ↑ "Calendario gregoriano". Concepto (en castelán). Editorial Etecé. Consultado o 10 de novembro de 2025.
- ↑ Bacelar, Jonildo. "História do Calendário". Guia Geográfico (en portugués). Arquivado dende o orixinal o 23 de xaneiro de 2026. Consultado o 11 de novembro de 2025.
- ↑ Ventura, Dalia (2023-03-25). "O que é o comprimento de Planck e por que ele marca um limite em nossa compreensão do Universo". BBC News (en portugués). Consultado o 14 de novembro de 2025.
- ↑ Jordan, Dana (2 de febreiro de 2024). "A jiffy is an actual unit of time in scientific and lay applications it can refer to any of several specific time spans the most common interpretation is 0 01 second". The Fact Base (en inglés). Consultado o 14 de novembro de 2025.
- ↑ Bray, Alexander (27 de outubro de 2016). "Laser assisted electron dynamics" (PDF). Arxiv (en inglés). Australian National University. p. 67. Consultado o 14 de novembro de 2025.
- ↑ "Svedberg". Conversion (en inglés). Consultado o 14 de novembro de 2025.
- ↑ Carpenter, Tom (2014-05-13). "802.11 Beacon Intervals – The Real Story". CWNP (en inglés). Consultado o 14 de novembro de 2025.
- ↑ "NASA – StarChild Question of the Month for February 2000". NASA (en inglés). febreiro de 2000. Consultado o 14 de novembro de 2025.
- ↑ "Tabla cronostratigráfica internacional". Instituto Cartográfico y Geológico de Cataluña (en castelán). Setembro de 2023. Consultado o 14 de novembro de 2025.
- 1 2 "The IAU and astronomical units". International Astronomical Union (IAU) (en inglés). Consultado o 14 de novembro de 2025.
- ↑ Guinot, Bernard (xaneiro de 2005). "Scales of Time". Metrologia (en inglés) 31: 431–440. doi:10.1088/0026-1394/31/6/002. Consultado o 15 de novembro de 2025.
