Sinclair ZX81

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
ZX81
Información xeral
Creador Sir Clive Sinclair
Fabricante Sinclair Research
Timex Corporation
Familia ZX81
Tipo Ordenador doméstico
Información comercial
Data de lanzamento 5 de marzo de 1981[1]
Unidades vendidas Máis de 1,5 millóns[2]
Información técnica
Procesador Z-80
Memoria RAM de 2 kB
Gráficos Semigráfico
Sucesor ZX Spectrum

A máquina chamada de Sinclair ZX81, ou soamente ZX81, era unha computadora doméstica producida pola empresa Sinclair Research e que tamén foi fabricada por Timex Corporation, na Escocia. Foi lanzada no Reino Unido en marzo de 1981 para ser a sucesora do modelo Sinclair ZX80, e seguiu como un modelo de baixo custo cuxa proposta era servir como un medio de introdución á informática doméstica ó público en xeral.

Como produto, tivo excepcional éxito, e vendéronse máis de 1,5 millóns de unidades antes que se parase a produción. Alén do mercado británico, a máquina tivo éxito comercial en moitos outros países, notabelmente os Estados Unidos, onde era inicialmente vendido como ZX-81. A Timex Corporation fabricouna e distribuíuna baixo licenza, aproveitando un considerable, mesmo que breve, auxe nas vendas após o seu lanzamento. Máis tarde, a Timex produciu as súas propias versións do ZX81 (Timex Sinclair 1000 e Timex Sinclair 1500), mais estas foron adaptacións para o mercado dos EE.UU. Outros clons do ZX81 foron producidos en varios países sen autorización.

A máquina foi proxectada para ser pequena, sinxela e, sobre todo, barata, ó utilizar o mínimo posible de compoñentes na súa fabricación. A saída de vídeo foi pensada de forma que unha televisión fose máis comunmente usada ca un monitor dedicado. Os programas e os datos eran cargados e gravados en fita casete. Había só catro chips na placa base e apenas 1 kB de memoria. A máquina non tiña ningunha chave de potencia ou calquera partes mobles (coa excepción dunha chave selectora do canal do VHF presente nos primeiros modelos ZX81 estadounidenses e nos Timex Sinclair 1000). O teclado usado era do tipo de membrana sensible.

As limitacións do equipamento fixeron xurdir un mercado de periféricos producidos por terceiros para mellorar as súas capacidades. Tales limitacións, con todo, conseguiron levar a cabo o obxectivo de manter o custo da máquina tan baixo canto posíbel. O seu deseño peculiar fixo con que o seu proxectista, Rick Dickinson, gañase un premio de Consello do Deseño.

Alén de ser vendida como un produto listo para uso, a máquina podería ser comprada por correo na forma de kit, o que era entón unha innovación importante, pois era a primeira computadora doméstica barata que apareceu no mercado e que podería ser comprada nas tendas das rúas e sitios comerciais comúns, sendo que as vendas foron empezadas por W. H. Smith que logo foi seguido por moitos outros. O ZX81 marca o comezo de cando a computación no Reino Unido se tornou unha actividade do público en xeral, mais cunha actividade de empresarios e entusiastas en electrónica. Inspirou a creación dunha comunidade enorme de adeptos e algúns fundaron os seus propios negocios de produción de software e hardware para o equipamento. Moitos destes tiveron un papel importante na industria informática británica en anos máis tardíos. O éxito comercial do ZX81 fixo da Sinclair Research un dos principais fabricantes da Gran Bretaña no ámbito informático, xerando cantidades enormes de lucro, e levando eventualmente o fundador da empresa, Clive Sinclair, a obter un título nobiliario.

Características[editar | editar a fonte]

Teclado do ZX81, revisión 3 da placa base

O ZX81 era vendido con 1 kB de memoria na placa base, que oficialmente podería ser expandido externamente ata 16 kB. Os circuítos eran acondicionados dentro dunha caixa plástica en forma de cuña, medindo 167 mm (6"6) por 40 mm (1"6) de altura. A memoria RAM era provida por un só chip 4118 (1024 bytes × 8) ou dous 2114 (1024 bytes × 4). Había soamente outros tres chips máis: un microprocesador Z-80A, de 8 bits e 3,5 MHz, da NEC, unha (ULA), da Ferranti, e un chip de memoria ROM con 8 kB, que almacenaba un intérprete simple de BASIC. A máquina enteira pesaba só 350 gramos (12 oz).[3] As primeiras versións da extensión externa de RAM contiñan 15 kB e utilizaban unha variedade de chips de memoria, mentres as versións máis tardías contiñan 16, mais o kilobyte de nivel máis baixo ficaba desactivado.

A parte de fronte do chasis ficaba ocupada por un teclado de membrana con 40 posicións que amosaba 20 gráficos e 54 caracteres invertidos de vídeo.[3] Cada tecla posuía ata cinco funcións, accedidas vía accionamento das teclas SHIFT e FUNCTION. Verbi gatia, a tecla P combinaba os caracteres p e " mailos comandos da linguaxe BASIC PRINT e TAB. O ZX81 empregaba unha disposición estándar do teclado QWERTY. O teclado era mecanicamente ben sinxelo, consistindo en 40 membranas e 8 díodos baixo o panel plástico, conectado nunha matriz de oito liñas e cinco columnas.[4]

Os portos de entrada e saída do ZX81 estaban dispostos en catro conectores no lado esquerdo da caixa. A máquina utilizaba unha televisión común para servir coma monitor de vídeo, por medio dun modulator de RF incorporado. O modo de texto podía exhibir 24 liñas de 32 columnas de caracteres, e, utilizando unha matriz de 2×2 bloques de semigráficos desde o conxunto de carácter da máquina, amosaba un modo gráfico de 64 × 44 píxeles, tamén directamente usable vía a linguaxe BASIC por medio dos comandos PLOT e UNPLOT, deixando 2 liñas libres na base do vídeo. Dúas tomas de 3,5 mm conectan o ZX81 á saída de áudio e ó micrófono e servían para ligar un reprodutor casete, habilitando o almacenamento de datos, lidos e gravados nunha taxa de 50 bauds, o que fornecía dun medio de almacenamento un pouco inestable para o sistema, que non fora construído con este tipo de recurso. Toda a máquina consumía 420 mA de corrente continua ente 7 e 11 volt, fornecida por unha fonte de 9 vol.[3]

O chip de ULA, descrito polo manual do ZX81 como o "faitodo" do sistema, ten un número de funcións chaves, que outros computadores concorrentes usaban un conxunto de circuítos integrados, e poden ser listadas:[5]

  • Sincronización de exhibición da pantalla;
  • Xeración do ciclo do reloxo de 6,5 MHz, do cal un ciclo de 3,25 MHz era xerado para o procesador;
  • Xeración do sinal de saída de son para o dispositivo de casete no modo de gravación;
  • Procesamento do sinal de entrada da casete no modo de reprodución;
  • Soporte ó teclado;
  • Manexo dos enderezos da memoria requisados pola CPU para decidir cando ROM e RAM terían que ser activadas;
  • Control xeral do sistema de cronometría.

O modulator de RF incorporado podía amosar unha imaxe de vídeo UHF de 625 liñas en pantallas coloridas ou non no sistema de televisión utilizado no Reino Unido, Australia, e países europeos máis occidentais. En Francia requiríase unha versión lixeiramente modificada da máquina para producir a modulación de vídeo positiva do estándar SECAM, mentres os EE.UU. e Canadá requiriron un chip de ULA diferente para soportar o seu sistema VHF de 525 liñas (NTSC). Ámbolos ZX81 e o seu predecesor, o ZX80, teñen un significativo inconveniente no xeito que manexan a mostra de vídeo, pois ningunha das máquinas tiña o bastante poder computacional de correr a toda velocidade e simultaneamente manter a exhibición da pantalla. No ZX80, isto significaba que a pantalla ficaba baldeira en tódalas veces na que a máquina levaba a cabo unha tarefa, causando unha irritante choscada cando se executaba unha tarefa máis curta, coma procesar o uso dunha tecla.[6]

Dúas vistas do ZX81, unha que amosa o lado esquerdo con catro conexións rotuladas "TV", "EAR", "MIC" and "9V DC", respectivamente, e outra que amosa o lado traseiro coa abertura no chasis para acceso á placa base.
Vistas esquerda e traseira, mostrando a rañura de expansión, as tres conexións de entrada e saída (televisión, auriculares e micrófono) e entrada de enerxía de 9V

Os proxectistas do ZX81 adoptaron unha aproximación mellorada, implicando o uso de dous modos chamados SLOW (lento) e FAST (rápido) respectivamente. En modo lento, tamén chamado "computar e amosar", o ZX81 concéntrase en producir a exhibición na pantalla, correndo o programa só na cuarta parte do tempo – no efecto que atrasa a máquina, a pesar de que na práctica a diferenza de velocidade entre os modos depende de que tarefa computacional está en curso.[7] No modo rápido, o procesamento ocorre continuamente, mais o vídeo é marxinado ós seus propios recursos – equivalente ó modo operativo estándar.[8]

Outra particularidade do hardware producía un dos aspectos máis distintivos da pantalla do ZX81: durante a lecura ou a escrita, aparecían raias movéndose a través da pantalla. O mesmo pino do chip ULA era usado para traballar os sinais de saída de vídeo e son, producindo as raias coma un padrón de interferencia. O circuíto da ULA non podía manter a exhibición durante as operacións de escrita e lectura, pois tiña que traballar de modo continuo para manter o axustada a taxa de baud para transferencias de datos. A interferencia producía as raias.[5]

A pequecha memoria do ZX81, cando non expandida, significaba un desafío meirande para os programadores. A simple mostra dunha pantalla chea requiría 793 bytes, as variábeis de sistema tomaban os outros 125, e o programa, búfer de entrada e pilas necesitaban máis memoria do que aquilo.[9] Mesmo así, os programadores habilidosos eran capaces de conseguir unha cantidade sorprendente con apenas 1 kB. Un exemplo notable era 1K ZX Chess, de David Horne, que conseguiu incluír a maioría das regras de xadrez en só 672 bytes. A máquina lograba gorecer a súa memoria ata un certo punto pola representación de tódolos comandos BASIC coma símbolos dun byte, almacenados coma caracteres "individuais" na banda superior do seu conxunto de caracteres único (non-ASCII).[10]

O conector lateral ou a interface externa no bordo traseiro do ZX81 é unha extensión da placa base. Isto proporciona un conxunto de enderezo, control, e liñas de dato que poden estar acostumados a comunicar con dispositivos externos.[11] Tanto entusiastas como unha variedade de terceiras empresas fixeron uso desta característica para crear unha gama ancha de produtos para o sistema.

Comparacións entre ZX81 e outros aparatos informáticos[editar | editar a fonte]

A táboa seguinte proporciona unha comparación entre as capacidades do ZX81 e outros ordenadores que existían no mercado no tempo do lanzamento do ZX81. Os prezos son de decembro de 1982.[12]

Equipamento Memoria RAM estándar Expansibilidade CPU Almacenamento Maiúsculo e minúsculo Prezo de táboa (US$) Número de cores Resolución máxima Son
Apple II Plus 16 kB 64 kB Tecnoloxía MOS 6502, a 1 MHz (8-bit) Casete / disco flexíbel (até 143 kB por unidade) Non 1 330 16 280 × 192 píxeles Clics vía altofalante
Atari 800 16 kB 48 kB Tecnoloxía MOS 6502, a 1,78 MHz (8-bit) Casete / disco flexíbel (até 92 kB por unidade) Si 899,95 256 320 × 192 píxeles catro voces / catro oitavas
Commodore PET 16 kB / 32 kB 32 kB Tecnoloxía MOS 6502, a 1 MHz (8-bit) Casete / disco flexíbel (até 1 024 kB por unidade) Si 995 Monocromático 80 × 50 píxeles unha voz / tres oitavas
Commodore VIC-20 5 kB 32 kB Tecnoloxía MOS 6502, a 1,02 MHz (8-bit) Casete / disco flexíbel (até 170 kB por unidade) Si 260 16 176 × 184 píxeles 3 voces / ruído branco
Dragón 32 32 kB 32 kB M6809, a 1,7 MHz (0,89 MHz velocidade operativa) (8/16-bit) Casete / disco flexíbel (até 180 kB por unidade) Non 175 8 256 × 192 píxeles unha voz
IBM PC 16 kB 512 kB Intel 8088, a 4,77 MHz (16-bit) Casete / disco flexíbel (até 320 kB por unidade) Si 1 265 16 640 × 200 píxeles unha voz
Radio Shack TRS-80 Modelo III 16 kB 48 kB Zilog Z80, a 1,78 MHz (8-bit) Casete / disco flexíbel (até 175 kB por unidade) Si 699 Monocromático 128 × 48 píxeles Son básico pola interface casete
Radio Shack TRS-80 Color 4 kB 64 kB Motorola M6809E, a 0,894 MHz (8-bit) Casete e disco flexíbel (até 153 kB por unidade) Non 399 8 256 × 192 píxeles 1 voz
Texas Equipa TI-99/4Un 16 kB 48 kB TMS de TI9900, a 3 MHz (16-bit) Casete e disco flexíbel (até 90 kB por unidade) Si 299 16 256 × 192 píxeles 3 voces e ruído branco
ZX81 / TS1000 1 kB / 2 kB 64 kB Zilog Z80, 3,25 MHz ou NEC Z80, a 3,25 MHz (8-bit) Casete Non 99,95 Monocromático 64 x 48 píxeles Son básico pola interface casete

Historia[editar | editar a fonte]

Prolegómenos[editar | editar a fonte]

Calculadora de peto compacta Sinclair Executive (1972)

A primeira empresa de Clive Sinclair, Sinclair Radionics, foi estabelecida o 1962, e fixo o seu nome producindo unha gama ancha de produtos electrónicos baratos para o mercado afeccionado e de entusiastas. Os seus produtos incluían amplificadores, radios, multímetros e outros elementos xeralmente vendidos en forma de kit a entusiastas e outros afeccionados.[13] A empresa entrou nun mercado novo en 1972 cando lanzou a primeira calculadora de bolso "leve", a Sinclair Executive.[14] un éxito importante que a Radionics aproveitou para lanzar unha gama ancha de calculadoras de peto. A expansión subseguinte da empresa fíxoa a meirande fabricante de calculadoras de Europa o ano 1975.[15]

No fin dos anos 1970, con todo, a Sinclair Radionics estaba en serias dificultades, pois perdera a súa capacidade de competir eficazmente no mercado de calculadoras que fora inundado por unha nova xeración de produtos xaponeses producidos con pantallas de cristal líquido, a cal era moito máis capaz e eficiente que as calculadoras da Sinclair, que usaban LED.[16] Os proxectos para desenvolver unha televisión de peto e o reloxo dixital resultaron un fracaso moi caro. As perdas da empresa atangueron cifras de 350,000 de libras esterlinas entre 1975 e 1976, traéndoo ás marxes da bancarrota.[17] No mes de xullo de 1977 a Radionics foi rescatada por unha axencia estatal, a Consellería Nacional de Negocios (NEB, do inglés National Enterprise Board), que a recapitalizou por medio dun préstamo, asumindo o control do 73% da empresa.[15]

A relación de Clive Sinclair coa Consellería era conflitiva por conta de nocións contraditorias sobre que dirección tería que seguir a empresa. A empresa empezou un proxecto para desenvolver un computador doméstico, mais a Consellería quería concentrarse na rama de instrumentos do negocios, que era a única área na que había rendimentos. Sinclair discordou vehementemente do que caracterizaba como unha visión "de que non había futuro nos produtos electrónicos de consumo".[18] Isto e outras disputas levaron á dimisión de Sinclair da Radionics en xullo de 1979.[19]

Mentres disputaba coa Consellería, Clive Sinclair tornouse un "salvavidas corporativo" na forma dunha empresa instrumental baixo o seu control exclusivo – Ablesdeal Ltd –, a cal foi estabelecída en 1973 e despois rebautizada Ciencia de Cambridge. Esta nova empresa tornouse o vehículo polo cal Sinclair podería perseguir os seus propios proxectos, libre da interferencia do ente estatal.[20] A pesar do seu éxito no mercado informático, Sinclair vía os computadores soamente como unha actividade intermediaria. Como el dixo no periódico Sunday Times de abril de 1985: "só empezamos a traballar con computadores para obter capital para o resto do negocio", especificamente o desenvolvemento da televisión de peto TV80 e do vehículo eléctrico C5, ambos, por fin, fracasados.[21] Nunha entrevista para Practical Computing, Sinclair explicou:

Eu fago ordenadores porque son un bo mercado, e porque son un proxecto interesante. Eu non me sinto mal en producirlos e vendelos por diñeiro ou outra cousa, hai unha demanda para eles e tamén non fan mal, mais non penso que salvarán o mundo.[22]

Precursores: MK14 e ZX80[editar | editar a fonte]

Science of Cambridge MK14 (1978) – o primeiro ordenador de Sinclair, vendido como kit para ser montado polo comprador.

Polo fin da década de 1970, as empresas americanas producían computadoras domésticas sinxelas na forma de kits como o MITS Altair e IMSAI 8080. Isto espertou o interese entre os entusiastas en electrónica no Reino Unido, mais por causa dos prezos relativamente altos maila renda dispoñible máis baixa reduciron o atractivo dos produtos americanos. O 1977 a revista New Scientist expuña que "o prezo dun conxunto americano en dólares rapidamente se traduce á mesma figura en libras esterlinas ó tempo que chega ás beiras de Gran Bretaña".[23] As computadoras persoais no mercado estaban tamén dispoñibles para o mercado de alto desempeño, mais era extremadamente caro. Olivetti ofrecía por 2.000 libras, e o Commodore PET, lanzado en 1979, era vendido por 700 libras. Non existía nada de baixo custo para o entusiasta no mercado. Sinclair percibiu que isto proporcionaba unha boa oportunidade comercial.[24]

O primeiro computador doméstico de Sinclair era o MK14, o cal foi lanzado en forma de kit en xuño de 1978, pero estaba moi lonxe de ser un produto de masas.[25] O propio nome MK, un acrónimo de "Microcomputer Kit", era indicativo das súas orixes como produto desenvolvido por e para aficcionados. O modelo non tiña pantalla mais usaba un mostrador de LED (a Science of Cambridge produciu un módulo en tarxeta que habilitaba a conexión a unha televisión de UHF); non tiña ningún chasis, consistindo dunha placa de circuíto exposto; non tiña dispositivo de almacenamento incorporado e só 256 bytes de memoria; e a entrada era por un teclado hexadecimal con vinte posicións.[26] A pesar das limitacións, a máquina vendeu a respectable contía de 10–15,000 unidades; en comparación, o Apple II, que era moito máis caro, vendeu só 9.000 unidades nos Estados Unidos, un moito mercado ben máis grande, en 1978.[27][28] Este éxito convenceu Clive Sinclair de que había un mercado virxe para computadores de baixo custo.

Sinclair seguiu o MK14 coa produción do ZX80, na época, a computadora máis pequecha e máis barata do mundo, que foi lanzada en xaneiro de 1980, custando 99,95 libras (equivalente a 319 libras a prezos de 2009).[29] A empresa non fixo absolutamente ningunha pescuda de mercado antes do lanzamento do ZX80; segundo Clive Sinclair, el tivo sinxelamente unha intuición de que o público xeral estaría suficientemente interesado para facer tal proxecto factíbel e foi adiante pedindo 100,000 conxuntos de partes de modo que podería lanzar en alto volume.[30]

O Sinclair ZX80 (1980). Era o predecesor inmediato do ZX81 e compartiu moitas das mesmas características de deseño.

O deseño do ZX80 presentaba moitas características chaves que foron levadas ó ZX81; así Sinclair máis tarde dixo, "o ZX80 era moitísimo unha un paso na dirección do ZX81".[31] O deseño foi conducido enteiramente ata o prezo desexado – a máquina tería que custar menos que 100 libras mais aínda teñer un bo lucro.[24] A súa distinta caixa branca en forma de cuña e o teclado de membrana sensible ó toque eran concepción de Rick Dickinson, un novo deseñador industrial británico que fora entón contratado recentemente por Sinclair. Tempos máis tarde recordou Sinclair que "todo era feito co pensamento nos custos. O deseño era a cara da máquina."[32] O teclado incomún era o resultado dos cortes nos custos. Usouse unha folla de plástico na cal foron imprimidas as teclas, soprepondo un circuíto metálico que rexistraba cando unha tecla era premida. Isto evitou o gasto cun teclado do tipo de dactilógrafo, aínda que tal tipo de proxecto tivese moitos inconvenientes no uso ordinario e canto á sensibilidade.[33]

Dentro do chasis, había moitas máis semellanzas co ZX81. Coma o seu sucesor, utilizaba un microprocesador Z-80A e tiña só 1 kB de memoria RAM. Posuía un intérprete de BASIC especialmente escrito nun chip de ROM dedicado e podería utilizar unha televisión coma monitor de vídeo. Para almacenaxe de datos usaba un gravador de casete común. A diferenza principal entre as dúas máquinas estaba na programación interna, e cando foi lanzado o ZX81, os donos do ZX80 podían actualizar os esquipamentos polo simple troco da ROM.[1]

O ZX80 foi un éxito inmediato, vendendo 20.000 unidades durante os primeiros nove meses.[34] A Science of Cambridge producía ZX80s no índice de 9 000 por mes polo fin de 1980 e, ó cabo de 18 meses do lanzamento, vendéronse 100,000 unidades.[35][36] O éxito comercial do ZX80 provocou a necesidade dun produto seguinte. A empresa foi rebautizada Sinclair Computadores en novembro de 1980, reflectindo o seu foco novo, e despois Sinclair Research en marzo de 1981.[37]

O caso do BBC Micro[editar | editar a fonte]

O lanzamento do ZX81 foi catalizado en parte polo plano da BBC de producir unha serie de televisión, para 1982, con foco no fenómeno da popularización da informática e da programación. A BBC pretendía encargarlle a un fabricante existente facer unha máquina doméstica coa marca da BBC, que sería conectada coa serie. Cando Sinclair soubo do proxecto en decembro de 1980, escribiulle á BBC informándoa de que estaba para anunciar unha versión nova do ZX80, chamado de ZX81, no comezo de 1981. Remediaría algunhas deficiencias do ZX80 e sería aínda así máis barato e máis avanzado.[38] Sinclair naturalmente quixo que o ZX81 fose un candidato para o contrato de BBC e fixo presión para a súa adopción. Sinalou que xa había 40.000 usuarios do ZX80 e que, durante a exhibición da serie, habería probablemente cerca de 100.000 utentes de ZX81 (o que podería ser resultado de subestimación de aproximadamente 400.000 – unha indicación de como o ZX81 xa era un éxito e superara mesmo as expectativas de Sinclair).[39]

Un prototipo do ZX81 foi demostrado a representantes de BBC en xaneiro de 1981, mentres a rival Acorn Computers propuxeron o seu ordenador Proton, un proxecto – do cal non aínda existía aínda un prototipo – baseado no Acorn Atom.[40][41] Para o desánimo de Sinclair, o contrato foi para Acorn, que lanzou a máquina o xaneiro de 1982.[42] Paul Kriwaczek, o produtor de The Computer Programme, explicou as súas reservas nunha entrevista de marzo de 1982 entrevista de Your Computer:

Eu ficaría moi relutante en vender algo coma Sinclair [ZX81] pola BBC, porque é moi limitado. Non se poder expandir o Sinclair, que é basicamente un produto de consumo descartable. A súa utilidade aséntase no ensino de progranmación, mais eu non creo que no futuro todos apenderán a programar en BASIC.[43]

Sinclair fíxose crítico da decisión da BBC, acusándoa de incompetencia e arrogancia.[44] Pouco despois da Acorn gañar o contrato coa BBC, o Goberno emitiu unha lista de computadores recomendados, incluíndo o BBC Micro e Research Machines 380Z, que as escolas poderían adquirir, coa axuda dunha subvención, para prezo medio; os produtos de Sinclair non foron incluídos na lista. Sinclair Respondeu lanzando o seu propio programa de medio prezo, no que lles ofrecía ás escolas a posibilidade de comprar un ZX81 con 16 RAM por 60 libras, máis unha ZX Printer tamén a medio prezo, nun total de 90 libras. Unha vez que o equipamento máis barato da lista do Goberno custaba 130 libras, isto era unha oferta bastante atractiva para moitas escolas, e aproximadamente 2.300 compraron o produto de Sinclair.[45][46]

Desenvolvemento e fabricación[editar | editar a fonte]

A placa base do ZX81 motherboard, versión 1. A ULA Ferranti está á esquerda e o procesador NEC Z80, ó centro. O modulador de saída para vídeo está na parte superior esquerda. No canto dereito inferior fica un cable que conecta ó teclado.
Placa base do ZX81, revisión 3
Placa base do ZX81, revisión 3, lado detrás

O desenvolvemento do ZX81 estaba en curso mesmo antes do lanzamento do ZX80. O enxeñeiro xefe de Sinclair, Jim Westwood, foi encargado da tarefa de mellorar o ZX80 reducindo o número de compoñentes e así baixar os custos. El tamén buscou axeitar algúns dos problemas máis inconvenientes do ZX80. Westwood e os seus colegas concluíron que o número de compoñentes podería reducirse moito ó combinar dezaoito dos chips do ZX80 nunha soa matriz lóxica (ULA), un tipo de chip de propósito xeral que lle deixase ó fabricante reprogramalo para obter os seus resultados particulares en vez de desenvolver o seu propio circuíto con gastos meirandes.[47] Ferranti produciu o chip novo para Sinclair, quen loou o proxecto de Westwood como triunfo de innovación: "O ZX81 tivo catro chips cando o noso competidor máis próximo neste respecto, o TRS-80, tivo 44."[48][49] Só o 70% das portas de lóxica nas ULA deberían utilizarse, mais Sinclair decidiu obter beneficio máximo por utilizarlles todo. Isto resultou nun desconfortable quentamento da máquina durante o uso.[50] O folclore dicía que o ZX81 tiña que ser arrefecido cunha caixa de leite frío sobre o equipamento.[51][52]

A ROM do ZX81 foi duplicada para 8 KB, diferente do ZX80, que tiña só 4KB. Isto posibilitou unha implementación máis acadada dunha versión do ANSI Minimal BASIC (denominado Sinclair BASIC pola empresa). Clive Sinclair encargou unha empresa chamada de Nine Tiles, que xa producira o a ROM do ZX80, para desenvolver o software da ROM nova para o ZX81.[48] O código foi escrito por John Grant, o dono da Nine Tiles, e Steve Vickers, quen se uniu á empresa en xaneiro de 1980. Grant concentrouse no software que controlaba a máquina do ZX81, mentres Vickers desenvolveu o novo BASIC e redactou o seu manual. As instrucións de Sinclair para a rolda non eran nada específicas, mais deberían principalmente se preocupar de remediar un defecto chave do ZX80 de modo que a máquina nova podería ser utilizada para cálculos e programación práctica. Vickers Máis tarde recordou:

No que toca a Clive, non se trataba do que a máquina era capaz de facer, mais do que podería ser montado nela segundo o orzamento dos compoñentes que el tiña en mente. O único documento a respecto do ZX81 era sobre mellorar o procesamento que tiña no ZX80.[53]

A ROM nova incorporou trigonometría e funcións de punto flotante, que faltaban no predecesor: o ZX80 só podería tratar números enteiros. Grant xurdiu cunha das característica máis novas do ZX81, un verificador de sintaxe que indicaría os erros en código BASIC paulatinamente á escrita (diferente do estándar daquel tempo, que só amosaba os erros despois de que o programa era executado).[54] Desafortunadamente para Vickers, presentouse un erro logo notado, chamado "bug da raíz cadrada", que provocaba que a operación da raíz cadrada de 0,25 devolvía erroneamente o valor 1,3591409, un erro debido a problemas de integración da programación da Impresora ZX Printer directamente na ROM. A despeito de que fora eventualmente arranxado, o bug tornouse causa de controversia e Sinclair foi forzado a substituír algunhas das computadoras vendidas primeiro.[55] Nunha nota máis positiva, o traballo de Vickers no manual foi recibido favorabelmente, sendo descrito o 1983 como "un dos textos clásicos de BASIC".[56] Max Phillips comentou nunha retrospectiva de What Micro?:

Foi feito un traballo razoable e dá moitas informacións para practicar o lector. É ben honesto sobre as limitacións da máquina e dá cantidade de bos de consellos e suxestións para superalas... O mellor de todo, trátase dunha guía completa e ampla. Hai unha gama de informacións avanzadas e xeralmente non reveladas. O novato nolas entenderá por un bo tempo, pero así que aprenda algunhas ideas máis complexas, o manual xa estará pronto.[57]

A tarefa de deseñar a caixa do ZX81 outra vez coubo a Rick Dickinson, que produciu unha versión actualizada da forma de cuña do ZX80. Nese tempo, o equipo de deseño era capaz de utilizar modelaxe por inxección, que lles posibilitou entregar un chasis de calidade alta.[58] Dickinson orixinalmente considerou o ZX81 como "unha gama expansible de caixas que seguirían unha aproximación vagamente modular con anchura común", aínda que esta abordaxe finalmente caeu.[59] Do inicio ó fin, o proceso de deseño tomou aproximadamente seis meses.[60]

Un dos debuxos orixinais de Rick Dickinson do concepto do ZX81, amosando a máquina como parte "dunha gama expansible das caixas que seguen un vagamente unha abordaxe modular".

O ZX81 foi lanzado o 5 de marzo de 1981 en dúas versións (aínda así con compoñentes idénticos) – unha máquina premontada ou unha versión máis barata en kit, que o comprador podería montar. Ámbalas dúas versións foron fabricadas en Dundee, Escocia pola Timex na planta de Dryburgh.[1][61] A Timex non fora unha elección obvia de subcontratación industrial, porque a empresa tiña pouca experiencia na produción de electrónicos. Era un fabricante ben estabelecido na rama de reloxos mecánicos mais pasaba por unha crise no comezo da década de 1980. Os lucros diminuíron a virtualmente cero cando o mercado de reloxos mecánicos estancou por causa da competición cos modelos dixitais. Recoñecendo a tendencia, o director da Timex, Fred Olsen, determinou que a empresa diversificase a outras áreas de negocio.[62]

O cambio pola Timex veu nun tempo ideal para Sinclair. O ZX80 probouse máis popular que o esperado, e a fabricante corrente, unha pequecha empresa de electrónicos de St Ives, carecía de recursos para satisfacer as exixencias. A Timex asumiu a produción do ZX80 a fins de 1980.[62] O arranxo ficou bo para ámbalas as empresas e a Timex tomou a fabricación do ZX81, auxiliado por investimento na súa planta de Dundee.[63] Sinclair inicialmente planeaba producir 10.000 unidades por mes, aumentando esa capacidade para 30.000 despois dun ano.[1] Con todo, a Timex inicialmente tivo problemas significativos en producir un número bastante para satisface-la esixencia. Como consecuencia, levaba ata nove semanas a estrega dunha computadora por correo. E non foi ata setembro de 1981, cinco meses após o lanzamento do ZX81, que o tempo de entrega finalmente atendeu o prazo prometido de vinte oito días.[64] Quen xa posuía ou adquirira recentemente o ZX80 non foi excluído, e calquera que pedise un ZX80 nas dúas semanas antes do lanzamento do ZX81 recibiría a máquina máis nova, mentres os donos vetustos eran capaces de actualizar o seu equipamento pola adquisición, por 20 libras, dun chip de ROM para ser agregado á placa base.[1]

A fiabilidade do ZX81 era polémica. W.H. Smith, un dos distribuidores chaves da máquina, tiña unha política na súa empresa de pedir un equipamento a máis do que era de feito requirido para venda, de modo que tería bastantes substitucións para máquinas defectuosas.[65] Problemas similares foron informados no mercado estadounidense, onde os informes da época suxeriron que só a terra parte dos ZX81 funcionaba de feito.[66] Con todo, números liberados por Sinclair afirmaban que só 2,4% das máquinas montadas foron regresadas, a pesar de que 13% de kits foi regresado.[63] Clive Sinclair Fortemente negou calquera problema con fiabilidade:

Temos unha taxa de fallas nos nosos equipamento máis baixa cás de calesquera outros no mundo, e a razón para iso é que facemos todo para manter a calidade alta. A liña de produción do ZX81 é un milagre da eficiencia: despois de todo, unha máquina é montada a cada dez segundos. Elas pasan por un control de calidade sorprendente. Temos tamén os menores gastos con compoñentes entre tódolos outros. Usamos apenas catro chips mentres os outros empregan corenta.[22]

Sinclair atribuíra o índice de fracaso máis alto do kits ós clientes que romperon os compoñentes inserindo ou soldando do xeito incorrecto, aínda que a empresa admitise que había un problema persistente coas fontes que afectaron os kits e máquinas prontas.[63] O problema máis grande era quizais a falta dun servizo posvenda, o cal Robin Clarke, da New Science, describiu como "un dos peores rexistros de desempeño de posvendas de calquera empresa".[67] Financial Times observou que "as oficinas de Clive Sinclair están cheas con computadores regresados que poden tomar meses para ser reparados."[36] A lentitude da empresa en substituír os devolvidos e entregando máquinas pedidas recentemente significaron que a Sinclair Research gañou unha reputación  pobre sobre o servizo de cliente.[68]

Mercadotecnia[editar | editar a fonte]

A publicidade do ZX81 foi feita pola axencia de mercadotecnia Primary Contact (agora parte de Ogilvy & Mather), que proporcionaba servizos de mercadotecnia para Sinclair desde 1971, debendo continuar así ata 1985. A entrada de Sinclair no nacente mercado de informática doméstica deu á Primary Contact un desafío importante – como vender un produto simultaneamente para entusiastas e persoas comúns, que probabelmente tiñan pouco ou ningunha familiarización con computadoras.[69] A resposta era perseguir o que o xornalista David O'Reilly de revista de MicroScope descrita como só-usuario "estratexia proutilizador" de obxectivo único. Chris Fawkes, un dos directores da Primary Contact, explicou: "trouxemos computadores persoais ó mercado de masa para mostrar que non tiveches que ser un neon prodixio para utilizar un".[70] Conforme dixo Clive Sinclair nunha entrevista de 1982 na Your Computer,

Hai dou gandes mercados: o dos afeccionados e o dos cidadán comúns. Vender para afeccionados era unha certeza, pois tiñamos moita experiencia e estabamos a ofrecer un produto mellor. A perspectiva menos segura era no que dixo respecto das persoas comúns. Había o idea de que se vendésemos unha ordenador mailo o seu manual para autoaprendizaxe por un prezo atractivo, as persoas poderían compralo como encomenda postal, o que de feito sucedeu.[31]

Segundo Ben Rosen, por poñer un prezo tan baixo no ZX81, "Sinclair abriu un mercado completamente novo entre as persoas que nunca antes consideraron posuír un computador." Clive Sinclair recoñeceu a función que a intuición tivo na súa decisión para lanzar o ZX81 nunha escala tan grande: "era unha suposición que o home medio querería tal computador. El quería, e a nosa información é que moitas persoas están utilizando as máquinas con avidez".[44] Un retrospecto da New Science publicado de 1986 comentou:

A coquista de marcado de Sir Clive foi reducir o "concepto" de ordenador ó punto de poder ofrecer unha máquina por menos da mística marca de 100 libras. Para tal fin, teclados e monitores eficientes, memoria de tamaño funcional, sistemas versateis de almacenaxe e de ficheiro e cousas do tipo foron deixadas de lado, tornando accesible un fac simile de ordenador. A imaxe de mercado era máis importante do que o equipamento podería facer, pero a nacente industria de videoxogos creou un uso no que adolescentes - mozos e vellos - axiña fixeron a raison d'être dos seus novos equipamentos. Na maior parte dos casos, foi a ignorancia sobre a verdadeira tecnoloxía informática que fixo o éxito da marca ZX, a depeito da dispoñibilidade de accesorios que, posto que de forma ineficiente, tornaban o procesador ZX80 da cabuña destes xoguetes de luxo no núcleo dunha máquina útil.[71]

Propagandas grandes eran fundamentais á campaña publicitaria. A pesar da Sinclair Research ser unha empresa relativamente pequena, tiña unha política de longa data de utilizar anuncios en grande escala que se destacaban dos anuncios máis sinxelos dos outros. Esaxeos, exhortations, apelacións ao patriotismo, testemuños, debuxos atraentes e fotografías en páxinas duplas, variando de mes a mes, foron usadas para lograr compras feitas pola vía postal.[72] O anuncio de lentamente do ZX81 ilustra esta abordaxe. Unha fotografía do ZX81 ao lado dos periféricos oficiais de Sinclair dominaron o centro dunha páxina dupla. A contía de diñeiro polos produtos Sinclair era resaltado polos prezos que eran impresos en letras máis grandes cás outras partes do texto. Os benefícios do ZX81 eran promovidos co slogan apelativo "Computador Persoal Sinclair ZX81 – o corazón dun sistema que medra contigo". O anuncio destacaba o ZX81 BASIC Programming, o manual escrito por Steve Vickers, como "un curso completo de programación en BASIC, dende os conceptos máis elementares a programas complexos". Os beneficios educativos do ZX81 foron tamén acentuados ("é aínda moi sinxelo de te ensinar computación") e as súas vantaxes técnicas foron explicadas en termos relativamente non técnicos. Por exemplo, o método peculiar do ZX81 de escribir os comandos cunha soa tecla – resultado do método que aforrar memoria utilizando chaves de apnas un byte para representar comandos – foi presentado como "eliminación dun xeito enfadoso de escribir".[10] A orixe británica do ZX81 foi resaltada; "deseñado por Sinclair e producido na Gran Bretaña."[73] Unha propaganda de Sinclair nos Estados Unidos proporciona unha ilustración de como a empresa percibía o propósito do ZX81:

Por menos de 100 dólares, o Sinclair ZX81 farao comezar logo na computación persoal. Os seus fillos obterán unha comprensión sobre ordenadores que han beneficialos polo resto das súas vidas. E vostede estará pronto para tomar mellores decisións sobre o emprego e a compra de ordenadores, tanto no traballo coma na vida persoal.[74]

Esta abordaxe da publicidade foi conducido pola confianza de Sinclair na propaganda por vía postal. Este método tiña un alto custo cando comparado a adquirir espazo nas publicacións, mais tamén tiña a vantaxe de asegurar que tódalas vendas eran firmes e pre-pagas. Un grande alborozo no lanzamento produciu un grande influxo de caixa no comezo dunha campaña, aínda que tamén dependía de que o anunciado tivese bastante produto para satisface-la onda inicial de compras. Os anuncios serviron a un propósito adicional de facer presión sobre o mercado, co oxectivo de aumentar os números de vendas por medio dunha extratexia de simplemente "contar unha historia", como Clive Sinclair dixo: "Non que houbese unha proporción de compras por medio postal, mais as persoas verían os anuncios, o que axudaría a fixarlles a idea e as deixaría máis susceptibles a comprar cando o ítem aparecese nas tendas."[75]

O propio Sinclair tornouse un punto focal para a campaña de vendas, pondo unha cara humana no negocio, mentres a Sinclair Research foi retratada nos medios de comunicación como un destemido desafiante británico loitando na técnica e na forza de mercadotecnia contra o xigante americano e empresas xaponesas. David O'Reilly unha vez anotou, "polo uso astuto de relacións públicas, particularmente xogando enriba da súa imaxe dun británico tomando o mundo, Sinclair tornouse o nome máis coñecido en microcomputadoas".[76] A prensa popular logo agarrouse á imaxe.  A personaxe "Tío Clive" foi creado polo columnista de chisme de Personal Computer World, mentres os medios de comunicación enxalzaron Sinclair como xenio de visionario (ou mesmo, nas palabras do The Sun, "o máis prodixioso inventor dende Leonardo.") Cando Ian Adamson e Richard Kennedy colocaon, Sinclair fixo aumentar "a función de fabricante de microcomputadoras e aceptou o manto de científico pioneiro da Gran Bretaña conducíndoa a unha utopía tecnolóxica."[69][77]

Os prezos eran centrais para a estratexia de vendas, coma eran para a carreira de Sinclair. O ZX81 foi proxectado para para custar 70 libras e foi lanzado por 69,95 libras (montado) ou 49,95 (kit). Un folleto da Sinclair presentaba unha comparación do ZX81 coas catro máquinas que consideradas como os seus rivais principais – o Acorn Atom, Apple II Plus, Commodore PET e TRS-80. A comparación destacaba as diferenzas en custo, dende 630 libras, no caso do Apple II Plus a apenas 70 libras, polo ZX81, aínda así, mesmo pola comparación de Sinclair, a da Apple era por lonxe a máquina máis capaz.[78]

Segundo polo propio Sinclair, o prezo de 69,95 libras foi escollido despois de aplicar a "curva de experiencia" desenvolvida polo Boston Consulting Group. A experiencia previa de Sinclair no mercado de calculadoras destacaba o feito que un produto será máis rendíbel se vendido (por exemplo) a dúas veces o seu custo de produción do que a tres. Poderíase lanzar o ZX81 cun prezo máis alto, promovéndoo nun xeito máis tradicional como produto superior, mais escolleu non facer. En efecto, utilizouse o prezo máis baixo para estabelecer unha incontestable vantaxe antes da competición cambiarse para dentro do novo paradigma.[30]

Unha parte esencial da estratexia de mercadotecnia de Sinclair era utilizar regulares cortes de custos en intervalos estratéxicos para manter participación de mercado. Ian Adamson e Richarde Kennedy comentaron que a abordaxe de Sinclair era "asegurar e estender a [súa] vantaxe de mercado e provocar pánico na competición. Mentres a maioría de empresas reduce prezos cando os seus produtos son en baixa acentuada, Sinclair tende a dar desconto logo despois que as vendas atangan o pico. A vantaxe desta abordaxe é que os consumidores indecisos son atraídos para a clientela en canto a promoción do produto retén unha urxencia comercial, e o cálculo da competición sobre os custos son zarapallados."[79]

Esta táctica probouse altamente exitosa, con Sinclair anunciando en marzo de 1982 que vendera 250.000 ZX81s mundialmente.[80] Cando as vendas caeron no intre ata o lanzamento do seu sucesor, o ZX Spectrum, Sinclair reduciu o prezo da versión acabda a 49,95 libras en maio de 1982. Outro corte de 10 libras foi levado a cabo no abril seguinte. A pesar da competición aumentada con computadoras moito máis capaces, o ZX81 aínda vendía 30.000 unidades no mes ata fins de xullo de 1983, máis de dous anos despois do seu lanzamento.[80] Por aquel tempo, segundo Sinclair Research, algo alén de 1,5 millóns de máquinas foron vendidas.[2]

Distribución[editar | editar a fonte]

A versión en kit do ZX81 vendida por correo.

O arranxos de distribución do ZX81 eran unha parte esencial do seu éxito e marcaron unha ruptura no xeito como os computadores eran vendidos no Reino Unido. Sinclair fixera anteriormente o seu nome como vendedor postal – o ZX81 estaba dispoñíbel inicialmente só por correo –, mais o único xeito eficaz de verdade para cativar o mercado de masa era por medio das tendas de rúa. Afortunadamente para Sinclair, unha oportunidade de facer iso que foi dada por W.H. Smith, un venerábel dono dunha cadea de tendas de libros, revistas material de oficina. A empresa estaba estancada na década de 1970 e buscaba xeitos de revitalizar a súa imaxe e expandir a súa gama de produtos.[81]

Smith's empezara vendendo equipamentos de son e calculadoras polo fin dos anos 1970, cun grao modesto de éxito. O 1980 o seu director de desenvolvemento da mercadotecnia, John Rowland, tivo a idea de crear seccións de "coñecemento informático" en ramas importantes para vender libros de computadoras e revistas. A maioría dos elementos en exhibición eran importacións dos Estados Unidos mais o seu relativamente alto custo reducía a súa forza atractiva ó comprador casual.[81] O éxito comercial e potencial de mercado da masa do ZX80 atraeu o interese de Rowland, que se aproximou de Sinclair, vendo un prototipo do ZX81, polo que firmaron acordo de vender a máquina por Smith's con exclusividade polos primeiros seis meses após o seu lanzamento.[64] Rowland dixo: "o que fixemos agora foi traer as publicacións referentes a computadoras xunto cunha computadora real, para crear a sección de coñecemento informático da tenda", ao lado de software de computador e fitas casete. O ZX81 sería vendido en 112 tendas no Reino Unido e serviría como o peza central das seccións de coñecemento informático.[82]

As vendas do ZX81 enrida das expectativas foron vistas coma algo dunha aposta e Rowland os colegas ficaron inicialmente indiferentes sobre o esquema. Compradores da marca pensaron que sería improbable vender máis que 10 ou 15 unidades do ZX81 no lanzamento.[64] Rowland el pensou que o ZX81 vendería algo de 10.000 unidades durante os primeiros cinco meses do acordo de venda, equivalente ás vendas por correo dun mes de Sinclair.[82] No acontecemento, o ZX81 foi un grande éxito para Smith's, vendido por 99 libras facéndoo o primeiro computador doméstico do Reino Unido posto no mercado por menos de 100 libras. As seccións de "coñecemento informático" foron asolagadas con clientes ávidos, atafegando os 300 vendedores que foron adestrados para demostrar as máquinas; un correspondente do Financial Times escribiu estar "atordado e perplexo polas multitudes de estudantes agrupados ó redor do ZX81 na tenda local da W.H. Smith."[83] Dentro dun ano, Smith's vendera 350.000 máquinas, tornándoo un lucro estimado no todo de 10.000.000 libras. Vendas de periféricos, software, libros e revistas incrementaron aínda máis tal contía.[65]

As cades de tendas británicas Boots, John Menzies e os Currys empezaron vender o ZX81 tan logo o contrato de distribución exclusiva da Smith's concluíuse[85] e un número de empresas asegurou dereitos de distribución ultramarina para o ZX81, o cal era vendido en 18 países no mes de marzo de 1982.[84] Sinclair lanzou o ZX81 nos Estados Unidos en novembro de 1981 nun prezo de 149,95 dólares, a sersión montada, e 99,95, a versión para montaxe, inicialmente vendendo directamente ó mercado americano por vía postal.[85] Para ser útil o computador necesitaba dunha memoria extra 16 kB de RAM, que custaba 49,95 dólares. As vendas lograron 15,000 por mes o xaneiro de 1982, mentres American Express vendeu máis outros millares ós seus clientes. En febreiro de 1982 a Timex obtivo unha licenza coa Sinclair para vender o ZX81 directamente a miles de tendas retallistas nos EE.UU., pagando á Sinclair Research un 5% de roalty en tódolos hardware e o software Sinclair vendidos.[86] A empresa máis tarde pasou a producir os seus propios clons e variantes so licenza da Sinclair.[87] En agosto de 1982 Sinclair baixou os prezos dos ZX81 vendidos polo correo americano para 99,95 dólares (equipamento) e 79,95 (kit), e os seus anuncios expoñendo que "máis de 10.000 eran vendidos a cada semana".[88] En decembro de 1981 Mitsui obtivo dereitos para distribuír o ZX81 no Xapón, vendéndoo por vía postal por ¥38.700 (equivalente a 83 libras, a cambio de 1982), e vendía 5.000 unidades en xullo de 1982. A reacción favorable do mercado xaponés ó ZX81 levou Mitsui a empezar as vendas de balcón en librarías grandes en setembro de 1982, coas vendas anuais previstas de 20.000 unidades.[89] Nos Países Baixos, o Sinclair ZX81 común estaba dispoñible para venda logo que Bang & Olufsen fixeron unha versión chamada Beocomp.[90]

O produto tamén foi vendido por algún tempo en tendas duty-free nos aeroportos do Reino Unido. Con todo, este feito topou coas restricións de exportación do goberno, que quería evitar que países do bloque soviético países obtivesen bens occidentais de alta tecnoloxía. Non era feito insólito que visitantes da Unión soviética e outros países europeos orientais comprasen equipamentos en países occidentais coa finalidade de transferir a súa tecnoloxía ás industrias dos seus propios países. O 1983 o goberno pediu que os ZX81 fosen sacados das vendas en aeroportos.[91] Non había tal restrición en vendas para China comunista e a novembro de 1983 a Sinclair Research anunciou que asinara un acordo para exportar ZX81 en kit a unha fábrica en Guangzhou, onde serían montados para o mercado chinés.[92]

Recepción[editar | editar a fonte]

Un ZX81 típico incluíndo aparello casete e unha televisión en branco e negro Ferguson.

Análises do ZX81 destacaban o boa relación custo-beneficio da máquina mais tamén apantaban os seus inconvenientes técnicos. Como Tim Hartnell escribiu en Your Computer, "o ZX81 é ambos unha satisfacción e unha decepción". Aplaudiu as melloras que foron feitas sobre o ZX80, como un manual moito mellor, a exhibición e a o manexo de string, e chamou o ZX81 de "un primeiro computador moi bo" que "abrirá o mundo da compuación a moitos que terían acceso negado por causa do custo." Con todo, a memoria incorporada era tan pequena que o uso dun paquete de expansión da memoria era "obrigatorio para calquera uso interesante". El tamén pensaba que o ZX81 era alarmantemente inestable, pois tivo que ter as súas primeira dúas máquinas de proba substituídas antes de conseguir unha que traballase correctamente.[93]

Malcolm Peltu, da New Science, comentou que era "de grande valor técnico en relación ó custo monetario, particularmente para entusiastas", mais pensou tamén que outros "probabelmente ficarían con tedio moi rápido polo sistema moi básico". Destacou debilidades no manual e no software adxunto, criticándolles como "un mal concibido proxecto e descoidado na execución que fai a máquina parecer máis dura de utilizar e máis limitada do que é" e cuestionou se podería ser máis interesante adquirir un computador máis potente coma os da Acorn ou da Commodore. En xeral, concluíu, o ZX81 podería ter un valor limitado en axudar para ensinar programación en BASIC e superar as barreiras psicolóxicas á informática, mais "os sistema de Sinclair teñen un xeito camiño antes de aumentaren a calidade e o nivel de entendemento sobre a natureza e o uso de sistemas de información baseada entre descrente a respecto dos ordenadores".[94]

Mentres o editor de Personal Computer World estaba en vacacións durante maio de 1981, os seus colegas divulgaron a análise da revista sobre o ZX81 cunha capa que amosaba un chimpancé coa máquina por riba do título "Editor proba o ZX81". (O chimpancé regresou en asuntos máis tardíos para probar tódolos computadores seguintes de Sinclair). A análise, que foi escrita por Dave Tebbutt, recoñeceu que a máquina tivo inconvenientes significativos mais mesmo así representaba "absolutamente unha boa adquisición". Describiuse o ZX81 como "un produto precioso que terá atractivo enorme ás persoas que queiran descubrir máis sobre os computadores, mais sen llas custar un brazo e unha pata" e concluíu: "Se non sabes nada sobre os computadores e queres divertirse descubrindolles, entón esta máquina ofrece unha boa oportunidade de facerlo. Os nenos lles encantará o ZX81, sen sombra de dúbida, e sospeito que máis do que algunhas persoas que xa teñan familiaridade con computadores comprarán un, só para ter un pouco de diversión".[95]

Paul Taylor, do Financial Times, achou que o ZX81 era "unha potente e flexíbel computadora idealmente tallada como introdución divertida ós misterios da informática doméstica" mais informaba os lectores sobre as súas limitacións. Carecía de software, o teclado non era fácil de utilizar, non había gráfico suficientemente avanzado para ser capaz de reproducir xogos e a súa memoria incorporada era inadecuada. Aínda así, suxeriu, "o ZX81 é un produto británico único, parte xoguete, parte crebacabezas, parte ferramenta de aprendizaxe e eu penso que, proporcionado un acepta as súas limitacións e recoñece que calquera computador só o que é dito para facer, é valor bo como unha introdución ó pasatempo con informática caseira".[83]

The Age describiu o ZX81 como "non extremadamente sofisticado, e a súa memoria é bastante limitada. Tamén ten bastante a aparencia de xoguete". Concluíu que a computadora era "un xoguete ideal para mozos que queren habituarse co mundo da informática. É receptivo, barato, e moi fácil de utilizar".[96]

Billy Garrett de Byte, quen xa posuía un ZX80, eloxiou o manual do Timex/Sinclair 1000 (a pesar de que lamentou a falta do humor británico do orixinal), o "circuíto estado da arte", e o BASIC é "extraordinariamente potente" a pesar do tamaño pequecho da ROM. Concluíu que "o uso principal ... probabelmente será para aprender BASIC ou computadores en xeral. [El] limitou capacidades de expansión, e o teclado é demasiado pequeno e inadecuado para calquera traballo serio".[97]

David Babsky describiu o ZX81 como "un micro marabillosamente intelixente que non te fará perder tempo nen sentirse un parvo". Nunha comparación entre o ZX81 e o IBM-PC publicada en What Micro?, el loaba a amigabilidade do ZX81 e o seu sistema de verificación en tempo real da sintaxe BASIC dos programas, que describiu como "a característica que eu, como neófito en informática, quero ver incorporada en todo micro".[98]

Periféricos e programación[editar | editar a fonte]

Un ZX81 conectado ós periféricos Sinclair oficiais – o inestable paquete de 16 kB de RAM e a Impresora de ZX.
Vista do módulo de 16K RAM, amosando o seu connector

O éxito do ZX81 conduciu case inmediatamente ós entusiastas a produciren unha variedade enorme de periféricos e programas. Clive Sinclair estaba "entretido e satisfeito" pola atención que a súa máquina recibía, mais fixo pouco esforzo para explotar a demanda, cedendo de feito un mercado moi lucrativo a terceiros, unha decisión que indubidabelmente causou a perda de moito influxo de diñeiro.[22] W.H. Smith, por exemplo, conseguiu aproveitar un peculiaridade do ZX81, que era os donos acharen que os grabadores casete de baixa fidelidade mono, tecnicamente obsoleto, traballaban mellor como dispositivos de almacenamento que sistemas de música de alta calidade. Smith adquiriu baratos grabadores de casete "shoebox" no Extremo Oriente e vendíaos co logo W.H. Smith como "grabadores de dato. Foron vendidos máis de 100,000 en dezaoito meses.[65]

Alén do que Clarke describiu como "uns poucos e extraordinariamente pobres programas en casete"[68], Sinclair só liberou dous periféricos oficiais para o ZX81, un paquete de RAM de 16 kB (de feito igual un anteriormente liberado para o ZX80, mais remarcado) e a ZX Printer, ambos ligados ó conector traseiro. Eran vendidos nun prezo de lanzamento de 49,95 libras cada un, mais tiñan fallas notábeis. O paquete de RAM era moi pesado e apoiado só polo conector. Así, costumaba de caer do encaixe en momentos cruciais, trabando o sistema e facendo perder calquera cousa que o usuario escribira. Os usuarios empezaron a utilizar anacos de goma de mascar, fita adesiva de dous lados ou Blu-Tack para reparar o que ficou coñecido como o problema do "balanceo do paquete de RAM".[99] A ZX Printer era unha impresora de faísca minúscula que utilizaba dúas agullas electricamente cargadas para queimar a superficie de papel revestido con aluminio e marcar os puntos negros. Traballou razoabelmente ben ao principio mais a súa produción gorou rapidamente após un tempo.[100]

Moitos periféricos non-Sinclair apuntaron para remediar as carencias do ZX81 e proporcionar moitas capacidades novas. E estes incluían paquetes de RAM de até 64 KB, prometendo "axustarse ben ... dando unha conexión firme" ao equipamento; teclados do tipo dactilógrafo, impresoras máis avanzadas e xeradores de son, Había ata mesmo unha interface de disco duro, que Clive Sinclair achava ser soamente un adobío.[101][22][102] Unha gama ancha de programas foi tamén publicada. Dentro de só un ano do lanzamento, ó redor de 200 empresas independentes foron estabelecidas para fabricar e vender hardware compatible coas máquinas Sinclair.[103] As persoas dentro do ambiente industrial do ZX81 era moi a miúdo non profesionais do ramo informátio, mais eran, conforme o Financial Times anotou, "profesores escolares, funcionarios, técnicos e enxeñeiros eléctricos [quen] montou operacións pequenas no seu tempo libre".[36]

A popularidade do ZX81foi  publicamente demostrada o xaneiro de 1982 cando o servidor público Mike Johnstone organizou a "ZX Microfair" en Westminster Central Hall. Setenta expositores montaron algunhas casetas, na expectativa duns poucos visitantes, nunha sala cunha capacidade para 650 persoas. Máis de 12.000 persoas foron e a policía tivo que controlar a multitude. Miles, moitos de quen viaxaron distancias longas, enfilábanse do lado de fóra por ata tres horas para chegar á sala; Clarke, que era só capaz de introducir despois do identificar como xornalista, escribiu que "ninguén sabe cantos deixou en desesperación". O exhibitors vendeu miles do valor das libras do software e o hardware "tan rápidos como tres pares das mans en cada caseta poderían entregarlles encima e embutir o fivers a improvisado desbordando caixas de efectivo", engadiu. O xusto tamén mostrado Sinclair a procura é relativamente unimportant función no éxito do computador, con multitudes pequenas únicas no seu booth comparou ao "rugby scrum" noutro lugar.[36][67] Por agosto de 1983 sete máis ZX Microfairs foi aguantado.[104]

Moitos donos do ZX81 substituíron a membrana táctil do teclado por produtos máis usables de terceiros.

Miles de ZX81 programas foron publicados, ban como listaxes de códigos fonte que poderían ser dixitados ou aplicacións prontas que poderían ser cargadas dunha fita casete. Moitas revistas de computador publicaban os códigos dos programa – algunhas, como Sinclair Programs, foron dedicadas enteiramente a listaxes – mentres moitos individuos deviñan o arquetipo "programadores de alcoba", producindo xogos e aplicacións que eles mesmos escribían, divulgaban, gravado e vendían das súas propias casas. Algúns fundaron as súas software houses, empregando equipos de programadores – dentre eles algúns aínda estaban en idade escolar – para producir programas para o ZX81 e outros computadores. Empresas xa consolidadas tamén vendían software; a Psion produciu unha serie programas en asociación con Sinclair, incluíndo un simulador de voo, mentres a gama de programas da ICL vendeu máis de 100.000 casetes en menos de tres meses.[105][44] O éxito da Psion co ZX81 tivo un efecto profundo no futuro da empresa. O seu traballo no programa de base de datos Vu-File levou a empresa a cambiar o seu foco para o desenvolvemento de axudantes dixitais persoais, o cal resultou no lanzamento o 1984 do Psion Organiser, o mundo primeiro computador persoal de man.[106] Algúns dos máis populares xogos, como o Psion's Flight Simitator, foron reescritos para o ZX Spectrum para aproveitar as novas capacidades de son e cor.

Os programadores eran capaces de producir xogos para o ZX81 utilizando nada máis que caracteres de texto e o limitado sitema de texto semigráficos. Algúns xogos conseguiron fama duradeira, como 3D Monster Maze, un xogo tenso en perspectiva de primeira persoa que se desenvolvia co xogador que fuxindo nun labirinto e un Tyrannosaurus rex no seu perseguimento. Escrito nunha combinación de BASIC e código de máquina, o seu deseño innovador felo para ser recoñecido como o primeiro xogo de computador en 3D e un marco na historia dos computadores e videoxogos.[107]

Un dos produtos de softwares máis estraños para o ZX81 xurdiu con empresas de música que tentaban a capitalizar sobre a popularidade das ordenadoras Sinclair. O 1983 EMI lanzou un disco solo por Chris Sievey que tiña un programa de ZX81 gravado no lado B. Island Records responderon co XL1, de Pete Shelley, líder dos Buzzcocks, empaquetado cun programa para o ZX Spectrum.[108]

Clons e variantes[editar | editar a fonte]

O Timex Sinclair 1000, un ZX81 alternativo producido so licenza pola Timex para o mercado estadounidense entre 1982 e 1983. Foi altamente exitoso no comezo das vendas, mais logo o entusiasmo gorou.
O TK85, un clon non autorizado producido para o mercado brasileiro pola Microdigital Eletronica.

O acordo da Sinclair coa Timex posibilitou a esta última producir tres clons ou derivacións das máquinas Sinclair para o mercado estadounidense: Timex Sinclair 1000, Timex Sinclair 1500 (ámbalas dúas, variantes do ZX81) e o Timex Sinclair 2068 (unha variante do ZX Spectrum). O TS1000 foi lanzado en xullo de 1982 e causou un masivo aumento de interese, ó punto do telefone da Timex recibir máis de 5.000 chamadas nunha hora, 50.000 por semana, indagando sobre a máquina ou sobre microcomputers en xeral.[109] Foi case idéntico ó relanzamento do ZX81 coa adición dun extra de 1 kB de memoria, facendo o equipamento teñer un total de 2 KB. Nos cinco meses seguinte ó lanzamento do TS1000, a empresa vendeu 550.000 máquinas, dando á Sinclair máis de 1,2 millóns de dólares en dereitos de autor.[110]

A Timex produciu unha segunda versión do ZX81, chamada TS1500, que era esencialmente unha versión americanizada do ZX81, lanzada en agosto de 1983. El cambiou o teclado de membrana por un similar áquel do ZX Spectrum e incorporou 16 kB de memoria xa na placa base.[111] Era basicamente unha versión paliativa intermediaria entre o ZX81 e o ZX Spectrum. Con todo, saiuse un fracaso debido á competición aumentada coas máquinas nativas rivais e o efectos da publicidade malfeita sobre o TS1000. A pesar de que o TS1000 inicialmente fose un éxito grande, a Timex fallou non proporcionando un paquete de RAM adicional durante dous ou tres meses despois de que lanzou o TS1000. Os consumidores levarían a máquina para casa, encendenrían e descubrirían que non faría calquera cousa útil debido á falta de memoria.[112]

Despois, a actitude dos consumidores estadounidenses era bastante diferente da dos británicos. Clive Sinclair dixo á revista Informatics de xuño de 1981 que "os nosos competidores pensaron que os consumidores non eles querían aprender programación. Nós [da Sinclair Research] pensamos que fallaron debido a isto e debido a prezos".[112] A Timex evidentemente compartiu esta crenza, mais os acontecementos probárono ser unha suposición falsa. A vantaxe do prezo do TS1000/ZX81 foi borrada cando as súas rivais principais – o Texas Instruments TI99/4A e o Commodore VIC 20 – tiveron os seus prezos cortados para menos da importante marca de 100 dólares.[113] Competidores como Apple, Atari, Commodore e Texas Instruments promoveron as súas máquinas para o usos empresarial ou para diversión máis que educación, destacando o valor de computadores con programas prontos e características máis avanzadas como gráficos, cor e son.[114]

Polo fin de 1983, Wayne Verde relataba un "coro crecente de compradores dos Timex frustrado que están dicindo ós amigos para non malgastar o seu diñeiro". "A masa principal" dos primeiros utentes, escribiu, "ficou decepcionada coa calidade do produto, cos poucos softwares dispoñibles e coa case total falta de información de soporte".[115] Os consumidores desertaron do TS1000 unha vez que a novidade gorou e, cando os editores de guías de programación consideraron os custos, o público americano amosou pouco interese en utilizar a máquina para aprender sobre programación de computador. Os retallistas americanos ficaron con invetarios grandes de máquinas por vender. Vacilantes por causa desta experiencia, moitos ficaron indispostos a facer grandes pedidos de máis máquinas Timex Sinclair en números grandes e as maiores cadeas de tendas desinteresáronse pola liña Timex Sinclair completamente.[116]

Algunhas empresas fóra dos EE.UU. e UK produciron as súas propias versións "piratas" das computadoras ZX81 e Timex Sinclair, auxiliado por brechas legais sobre propiedade intelectual nos seus países de orixe.[117] Varias empresas brasileiras produciron clons do ZX81, notabelmente a serie TK (como o TK85, da Microdigital Eletrônica do Brasil) e o CP 200, da Prológica.[118] Czerweny Eletronica de Arxentina produciu o CZ1000 e o CZ1500, clons do ZX81 e TS1500 respectivamente. Lambda Electronics de Hong Kong produciu o Lambda 3000, baseado no ZX81, que foi el propio amplamente copiado por outros fabricantes chineses.[119]

As máquinas non eran todas copias fidedignas do ZX81; algúns, como o CP 200, tiña máis memoria e un chasis meirande (a miúdo cun teclado tipo chiclet en cambio ó teclado orixinal de membrana). Un clon, o TL801, da TELLAB, de Italia, podería emular ámbolos ZX80 e ZX81 e cambiando entre as dúas máquinas vía unha chave.

Impacto e legado[editar | editar a fonte]

O ZX81 tivo un impacto inmediato na sorte da Sinclair Research e do propio Clive Sinclair. A lucratividade da empresa aumentou enormemente, dun lucro sen impostos de 818.000 libras nun volume de negocios de 4,6 millóns de libras entre 1980 e 1981 e, despois, entre 1981 e 1982, de 8,55 millóns nun volume de 27,17 millóns de libras. Clive Sinclair tornouse nun dos maiores empresarios británicos e un millonario, recibindo bonificación de 1 millón de libras sobre o salario de 13.000 libras.[120] recibiu o título de Cabaleiro no aniversarios da raíña e de Xove Empresario de 1983.[121]

A máquina tamén tivo un impacto social amplo e duradeiro no Reino Unido. Segundo Clive Sinclair, compradores do ZX81 eran "dun espectro razoabelmente ancho" que variaban de lectores dos refinados Observer e Sunday Times ós do máis barato The Sun. O grupo de idade máis grande era ao redor de 30 anos.[31] O Financial Times informaba en marzo de 1982 que a maioría das computadoras Sinclair eran comprados para propósitos educativos, por adultos e nenos, aínda que os nenos eran normalmente capaz de aprender moito máis rápido.[36] Ian Adamson e Richard Kennedy apuntaban que a popularidade do ZX81 era "sutilmente diferente da moda común"; a pesar de que a maioría dos aficcionados fose nos de adolescentes ou mozos, moitos eran usuarios máis vellos – a miúdo pais que deviñan fascinado polo ZX81 que compraban para os seus nenos. Con todo, a masa principal de utentes era formada sobremaneira polos homes.[109]

Un dos legados meirandes do ZX81 foi incentivar un número bem grande de persoas a tentar programación pola primeira vez. O ZX81 desempeña un papel significativo na trama da novela de William Gibson, Recoñecemento de padróns, de 2003. Un carácter, un artista que utiliza un vello ZX81 como medio escultórico, explica o impacto cultural e intelectual que a máquina tivo na sociedade británica:

Proseguindo, el explícalle que Sinclair, o inventor británico, tiña unha maneira de axustar as cousas, pero tamén desaxustar. Prevendo que o mercado de ordenadores persoais xa era accesible, Sinclair resolveu que o desiderátum dos donos de ordenadorasera aprender a programar. O ZX81, comercializado nos Estados Unidos como Timex 1000, custa menos có equivalente a cen dólares, mais esixe do usuario dixitar os programas, usando un pequeno teclado de etiqueta. Isto resultou tanto na curta vida da máquina como produto canto no feito de, vinte anos despois, na opinión de Voytek, haber unha relativa preponderancia de programadores cualificados no Reino Unido. Eles ficaron encantados coas súas caixiñas, considera, e coa necesidade de programalas...

... "Pero se Timex vendeu nos Estados Unidos", ela pregúntalle: "Por que non conseguimos os programadores?"

"Hai programadores, mais a América é diferente. America quería Nintendo, e a Nintendo non lle dá programadores. Ademais, no lanzamento do produto, o paquete unidade de memoria non foi vendido durante tres meses. As persoas compraban a máquina e levabana para casa, para descubrir que non facía case nada. Un desastre.[122]

Entre aqueles que primeiro experimentaron a informática nas súas propia casas, feito proporcionada por ZX81, está Terry Pratchett, que utilizaba a máquina para "procesamento de texto moi primitivo";[123] Edward de Bono;[124] e, quizais probando o argumento de William Gibson, moitos desenvolvedores de videoxogo incluíndo Charles Cecil[125], Raffaele Cecco,[126] Pete CookeEddy (xullo de 1987)</ref>, David Perry[127] (que tivo como primeiro xogo publicado, un xogo de condución, no que "unha gurgulla negra evitaba outras gurgullas negras"[128]), Rhianna Pratchett[129], e Jon Ritman.[130]

Mesmo despois de 30 anos do lanzamento, o ZX81 ten un foro de usuario en alemán e outro en inglés.[131][132]

Novos programas e hardware continúan a ser desenvolvidos para o ZX81, incluíndo:

  • Un webserver.[133]
  • O ZXpand, unha combinación de interface de cartón de SD, configurable expansión de memoria de 32 kB e porto de joystick porto opcional e interface de son AY.[134]
  • Xogos novos en casete por Revival Studios, como Avalanche, Mayhem, Down, Stairrunner e máis.[135]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Crisp (6 de marzo de 1981)
  2. 2,0 2,1 Sinclair Research website
  3. 3,0 3,1 3,2 ZX81 Operating Supplement (1982)
  4. Thomasson 1983, p. 40.
  5. 5,0 5,1 Thomasson 1983, p. 14.
  6. New Scientist (7 de febreiro de 1980).
  7. Para comparación de velocidade de procesamento nos dous modos, véxase "ZX81 vs IBM PC", en Which Micro?, de abril de 1983, p. 36.
  8. Thomasson 1983, p. 13.
  9. Thomasson 1983, p. 26.
  10. 10,0 10,1 Nash 1984, p. 102.
  11. Thomasson 1983, p. 43.
  12. Compute! (decembro de 1982)
  13. Dale 1985, p. 39.
  14. Adamson & Kennedy 1986, p. 31.
  15. 15,0 15,1 Adamson & Kennedy 1986, p. 35.
  16. Adamson & Kennedy 1986, p. 36.
  17. Adamson & Kennedy 1986, p. 39.
  18. Adamson & Kennedy 1986, p. 65.
  19. Adamson & Kennedy 1986, p. 66.
  20. Adamson & Kennedy 1986, p. 68.
  21. Adamson & Kennedy 1986, p. 86.
  22. 22,0 22,1 22,2 22,3 Hayman (xuño de 1982)
  23. Valéry, Nicholas (19 de maio de 1977). "Spare a byte for the familly". New Scientist (en inglés). pp. 405–406. Consultado o 25 de xaneiro de 2015. 
  24. 24,0 24,1 Dale 1985, p. 95.
  25. Adamson & Kennedy 1986, p. 80.
  26. MK14 advertisement (1978)
  27. Adamson & Kennedy 1986, p. 81.
  28. Adamson & Kennedy 1986, p. 61.
  29. MeasuringWorth.com (Táboa de prezos finais)
  30. 30,0 30,1 Lorenz (15 de abril de 1982)
  31. 31,0 31,1 31,2 Scot (Agosto/Setembro de 1981)
  32. BBC News (23 de abril de 2007)
  33. Adamson & Kennedy 1986, p. 90.
  34. Dale 1985, p. 97.
  35. Dale 1985, p. 102.
  36. 36,0 36,1 36,2 36,3 36,4 Crisp (20 de marzo de 1982)
  37. Adamson & Kennedy 1986, p. 256.
  38. Dale 1985, p. 100.
  39. Dale 1985, p. 103.
  40. Dale 1985, p. 104.
  41. Adamson & Kennedy 1985, p. 104.
  42. Adamson & Kennedy 1985, p. 116-117.
  43. Gore (marzo de 1982)
  44. 44,0 44,1 44,2 Engineering Today (22 de febreiro de 1982)
  45. Dale 1985, p. 106-7.
  46. Campbell, Robert (14 de xullo de 1983). "New clothes for IT in schools". New Scientist. p. 133. Consultado o 26 de xaneiro de 2015. 
  47. Adamson & Kennedy 1986, p. 103.
  48. 48,0 48,1 Adamson & Kennedy 1986, p. 104.
  49. Sinclair (26 de xuño de 1986)
  50. CRASH (maio de 1985)
  51. Goodwin (xaneiro de 1988)
  52. Gillies-Jones (22 de xuño de 2000)
  53. Adamson & Kennedy 1986, p. 89-90.
  54. Adamson & Kennedy 1986, p. 105.
  55. Adamson & Kennedy 1986, p. 107-8.
  56. Adamson & Kennedy 1986, p. 106.
  57. "Max Phillips". What Micro?. abril de 1983. 
  58. Laing 2004, p. 61.
  59. Dickinson (24 de agosto de 2007)
  60. Cooke (August 1982)
  61. McManus Galleries
  62. 62,0 62,1 Adamson & Kennedy 1986, p. 94.
  63. 63,0 63,1 63,2 Church (maio de 1982)
  64. 64,0 64,1 64,2 Adamson & Kennedy 1986, p. 111.
  65. 65,0 65,1 65,2 Adamson & Kennedy 1986, p. 112.
  66. Adamson & Kennedy 1986, p. 133.
  67. 67,0 67,1 Clarke (11 de febreiro de 1982)
  68. Adamson & Kennedy 1986, p. 108.
  69. 69,0 69,1 Adamson & Kennedy 1986, p. 97.
  70. Adamson & Kennedy 1986, p. 99.
  71. Adamson & Kennedy (6 de decembro de 1986)
  72. Adamson & Kennedy 1986, p. 21.
  73. Sinclair Research advertisement (1981)
  74. Sinclair Research advert, Popular Science (Oct 1982)
  75. Adamson & Kennedy 1986, p. 22.
  76. Adamson & Kennedy 1986, p. 98.
  77. Adamson & Kennedy 1986, p. 114.
  78. Sinclair Research sales brochure (1981)
  79. Adamson & Kennedy 1986, p. 143.
  80. Adamson & Kennedy 1986, p. 259.
  81. 81,0 81,1 Adamson & Kennedy 1986, p. 109.
  82. 82,0 82,1 Hartnell (novembro de 1981)
  83. 83,0 83,1 Taylor (21 de novembro de 1981)
  84. Needle (15 de marzo de 1982)
  85. Wise (2 de novembro de 1981)
  86. Crisp (13 de febreiro de 1982)
  87. Adamson & Kennedy 1986, p. 108-9.
  88. Advertisement (agosto de 1982). "The $99.95 Personal Computer". BYTE (en inglés). pp. 82–83. Consultado o 19 de outubro de 2013. 
  89. Shibata (30 de setembro de 1982)
  90. "The Home Computer Museum" (en inglés). Consultado o 27 de xaneiro de 2017. 
  91. Daily Telegraph (30 de maio de 1983)
  92. Sinclair User (novembro de 1983)
  93. Hartnell 1981.
  94. Peltu (30 de abril de 1981)
  95. Tebbutt (xuño de 1981)
  96. "Toy-like but a best seller". The Age (en inglés). 9 de marzo de 1982. p. 33. Consultado o 16 de mazo de 2014. 
  97. Garrett, Billy (xaneiro de 1983). "The Timex/Sinclair 1000". BYTE (en inglés). p. 372. Consultado o 19 de outubro de 2013. 
  98. Babsky (abril de 1983)
  99. Adamson & Kennedy 1986, p. 96.
  100. Adamson & Kennedy 1986, p. 107.
  101. Dale 1985, p. 108.
  102. Advertisement (xuño de 1982). "Explore the excellence of your ZX81 with a Memopak". BYTE. p. 335. Consultado o 19 de outubro de 2013. 
  103. Kewney (3 de maio de 1982)
  104. Retrogames (ed.). "The 8th ZX Microfair Showguide". Consultado o 23 de febreiro de 2014. 
  105. Morris 2007, p. 20.
  106. Bridgewater & Doyle 1998, p. 156-157.
  107. Sinclair User (abril de 1984)
  108. Munford (marzo de 1984).
  109. 109,0 109,1 Adamson & Kennedy 1986, p. 121.
  110. Adamson & Kennedy 1986, p. 134.
  111. Adamson & Kennedy 1986, p. 140.
  112. 112,0 112,1 Adamson & Kennedy 1986, p. 135.
  113. Adamson & Kennedy 1986, p. 137.
  114. Adamson & Kennedy 1986, p. 136.
  115. Green, Wayne (novembro de 1983). "Hot Cider". inCider (en inglés). p. 6. Consultado o 7 de xaneiro de 2015. 
  116. Adamson & Kennedy 1986, p. 141.
  117. Bradbeer, Robin (marzo de 1983). "Timex upgrades Spectrum". Sinclair User (en inglés). pp. 83–84. Consultado o 28 de xaneiro de 2015. 
  118. "TK85" (en portugués). Museu da Computação e Informática. Consultado o 27 de xaneiro de 2016. 
  119. Alchemist Research, ed. (2000). "Send in the clones". AlchNews (en inglés) 33. 
  120. Adamson & Kennedy 1986, p. 119.
  121. BBC News (8 de agosto de 2003)
  122. Krotoski (11 de marzo de 2003)
  123. Mackintosh (27 de xaneiro de 2000)
  124. Mackintosh (23 de setembro de 1999)
  125. Joscelyne (5 de novembro de 2009)
  126. Cecco (xuño de 1988)
  127. Hancock (15 de setembro de 1996)
  128. BBC News (4 de xullo de 2003)
  129. Reynolds (28 de xuño de 2009)
  130. Wallis (15 de febreiro de 2007)
  131. forum.tlienhard.com
  132. Sinclair ZX80 / ZX81 Forums
  133. "ZX81 Webserver" (en inglés). deKay's Blog. Consultado o 27 de xaneiro de 2017. 
  134. "The Sinclair ZX81" (en inglés). Consultado o 27 de xaneiro de 2017. 
  135. "Revival Studios - Classic Game Development" (en inglés). Consultado o 27 de xaneiro de 2017. 

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

  • Adamson, Ian; Kennedy, Richard (1986). Sinclair and the Sunrise Technology (en inglés). Harmondsworth: Penguin Books Ltd. ISBN 0-14-008774-5. 
  • Bridgewater, Susan; Doyle, Peter (1998). Butterworth-Heinemann, ed. Innovation in marketing (en inglés). Oxford. ISBN 978-0-7506-4121-0. 
  • Dale, Rodney (1985). Gerald Duckworth & Co, ed. The Sinclair Story (en inglés). London. ISBN 0-7156-1901-2. 
  • Laing, Gordon (2004). The Ilex Press Ltd, ed. Digital retro (en inglés). Lewes. ISBN 978-1-904705-39-0. 
  • Morris, Ben (2007). The Symbian OS architecture sourcebook: design and evolution of a mobile phone OS (en inglés). Chichester: John Wiley and Sons. ISBN 978-0-470-01846-0. 
  • Nash, John C (1984). Effective scientific problem solving with small computers (en inglés). Reston: Reston Pub. Co. ISBN 978-0-8359-1596-0. 
  • Thomasson, Don (1983). The Ins and Outs of the Timex TS1000 & ZX81 (en inglés). Leighton Buzzard: Melbourne House. ISBN 0-86161-118-7. 
  • Vickers, Steve (1982). ZX81 BASIC Programming (en inglés). Cambridge: Sinclair Research. 
  • "Sinclair's machine homes in on hobbyists". New Scientist (en inglés). 7 de febreiro de 1980. p. 402. 
  • "Sinclair's tinkering talent". Engineering Today (en inglés). 22 de febreiro de 1982. pp. 20–23. 
  • "Charts and Analysis". Compute! (en inglés). decembro de 1982. pp. 56–59. 
  • [Staff] (30 de maio de 1983). "Why design if you can pinch it?". Daily Telegraph (en inglés). p. 8. 
  • [Staff] (novembro de 1983). "ZX-81 export deal signed with China". Sinclair User (en inglés). 
  • [Staff] (abril de 1984). "ZX81 Software Scene: Golden Oldies". Sinclair User (en inglés). 
  • [Staff] (maio de 1985). "The Sinclair Story, part two". CRASH (en inglés) (16). p. 127. 
  • [Staff] (4 de xullo de 2003). "Top developer's code for success" (en inglés). BBC News. 
  • [Staff] (8 de agosto de 2003). "Faces of the week" (en inglés). BBC News. 
  • [Staff] (23 de abril de 2007). "How the Spectrum began a revolution" (en inglés). BBC News. 
  • Adamson, Ian; Kennedy, Richard (12 de xuño de 1986). "The decline of Uncle Clive". New Scientist (en inglés). p. 33. 
  • Babsky, David (abril de 1983). "ZX81 v IBM PC". Which Micro? (en inglés). pp. 34–36. 
  • Church, Lynd (maio de 1982). "A piece of cake in Dundee". Sinclair User (en inglés). pp. 53–55. 
  • Cecco, Raffaele (xuño de 1988). "Cecco's Log". CRASH (en inglés) (53). 
  • Clarke, Robin (11 de febreiro de 1982). "Microcomputers: No room at the inn". New Scientist (en inglés). p. 390. 
  • Cooke, Claudia (agosto de 1982). "Modest award winner sets the pace in micro design". Sinclair User (en inglés). p. 56. 
  • Crisp, Jason (13 de febreiro de 1982). "Sinclair to be marketed in U.S. by Timex". Financial Times (en inglés). p. 3. 
  • Crisp, Jason (6 de marzo de 1981). "Sinclair launches new personal computer costing only £70". Financial Times (en inglés). p. 6. 
  • Crisp, Jason (20 de marzo de 1982). "Why Sinclair thinks small is beautiful". Financial Times (en inglés). p. 15. 
  • Eddy, Richard (xullo de 1987). "Stonehenge in Space". CRASH (en inglés) (42). 
  • Gillies-Jones, Ray (22 de xuño de 2000). "Remember ZX80, ZX81, ZX Spectrum.". Computer Weekly (en inglés). 
  • Goodwin, Simon N. (xeneiro de 1988). "Tech Tips". CRASH (en inglés) 48. 
  • Hartnell, Tim (xuño/xullo de 1981). "Review – The Sinclair ZX81". Your Computer (en inglés). pp. 12–14. 
  • Hayman, Martin (xuño de 1982). "Interview – Clive Sinclair". Practical Computing (en inglés). pp. 54–64. 
  • Hartnell, Tim (novembro de 1981). "WH Smith brings ZX-81s to the high street". Your Computer (en inglés). p. 37. 
  • Joscelyne, Svend (5 de novembro de 2009). "Industry Legend: Charles Cecil". Spong (en inglés). 
  • Lorenz, Christopher (15 de abril de 1982). "The precarious balance between research, fashion and price". Financial Times (en inglés). p. 18. 
  • Kewney, Guy (3 de maio de 1982). "Sinclair launches another low-cost microcomputer". InfoWorld (en inglés). 
  • Krotoski, Aleks (3 de novembro de 2003). "Games in literature: Gibson explores the difference between UK and US". The Guardian (en inglés). 
  • Mackintosh, Hamish (23 de setembro de 1999). "Deep thought". The Guardian (en inglés). 
  • Mackintosh, Hamish (27 de xaneiro de 2000). "Why the Discworld needs PCs". The Guardian (en inglés). 
  • Munford, Roger (marzo de 1984). "Smash Software". Your Spectrum (en inglés). 
  • Needle, David (15 de marzo de 1982). "Times will market Sinclair computers". InfoWorld (en inglés). 
  • Peltu, Malcolm (30 de abril de 1981). "Paperback processing – The Sinclair ZX81 personal computer". New Scientist (en inglés). p. 303. 
  • Hancock, David (15 de setembro de 1996). "Zap! I'm a millionaire; A tiny computer bought by his mum set Dave Perry on the road to riches". Sunday Mirror (en inglés). 
  • Reynolds, Matthew (28 de xuño 2009). "Gaming – Interview – Rhianna Pratchett ('Overlord')" (en inglés). Digital Spy. 
  • Scot, Duncan (agosto/setembro de 1981). "Interview: Clive Sinclair". Your Computer (en inglés). pp. 21–22. 
  • Shibata, Yoko (30 de setembro de 1982). "UK computer succeeds in Japan". Financial Times (en inglés). p. 4. 
  • Sinclair, Clive (26 de xuño de 1986). "Sinclair spectre". New Scientist (en inglés). p. 81. 
  • Taylor, Paul (21 de novembro de 1981). "Chips all round". Financial Times (en inglés). p. 11. 
  • Tebbutt, Dave (xuño de 1981). "Sinclair ZX81". Personal Computer World (en inglés). 
  • Tomkins, Stephen (11 de marzo de 2011). "ZX81: Small black box of computing desire" (en inglés). BBC News. 
  • Wallis, Alistair (15 de febreiro de 2007). "Playing Catch Up: Match Day's Jon Ritman" (en inglés). Gamasutra. 
  • Wise, Deborah (2 de novembro de 1981). "British company announces inexpensive computer". InfoWorld (en inglés). 
  • "From Science of Cambridge: the new MK14" (advertisement). Cambridge, England: Science of Cambridge (1978)
  • ZX81 Operating Supplement. Cambridge, England: Sinclair Research (1982)
  • Sinclair ZX81 Personal Computer (brochure). Cambridge, England: Sinclair Research (undated, circa March 1981)* Sinclair Research advertisement. Everyday Electronics, April 1981, pp. 284–285
  • Sinclair Research advertisement. Popular Science, October 1982, pp. 284–285
  • Sinclair ZX81 Home Computer, with "Mapsoft" keyboard attached." McManus Galleries, Dundee. Retrieved 13 January 2011
  • ZX81DES1. Rick Dickinson, 24 August 2007. Retrieved 2 January 2011.
  • Sinclair ZX81. Sinclair Research. Retrieved 5 January 2011.

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]