Simbioxénese

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

A simbioxénese ou teoría endosimbiótica é a teoría que considera que os organismos se orixinan pola combinación ou pola asociación de dous ou varios seres que entran en simbiose. Segundo esta teoría na evolución os novos organismos xurdirían por medio do proceso simbioxénico, que sería o resultado de endosimbioses estables a longo prazo que desembocan na transferencia de material xenético, de modo que parte ou todo o ADN dos simbiontes pasa ao xenoma do individuo resultante. Nas células do novo organismo quedarían integrados os simbiontes.

A idea orixinouse a partir do libro do ano 1909 de Constantin Merezhkovsky A Teoría dos dous Plasmas como Fundamento da Simbioxénese, Nova Doutrina sobre a Orixe dos Organismos, publicado en ruso cando estaba traballando como profesor na Universidade de Kazán en Rusia.[1] Ivan Wallin tamén apoiou este concepto no su libro "Simbionticismo e a Orixe das Especies", no que suxería que as bacterias poderían ser as causantes da orixe das especies, e que a creación de novas especies podía producirse por endosimbiose.

Posteriormente, a bióloga Lynn Margulis no seu libro Acquiring Genomes: A Theory of the Origins of Species[2] argumentou que a simbioxénese é unha forza principal na evolución. Margulis foi a impulsora da teoría das endosimbioses seriadas e, posteriormente, da teoría simbioxénica moderna. Segundo estas teorías, a adquisición e acumulación aleatoria de mutacións non é suficiente para explicar como se herdan as variacións, e é máis probable que os novos orgánulos, órganos, e especies se orixinen por simbioxénese.[3] Mentres que a interpretación clásica da evolución (a síntese evolutiva moderna) pon a énfase na competición como forza principal que está detrás do proceso evolutivo, Margulis enfatiza a cooperación.[4] Considera que as bacterias xunto con outros microorganismos axudaron a crear as condicións que se requiren para a vida, como o oxíxeno. Margulis cre que eses microorganismos son o principal compoñente da biomasa terrestre e que son a razón pola que se manteñen as actuais condicións na Terra. Considera que as bacterias poden intercambiar xenes máis rapidamente entre elas e con outras especies máis doadamente, polo que son máis versátiles, o que explica que os seres vivos poidan evolucionar tan rapidamente.

Hoxe en día, a orixe dalgúns orgánulos como as mitocondrias e cloroplastos por endosimbiose ten aceptación xeral, pero a aplicación deste proceso como mecanismo xeral da evolución orixina moitas críticas entre os especialistas. Un principio fundamental da teoría evolutiva moderna é que as mutacións se orixinan unha a unha e poden estenderse na poboación ou non, dependendo, principalmente, de se ofrecen ao individuo unha vantaxe individual na súa eficacia biolóxica ou fitness. Non obstante, este caso xeral non sempre pode aplicarse a todos os exemplos de cambio evolutivo, xa que as técnicas de mapado xenómico revelaron que as árbores evolutivas dos principais taxons parecen estar estensamente entecruzados, posiblemente debido á transferencia horizontal de xenes.[5]

O proceso simbioxénico[editar | editar a fonte]

A simbioxénese require procesos simbióticos, pero para que estes procesos poidan definirse como simbioxenéticos, debe existir transferencia horizontal de xenes, e a eclosión dunha nova individualidade que integre aos simbiontes, do modo que un conxunto de xenes ou o xenoma completo dun dos simbiontes debe pasar a formar parte do xenoma do outro. O proceso implica transferencia xenética, por medio da cal no proceso evolutivo de ambas as especies, unha vez transferidos os xenes ao hóspede, os simbiontes xa non necesitan o material xenético redundante; e ao non existir presión selectiva para mantelos, estes xenes acaban perdéndose no simbionte, polo que determnadas capacidades dun deles desaparecen e son asumidas polo outro. Nas simbioses entre dúas especies danse distintos graos de integración, e a simbioxénese sería o grao máximo de integración.

A explicación destes procesos simbioxénicos que dá Margulis seguiría estes pasos: en principio, un individuo entraría en contacto cunha bacteria (Margulis outorga ás bacterias unha extraordinaria capacidade de adaptación e unha gran capacidade de achegar solucións adaptativas ás máis diversas condicións ambientais); inicialmente esa relación podería ser parasitaria, mais co tempo ambos os individuos poderían chegar a unha relación mutualista, o hóspede encontraría vantaxas nas características e especialidades do parasito. De non chegarse a ese punto a selección natural penalizaría esta relación, diminuíndo paulatinamente o número destes individuos no conxunto da poboación; pero ocorrería o contrario se a relación é frutífera, xa que se vería favorecida pola selección natural e os individuos implicados proliferarían. Finalmente, a estreita relación de ambas as especies veríase reflectida na herdanza xenética do individuo resultante; este individuo levaría parte ou o conxunto dos dous xenomas orixinais.

O mínimo cambio xenético hereditario consiste no cambio dun dos pares de bases do ADN, de A-T a G-C ou á inversa. Á súa vez, o máximo cambio xenético hereditario posible consiste na adquisición da serie completa de xenes que regulan o funcionamiento dun organismo —o seu xenoma—, xunto co resto dese organismo en bo estado de saúde, de forma que o xenoma adquirido siga tendo un funcionamento que regular. Entre ambos os extremos existen innumerables modos en que os organismos conseguen e reteñen a novidade hereditaria. Cando, a principios do presente milenio, se anunciou a secuencia completa do xenoma humano, foron moitos os que se sorprenderon ao saber que cerca de 250 dos máis de 30.000 xenes humanos procedían directamente de bacterias. A orixe bacteriana destes xenes, longas secuencias de ADN que codifican as proteínas, é tan facilmente recoñecible como o poida ser unha pluma de ave fronte a, por exemplo, a boca dun tiburón. Ninguén coñece no momento actual como pasaron as bacterias os seus xenes aos seres humanos, pero a transmisión vía virus parece unha aposta razoable. (Lynn Margulis e Dorion Sagan, Captando genomas.)[6]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Sapp J, Carrapiço F, Zolotonosov M (2002). "Symbiogenesis: the hidden face of Constantin Merezhkowsky". History and philosophy of the life sciences 24 (3–4): 413–40. PMID 15045832. doi:10.1080/03919710210001714493. 
  2. Lynn Margulis, Dorion Sagan. Acquiring Genomes: A Theory of the Origins of Species. Amherst, MA: Perseus Books Group, 2002. ISBN 0-465-04391-7.
  3. Margulis L (1993). "Origins of species: acquired genomes and individuality". BioSystems 31 (2–3): 121–5. PMID 8155844. doi:10.1016/0303-2647(93)90039-F. 
  4. Margulis L, Bermudes D (1985). "Symbiosis as a mechanism of evolution: status of cell symbiosis theory". Symbiosis 1: 101–24. PMID 11543608. 
  5. de la Cruz F, Davies J (2000). "Horizontal gene transfer and the origin of species: lessons from bacteria". Trends Microbiol. 8 (3): 128–33. PMID 10707066. doi:10.1016/S0966-842X(00)01703-0. 
  6. Margulis, Lynn; Dorion Sagan (2003), do libro Captando Genomas. Una teoría sobre el origen de las especies. Ernst Mayr (prólogo). David Sempau (trad.) (1ª edición). Barcelona: Editorial Kairós. ISBN 84-7245-551-3.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

  • Konstantin Mereschkowsky. Symbiogenesis and the Origin of Species. 1926.
  • Lynn Margulis. Symbiotic Planet: A New Look at Evolution. Amherst, MA: Perseus Books Group, 1998. ISBN 0-465-07271-2.