Santiso de Abres

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á busca
San Tirso de Abres
(Bandeira) (Escudo)
Flag of None.svg En detalle
San Tirso de Abres, Asturias.jpg
San Tirso de Abres.png
Situación no Principado de Asturias.
Nome galego Santiso de Abres
Nome asturiano Santiso d'Abres
Capital O Chao
Partido xudicial Castropol
Poboación
 – Total (2005)
 – %Asturias
 – Densidade
Lugar nº 70 (Asturias)
 620
 0,05%
 20,00/km²
Superficie 31,51 km²
Maior altitude Xunqueira, 664m
Parroquias 1
Alcalde (2005) María Goretti Quintana Rey (PP)

Santiso de Abres (en castelán e oficialmente San Tirso de Abres e en eonaviego San Tiso d'Abres) é un concello da Comunidade autónoma do Principado de Asturias. O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é «santiseiro»[1].

O municipio limita polo norte, o sur e polo oeste coa Provincia de Lugo (concellos de Trabada na zona norte e da Pontenova na zona sur) e polo leste con Taramundi e A Veiga, ambos do Principado. É o concello máis occidental do Principado.

Ten unha extensión de 31,51 km² e 590 habitantes (2006), densidade 18,72 hab/km². É atravesado de oeste a leste polo río Eo, a súa maior altitude é o Pico Xunqueira de 664 metros.

Demografía[editar | editar a fonte]

Variación demográfica do concello entre 1991 e 2004
2004 2001 1996 1991
612 624 675 746

Parroquias[editar | editar a fonte]

A única parroquia de Santiso de Abres é San Salvador, pero está composta polos seguintes lugares[2]:

  • A Antigua
  • O Vao da Insua
  • A Carretera
  • O Castro
  • Eilale
  • Espasande
  • As Foxas
  • Goxe
  • A Granda
  • A Grandela
  • O Lombal
  • O Louredal
  • Lourido
  • O Chao
  • A Matela
  • A Mourela
  • Naraío
  • O Prado
  • Salcido
  • San Andrés
  • A Sela
  • Sobredaveiga
  • Solmaior
  • Sueiro
  • Trasdacorda
  • A Valiñaseca
  • As Veigas
  • O Vilar
  • Vilelas (Vilela de Baixo e Vilela de Riba)

Historia[editar | editar a fonte]

Os primeiros vestixios históricos atopados no concello, pertencen ó paleolítico, corresponden a necrópole tumularia do Couzogordo e na Xunqueira no linde co veciño concello de Taramundi. É a única zona de toda a comarca onde se atopáronse restos tan antigos.

A presenza romana na zona deixase sentir por mediación das explotacións mineiras de ferro e as auríferas. Así e todo o achado máis importante da época romana é a presenza de tres asentamentos da cultura castrexa no concello: Croas de Castro, orientado a labores agrícolas. Croas de Eilale, relacionado coas explotacións mineiras de Salgueiro, e o Castro de Salcido, dedicado a labores extractivas e de transformación, que conta cunha pequena escada de lousa que da acceso a unha acrópole e un recinto amurallado de máis de tres metros de grosor.

Santiso forma parte da doazón efectuada por Afonso VII á igrexa de Oviedo, pero en 1172 o mosteiro de Meira, situado en Galicia, consegue a metade do territorio para deixalo en mans de 50 repoboadores ó fundar Goxe e Naraído en 1232. Aproveitando as boas condicións das veigas do concello, o mosteiro instalou tres granxas no Chao, A Pumarega e A Brea. En 1537 o conde de Altamira, Don Lope Moscoso, comprou o coto por 672.000 marabedís, aínda que non se incluíu a parte do mosteiro de Meira.

En 1579 Filipe II necesitado de ingresos para paliar os gastos ocasionados polas guerras, obtén, coa bendición do Papa Bieito, o privilexio de vender ou incorporar a coroa os señoríos eclesiásticos, e entre eles este territorio, o que aproveitarían os veciños de Santiso de Abres para adquirilo, expedíndose título de vila e cédula de xurisdición. En Santiso os veciños exerceron a súa xurisdición nomeando xuíces e rexedores, porén, a xurisdición quedou compartida co mosteiro de Meira e co conde de Altamira, algo que apreciábase nas percepcións do décimo. Santiso obtén representación na Xunta Xeral do Principado a través do partido da bispalía, cedendo todo o protagonismo a Castropol, que exercía de cabeza do mesmo.

Escultura en lembranza do tren mineiro, con motivo do centenario do seu funcionamento (1903-2003)

No século XIX, ve como se implanta a industria no concello coa posta en marcha dun tear que da traballo a varios vendedores ambulantes. Nos tramos finais do século a emigración a ultramar pon en perigo a estrutura demográfica no territorio, sendo a construción do ferrocarril mineiro a comezo do século XX[3] (posta en marcha, 1903, para uso de pasaxeiros, 1905) o efecto amortecedor da mesma.

A principios do século XX proxéctase na capital a instalación dunha industria óptica, finalmente rexeitada por culpa da guerra civil española. Durante os últimos tempos novamente comezan a aparecer movementos migratorios, aínda que esta vez cara o centro da rexión e Europa, que fan descender perigosamente a poboación, modificando a estrutura social do concello.

Lingua[editar | editar a fonte]

En Santiso de Abres do mesmo xeito que no resto de Asturias, a única lingua oficial é o español ou castelán[4]. Con todo, a lingua tradicional de Santiso de Abres é o galego central[5] , que é o mesmo tipo de galego que se fala nos concellos veciños da Pontenova e toda a zona de Meira. O galego falado neste concello non é da variedade eonaviega como na maioría dos concellos das terras de Eo-Navia[6].

Patrimonio[editar | editar a fonte]

Imaxe da 'Pena do Encanto'.

A Pena do Encanto é un salto de auga situado no concello, preto do núcleo de poboación de Salcido. A partir de alí hai unha ruta a pé sinalizada (que se desdobra para poder ir a Trabada) e que, en pouco máis de 1 km leva ó salto de auga, a través de camiños sen gran dificultade.

Notas[editar | editar a fonte]

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]