Quenya

	Instancia de lingua ficticia; Linguas élficas
	Composto por gramática do quenya
	Inspirado en lingua finesa

Quenya
	Instancia de lingua ficticia; Linguas élficas
	Composto por gramática do quenya
	Inspirado en lingua finesa
Implicados
	Creador/a J. R. R. Tolkien
Propiedades
	Tipoloxía lingüística suxeito verbo obxecto; lingua aglutinante
	Caso gramatical caso respectivo; caso posesivo
	Ten o fonema oclusiva bilabial sonora; aproximante labiovelar (pt) ; voiceless labio-velar approximant (en) ; vibrante múltipla alveolar (pt) ; aproximante lateral alveolar (pt) ; Nasal velar; aproximante palatal (pt) ; vogal anterior fechada não-arredondada (pt) ; vogal anterior semifechada não-arredondada (pt) ; vogal anterior aberta não-arredondada (pt) ; vogal posterior semipechada arredondada; vogal posterior fechada arredondada (pt) ; vogal posterior semiaberta arredondada (pt) ; nasal alveolar (pt) ; transição glotal surda (pt) ; oclusiva dental sonora (pt) ; oclusiva velar sonora (pt) ; oclusiva dental surda (pt) ; oclusiva bilabial xorda; nasal bilabial sonora; oclusiva velar surda (pt) ; fricativa labiodental sonora (pt) ; fricativa velar surda (pt) ; fricativa labiodental surda (pt) ; fricativa palatal surda (pt) ; fricativa alveolar surda (pt) ; vogal anterior semiaberta não-arredondada (pt)
Freebase
Códigos e identificadores
Freebase
Freebase	/m/0h18y
ISO 639-3	qya
ISO 639-5	qya
IETF	qya
	Wikidata C:Commons

O quenya (pronunciado [ˈkʷɛn.ja]),^[1] é unha das linguas ficticias inventadas por J. R. R. Tolkien e a usada polos elfos na súa saga literaria da Terra Media. Tolkien comezou a desenvolver a lingua dende 1910 e reestruturou a gramática varias veces até que o quenya alcanzou o seu estado final. O vocabulario permaneceu relativamente estable ó longo do proceso de creación. Ademais, o nome da lingua foi cambiado repetidamente por Tolkien, de elfin e qenya a quenya. A lingua finesa foi a principal fonte de inspiración, mais Tolkien tamén estaba familiarizado latín, co grego e coas linguas xermánicas antigas cando comezou a construír o quenya.

O corpus de textos que constitúen as fontes de coñecemento actual sobre o quenya inclúen o poema Namárië, coñecido como O lamento de Galadriel, o texto orixinal máis extenso nesta lingua, extraído da obra capital de Tolkien: O Señor dos Aneis.

Coñécese a existencia do quenya polo menos desde a primeira guerra mundial, cando Tolkien tiña pouco máis de vinte anos. A lingua foi desenvolvida ó longo da vida de Tolkien, acadando unha etapa que algúns estudosos cualifican como "madura" a partir de O Señor dos Aneis. Tolkien quixo dar unha aparencia de lingua clásica ó quenya, de xeito que intentou que tivese unha semellanza visual co latín, o que conseguiu en certo modo usando unha forma característica de transcribir o quenya ó noso alfabeto. Os dous inspiradores do quenya son pois, o latín, e o finés, sendo posible tamén algunha influencia do galés e do grego, como no caso do xenitivo plural -on e o nexo "nai" (que), posiblemente do grego "na". Todas estas influencias non foron directas de ningún modo, pois non xeraron vocabulario. Máis ben trátase dunha inspiración estética moi forte en Tolkien, - "fonoestética" segundo el mesmo.

Estrutura

Fonética: Ten 36 fonemas consonánticos, 1 semiconsonántico, 2 ditongais e 10 vocálicos, estes últimos dividíndose, sobre os mesmos timbres, en vogais curtas e longas.
Escrita: Tolkien desenvolveu a escrita Tengwar para a maioría das linguas da Terra Media, aínda que tamén empregou para algunhas un alfabeto rúnico, baseado no aspecto do anglosaxón. É un tipo de escrita considerada moi fermosa, e está descrita polo seu autor nos anexos d'O Señor dos Aneis.
Sistema nominal: Polo xeral, os substantivos en quenya carecen de xénero gramatical. No apartado do número gramatical, o quenya evidencia un singular e tres tipos de plural: o simple, o dual, e o partitivo. Ó igual que nas linguas clásicas, por exemplo o latín, en quenya existe o fenómeno da declinación nominal. Os casos dos dous modelos quenya de declinación nominal son: nominativo, acusativo, instrumental, xenitivo, alativo, locativo, ablativo, dativo e respectivo.
Sistema verbal: Existen tres modos verbais en quenya: indicativo, imperativo e subxuntivo. O primeiro evidencia os tempos de aoristo presente, futuro, pasado simple e pasado perfecto, sospeitándose igualmente outros tempos, sen quedar pechado definitivamente o catálogo dos mesmos. O imperativo e o subxuntivo constrúense de forma analítica. A parte do modo e o tempo, os verbos quenya contan cos accidentes de número e persoa. Outras características interesantes son a existencia de verbos compostos mediante preposicións, ou a construción de formas de frecuentativo por reduplicación do radical verbal.
Sintaxe: A orde non marcada en quenya é SVO (suxeito-verbo-obxecto) con bastante liberdade posicional debido ó uso de casos.
Exemplo de texto en quenya: O Noso Pai, traducido por Tolkien, publicado no número 43 da revista Vinyar Tengwar e en castelán pola revista Axxón:

Átaremma i ëa han ëa
na aire esselya
aranielya na tuluva
na care indómelya cemende tambe Erumande
ámen anta síra ilaurëa massamma
ar ámen apsene úcaremmar sív' emme apsenet tien i úcarer emmen.
Álame tulya úsahtienna mal áme etelehta ulcullo
násie.

Fonética

Vogais

O quenya ten 10 vogais básicas, diferenciadas tanto como en lonxitude como en calidade. Estas vogais son:

a : [a]
á : [aː]
e : [ɛ]
é : [eː]
i : [i]
í : [iː]
o : [ɔ]
ó : [oː]
u : [u]
ú : [uː]

Consoantes

Pronúncianse como en galego, agás as seguintes:

h : [h] ó inicio da palabra ou entre vogais, [ç] tras e ou i, [x] nos demais casos
qu : [kʷ]
nw : [nʷ]
ng o ñ : [ŋ]
ngw : [ŋʷ]
hy : [ç]
hw : [ʍ]
ty : [c]
ly : [ʎ]
ny : [ɲ]

Acentuación

As palabras en negra son termos en quenya

A sílaba tónica non se marca de forma gráfica (o til indica o alongamento da vogal na transcrición en alfabeto latino), senón que obedece ás regras de prosodia:

. As palabras bisilábicas adoitan ser graves, como: QUENdi (elfos), FIrë (Home mortal). O único exemplo contrario parece ser a forma imperativa avá.
. As palabras de tres ou máis sílabas son esdrúxulas cando a penúltima sílaba é curta e graves se esta é longa, como: yo-ME-ni-ë (reunión), otorNASsë (irmandade), avaNÓtë (innumerable), enDÓrë (Terra media).

Considéranse longas as sílabas con:

vogais acentuadas
ditongos (que en quenya só son: ai, ei, oi, ui, au, eu, iu)
vogais curtas seguidas de dúas consoantes.

Elisión

Cando unha palabra quenya termina en -a e a seguinte empeza por vogal, o -a pode desaparecer, e ambas palabras pronúncianse como unha. En caracteres latinos represéntase mediante un apóstrofo. Elen síla lumenn'omentielvo (Unha estrela brilla na hora do noso encontro; A Irmandade do Anel).

Gramática

O quenya é un idioma flexivo, o que significa que a función da palabra na frase ou caso gramatical está determinada por unha serie de afixos. As seguintes táboas amosan as inflexións.

Declinacións

Singular	lassë	cirya	meldo	elen	nat
Nominativo	lassë	cirya	meldo	elen	nat
Acusativo	lassë	cirya	meldo	elen	nat
Xenitivo	lassëo	ciryo	meldo	eleno	nato
Dativo	lassen	ciryan	meldon	elenen	naten
Instrumental	lassenen	ciryanen	meldonen	elennen	natenen
Posesivo	lasséva	ciryava	meldova	elenwa	nateva
Locativo	lassessë	ciryassë	meldossë	elenessë	natessë
Alativo	lassenna	ciryanna	meldonna	elenenna	natenna
Ablativo	lassello	ciryallo	meldollo	elenello	natello
Respectivo	lasses	ciryas	meldos	elenes	nates

Dual	lassë	cirya	meldo	elen	nat
Nominativo	lasset	ciryat	meldu	elenet	natu
Acusativo	lasset	ciryat	meldu	elenet	natu
Xenitivo	lasseto	ciryato	melduo	eleneto	natuo
Dativo	lassent	ciryant	meldun	elenent	natun
Instrumental	lassenten	ciryanten	meldunen	elenenten	natunen
Posesivo	lassetwa	ciryatwa	melduva	elenetwa	natuva
Locativo	lassetsë	ciryatsë	meldussë	elenetsë	natussë
Alativo	lassenta	ciryanta	meldunna	elenenta	natunna
Ablativo	lasselto	ciryalto	meldullo	elenelto	natullo
Respectivo	lassetes	ciryates	meldus	elenetes	natus

Plural	lassë	cirya	meldo	elen	nat
Nominativo	lassi	ciryar	meldor	eleni	nati
Acusativo	lassi	ciryar	meldor	eleni	nati
Xenitivo	lassion	ciryaron	meldoron	elenion	nation
Dativo	lassin	ciryain	meldoin	elenin	natin
Instrumental	lassinen	ciryainen	meldoinen	eleninen	natinen
Posesivo	lassiva	ciryaiva	meldoiva	eleniva	nativa
Locativo	lassessen	ciryassen	meldossen	elenissen	natissen
Alativo	lassennar	ciryannar	meldonnar	eleninnar	natinnar
Ablativo	lassellon	ciryallon	meldollon	elenillon	natillon
Respectivo	lassis	ciryais	meldois	elenis	natis

Plural partitivo	lassë	cirya	meldo	elen	nat
Nominativo	lasseli	ciryali	meldoli	eleneli	nateli
Acusativo	lasseli	ciryali	meldoli	eleneli	nateli
Xenitivo	lasselion	ciryalion	meldolion	elenelion	natelion
Dativo	lasselin	ciryalin	meldolin	elenelin	natelin
Instrumental	lasselínen	ciryalínen	meldolínen	elenelínen	natelínen
Posesivo	lasselíva	ciryalíva	meldolíva	elenelíva	natelíva
Locativo	lasselissë	ciryalissë	meldolissë	elenelissë	natelissë
Alativo	lasselinna	ciryalinna	meldolinna	elenelinna	natelinna
Ablativo	lasselillo	ciryalillo	meldolillo	elenelillo	natelillo
Respectivo	lasselis	ciryalis	meldolis	elenelis	natelis

Conxugacións

O quenya ten tres tipos de verbos, de acordo á súa terminación: en -a, en -u ou en consoantes, os así chamados "verbos primitivos"; tamén se poden distinguir cinco tempos (presente, aoristo, pasado, futuro e perfecto).
A conxugación fórmase por aglutinación, cunha orde de VSO; o suxeito pode ir implícito se xa está explicitado cun pronome separado ou se é expreso. O obxecto vai separado se o pronome tamén o está.

hautanyel (eu detéñote)= hauta (deter) + -nye (eu) + -l (te)

ou ben: Inye hauta le (eu detéñote a ti)

**O Tempo Aoristo**
	Primitivos	Verbos -A	Verbos -U
Raíz	hir-	hauta-	allu-
Significado	encontrar	deter	lavar
Singular	hirë	hauta	allo
Plural	hirir	hautar	allur

**O Tempo Presente**
	Primitivos	Verbos -A	Verbos -U
Raíz	hir-	cava-	palu-
Significado	encontrar	escavar	estender
Singular	híra	cávëa	pálua
Plural	hírar	cávëar	páluar

**O Tempo futuro**
	Primitivos	Verbos -A	Verbos -U
Raíz	hir-	hauta-	allu-
Significado	encontrar	deter	lavar
Singular	hiruva	hautuva	allúva
Plural	hiruvar	hautuvar	allúvar

Notas

↑ Tolkien escribiu en "Outline of Phonology" (en Parma Eldalamberon 19, p. 74) sobre a fonoloxía do quenya: ⟨ny⟩ é "un son como o de new en inglés". En quenya, ⟨ny⟩ é unha combinación de consoantes, ibídem., p. 81.

Véxase tamén

Outros artigos

Traducións da Biblia a linguas ficticias

Bibliografía

Carpenter, Humphrey, ed. (1981). The Letters of J. R. R. Tolkien. Boston: Houghton Mifflin. ISBN 0-395-31555-7.
Fimi, Dimitra (2009). Tolkien, Race and Cultural History: From Fairies to Hobbits. Palgrave Macmillan. ISBN 978-0-230-21951-9.
Flieger, Verlyn (2002). Splintered Light: Logos and Languages in Tolkien's World (2nd, revised ed.). Kent State University Press. ISBN 0-87338-744-9.
Gilson, Christopher (ed.). Parma Eldalamberon. Mountain View, CA: Elvish Linguistic Fellowship / Mythopoeic Society.
Hostetter, Carl F. (ed.). Vinyar Tengwar. Crofton, MD: Elvish Linguistic Fellowship / Mythopoeic Society. ISSN 1054-7606.
Krege, Wolfgang (2003). Elbisches Wörterbuch (en alemán). Klett-Cotta. ISBN 3-608-93185-6.
Pesch, Helmut W. (2003). Elbisch. Grammatik, Schrift und Wörterbuch der Elbensprache von J. R. R. Tolkien (en alemán). Bastei Lübbe. ISBN 3-404-20476-X.
Solopova, Elizabeth (2009). Languages, Myths and History: An Introduction to the Linguistic and Literary Background of J.R.R. Tolkien's Fiction. New York City: North Landing Books. ISBN 0-9816607-1-1.

Bibliografía adicional

Appleyard, Anthony (1992). "Quenya Grammar Re-Examined". Quettar 43, pp. 3–21.
Derzhanski, Ivan A (1997). "E man i yulma oi enquanta men?" Vinyar Tengwar 38, pp. 14–18.
Foster, Robert e Glen GoodKnight (1971). "Sindarin and Quenya Phonology". Mythcon I: Proceedings, 54–56. Os Ánxeles: Mythopoeic Society.
Gilson, Christopher e Carl F. Hostetter (1994). "The entu, ensi, enta Declension: A Preliminary Analysis". Vinyar Tengwar 36, pp. 7–29.
Gilson, Christopher e Patrick Wynne (1991). "The Elves at Koivienéni: A New Quenya Sentence". Mythlore 17(3), pp. 23–30.
Hostetter, Carl F (1992). ""Si man i-yulmar n(g)win enquatuva": A Newly-Discovered Tengwar Inscription". Vinyar Tengwar 21, pp. 6–10.
Hostetter, Carl F. (2006). "Qenyaqetsa: The Qenya Phonology and Lexicon". En Drout, Michael D. C. J. R. R. Tolkien Encyclopedia: Scholarship and Critical Assessment. New York: Routledge. pp. 551–52. ISBN 0-415-96942-5.
Kloczko, Edward (1995). Dictionnaire des langues elfiques, volume 1 (Quenya-Français-Anglais/Quenya-French-English). Toulon: Tamise.
Rautala, Helena (1993). "Familiarity and Distance: Quenya's Relation to Finnish '". En Battarbee, K. J. Scholarship and Fantasy: Proceedings Of The Tolkien Phenomenon, May 1992, Turku, Finland. Turku: Universidade de Turku. pp. 21–31. ISBN 951-29-0087-4.
Welden, Bill (2001). "Negation in Quenya". Vinyar Tengwar 42, pp. 32–34.
Wynne, Patrick H. e Christopher Gilson (1993). "Trees of Silver and of Gold: A Guide to the Koiveinéni Manuscript". Vinyar Tengwar 27, pp. 7–42.

Ligazóns externas

The Elvish Linguistic Fellowship
Parma Eldalamberon
Vinyar Tengwar
Ardalambion Arquivado 05 de decembro de 2003 en Wayback Machine. A site with Fauskangerian Neo-Quenya.
Parma Tyelpelassiva – The book of silver leaves
"The s-case"

[1] Tolkien escribiu en "Outline of Phonology" (en Parma Eldalamberon 19, p. 74) sobre a fonoloxía do quenya: ⟨ny⟩ é "un son como o de new en inglés". En quenya, ⟨ny⟩ é unha combinación de consoantes, ibídem., p. 81.

[1]