Pobos indíxenas de Colombia
| Pobos indíxenas de Colombia | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||
| |||||||||||
| |||||||||||
| |||||||||||
| |||||||||||
| Wikidata | |||||||||||
Os pobos indíxenas de Colombia ou nativos colombianos, son uns grupos étnicos que habitan en Colombia dende antes da chegada dos europeos no século XVI. No ano 2018, comprendían o 4,4% da poboación do país e están formados por 87 tribos diferentes.[1][2]
As estimacións sobre a porcentaxe de colombianos que son indíxenas varían, desde o 3% ou 1,5 millóns ata o 10% ou 5 millóns. Segundo as fontes oficiais,[3] a poboación indíxena ou amerindia en Colombia, no 2018, foi de 1 905 617. Porén unha enquisa do Latinobarómetro dese mesmo ano revelou que o 10,4% dos colombianos se autoidentifica como indíxena.[4][5] A estimación máis recente do número de persoas indíxenas en Colombia sitúase en torno ao 9,5% da poboación. Isto significa que Colombia ten a sétima porcentaxe máis alta de indíxenas de América, por detrás de Bolivia, Chile, Ecuador, Guatemala, o Perú e Panamá.[6] A porcentaxe de persoas indíxenas foi crecendo dende o mínimo histórico de 1965, cando se estimaba que só o 1% dos colombianos eran indíxenas.[7] Aproximadamente dous terzos dos indíxenas de Colombia viven nos departamentos de La Guajira, Cauca e Nariño, Córdoba e Sucre. Malia que a rexión da Amazonía está pouco poboada, é o fogar de 70 grupos étnicos diferentes.[2]
Tanto historicamente coma nos últimos tempos, foron obxecto de violencia e opresión, que van dende o roubo de terras até masacres e asasinatos selectivos de activistas e políticos indíxenas.[8]
Historia da poboación
[editar | editar a fonte]Na era precolombiana, a poboación total do territorio da actual Colombia estimouse nunhas 6 millóns de persoas.[9][10] Porén, despois da conquista española, a poboación de Colombia reduciuse a só 750 mil persoas, sendo os nativos o 80% da poboación con 600 mil persoas.[11] Esta poboación minguaría aínda máis despois da independencia cando a poboación creceu ata os 1.327 millóns nos que os indíxenas constituían o 53% da poboación con 700 mil persoas.[12] No censo de 1912, a poboación autóctona representaba o 6,3% da poboación, por debaixo do 17,8% informado en 1852, que máis tarde descendeu ao 1% no censo de 1993. Porén, debido ao maior recoñecemento do goberno, a porcentaxe de indíxenas rexistrados pasou do 1% ao 3,4% no censo de 2005 e, posteriormente, ao 4,3% no censo de 2018.[13] Este descenso demográfico pódese explicar polas políticas liberais aplicadas polas novas elites republicanas, que tentaron abolir a propiedade colectiva da terra indíxena previamente recoñecida pola monarquía española, e obrigaron aos indíxenas a asimilarse á cultura nacional dominante. [14] A partir de 2023, a poboación total de Colombia creceu significativamente ata os 52 millóns de persoas, na que se estima que os nativos representan ao redor do 10% da poboación, con 5,2 millóns de persoas, a razón do aumento débese a unha maior concienciación entre os colombianos sobre a súa identidade indíxena e dende a constitución de 1991, que daba máis dereitos legais ás comunidades indíxenas.[15] Malia a redución en porcentaxe da poboación total, os indíxenas constitúen gran parte da ascendencia xenética dos colombianos. Un estudo de Rojas et al. determina que o colombiano medio (de todas as razas) ten unha mestura de 47% indíxena, 42% europeo e 11% africanos[16] sendo os nativos a contribución xenética máis significativa neste estudo.
| Colombianos indíxenas 1600-2023 | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Ano | Poboación | % de Colombia | |||||
| 1600 | 600.000 | ||||||
| 1825 | 700.000 | ||||||
| 1852 | 421.000 | ||||||
| 1912 | 344.198 | ||||||
| 1918 | 158.428 | ||||||
| 1938 | 100.422 | ||||||
| 1951 | 157.791 | ||||||
| 1964 | 119.180 | ||||||
| 1973 | 383.629 | ||||||
| 1985 | 237.759 | ||||||
| 1993 | 532.233 | ||||||
| 2005 | 1.392.623 | ||||||
| 2018 | 1.905.617 | ||||||
| 2023 (estimación) | c. 5.200.000 | ||||||
| Fonte: Censo de Colombia[17][18][note 1] | |||||||
Territorios
[editar | editar a fonte]Os pobos indíxenas ocupan porcións substanciais de Colombia, principalmente en forma de reservas indíxenas (en castelán: resguardos), que abranguen un terzo da superficie do país.[2] A división de Asuntos Indíxenas do Ministerio do Interior ten 567 reservas que supoñen 365 004 km², e nos cales viven 800 272 en 67 503 familias.[19]
Principais grupos étnicos
[editar | editar a fonte]

Segundo a Organización Nacional Indíxena de Colombia (ONIC), hai 102 grupos indíxenas en Colombia.[20]
Os pobos das terras altas pertencen á cultura dos Andes e de Serra Nevada de Santa Marta de Colombia, mentres que os pobos das terras baixas son os habitantes Chocó, Amazonía, Guajira, a Costa Caribe e outras culturas non montañosas.
Pobos das terras altas
[editar | editar a fonte]Pobos das terras baixas
[editar | editar a fonte]
Notas
[editar | editar a fonte]- ↑ O motivo da discrepancia débese principalmente ao feito de que os indíxenas colombianos están infracontados nos censos e/ou optan por identificarse cunha raza diferente.
Referencias
[editar | editar a fonte]- ↑ POBLACIÓN INDÍGENA DE COLOMBIA RESULTADOS DEL CENSO NACIONAL DE POBLACIÓN Y VIVIENDA 2018
- 1 2 3 "Indigenous peoples in Colombia". International Work Group for Indigenous Affairs. Consultado o 11 de decembro de 2013.
- ↑ DANE 2005 Datos Preliminares, Censo Nacional de Poboación de 2005
- ↑ "Informe Latinobarómetro 2018". Latinobarometro. Consultado o 3 de outubro de 2022.
- ↑ "Informe Latinobarómetro". Latinobarometro. Consultado o 30 de xaneiro de 2024.
- ↑ "Raza/Etnia a la que pertenece". Latinobarómetro 2023 Colombia. Consultado o 13 de febreiro de 2024.
- ↑ Rueda, Ricardo (1974). La población de Colombia. Asociación Colombiana para el Estudio de la Población. p. 78.
- ↑ Alexander, Inigo. "Colombia's Indigenous population faces scourge of violence". Al Jazeera. Consultado o 12 de decembro de 2023.
- ↑ Juan Friede (1966). Invasión del país de los chibchas. Santa Fe de Bogotá: Ediciones Tercer Mundo, pp. 19
- ↑ "Caída de la población indígena en Colombia, 1500-1630: tres escenarios" [Decline of the indigenous population in Colombia, 1500-1630: three scenarios] (PDF). Banco de la República.
- ↑ Rosenblat, 1954: 59
- ↑ Rosenblat, 1954: 36-56
- ↑ Palacios, Marco (2002). Colombia. País fragmentado, sociedad dividida. Grupo Editorial Norma. p. 373.
- ↑ Instituciones indigenistas en el siglo xix
- ↑ Estimates from Latinobarómetro in 2018 and 2023
- ↑ Genetic Make Up and Structure of Colombian Populations by Means of Uniparental and Biparental DNA Markers
- ↑ "Distribución de la población colombiana según pertenencia étnica" (PDF). Documento DANE - Las Estadísticas Vitales en Colombia. Consultado o 27 de outubro de 2016.
- ↑ "Estadística de los grupos étnicos 2018". Censo General 2018. Departamento Administrativo Nacional de Estadística (DANE). Arquivado dende o orixinal o 16 de agosto de 2021. Consultado o 10 de febreiro de 2020.
- ↑ Fundación Hemera (ed.). "Los resguardos indígenas" (en español). Arquivado dende o orixinal o 12 de xullo de 2008. Consultado o 1 de agosto de 2008.
- ↑ "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 20 de maio de 2014. Consultado o 27 de abril de 2016.
Véxase tamén
[editar | editar a fonte]| Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Pobos indíxenas de Colombia |
Outros artigos
[editar | editar a fonte]Bibliografía
[editar | editar a fonte]- Arango Ochoa, Raúl. 2004 Los pueblos indígenas de Colombia en el umbral del nuevo milenio: población, cultura y territorio: bases para el fortalecimiento social y económico de los pueblos indígenas. Bogotá: Departamento Nacional de Planeación.
- Organización Nacional Indígena de Colombia 2002 Aspectos históricos, políticos, económicos, ambientales y culturales de la problemática de los pueblos indígenas y afrocolombianos del Pacífico Bogotá: ONIC.
- Chaves Chamorro, Margarita. 2002 "Jerarquías de color y mestizaje: en la amazonia occidental colombiana"; Revista Colombiana de Antropología 38: 189-216.
- Ulloa, Astrid. 2004 La construcción del nativo ecológico: complejidades, paradojas y dilemas de la relación entre los movimientos indígenas y el ambientalismo en Colombia. Bogotá: Instituto Colombiano de Antropoloxía e Historia.
- CECOIN (2008) La tierra contra la muerte. Bogotá: Ediciones Anthropos. ISBN 978-958-95143-6-8
- Ideologia mesianico del mundo andino, Juan M. Ossio Acuña, Edición de Ignacio Prado Pastor