Periquito

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á busca
Periquito
Rango fósil: Paleoceno–actualidade
Macho
Macho

Femia
Femia

Estado de conservación
Pouco preocupante (LC)
Pouco preocupante[1]
Clasificación científica
Reino: Animalia
Filo: Chordata
Clase: Aves
Orde: Psittaciformes
Superfamilia: Psittacoidea
Familia: Psittaculidae
Subfamilia: Loriinae
Tribo: Melopsittacini
Xénero: Melopsittacus
Gould, 1840
Especie: M. undulatus
Nome binomial
Melopsittacus undulatus
(Shaw, 1805)
Hábitat natural en vermello

Hábitat natural en vermello

O periquito [2][3] (Melopsittacus undulatus) é unha especie de ave psitaciforme da familia Psittaculidae.[4][5] É o único membro do xénero Melopsittacus.[6] É endémico de Australia, aínda que foi introducido noutras rexións do mundo por ser moi común o seu uso como mascota. É a ave de gaiola máis popular do mundo, e como animal de compañía só é superado en número polos cans e os gatos.[7]

Descrición[editar | editar a fonte]

Un periquito femia en Alice Springs (Australia), na que se aprecia o característico deseño listado que lle dá o seu nome científico undulatus (ondulado).

O periquito mide unha media de 18 cm da cabeza á punta da cola, e pesa ao redor de 35 g. A variedade silvestre ten as partes inferiores de cor verde claro liso, coa cabeza amarela cunha característica listaxe negra no seu parte posterior, do mesmo xeito que o resto das partes superiores do corpo e ás, aínda que con fondo verde amarelado. En cambio a súa garganta e fronte son de cor amarela liso, cunha pequena mancha morada na fazula e tres pintas negras enmarcando cada lateral de base da garganta. A súa cola é de cor cobalto con manchas amarelas no centro das plumas laterais. As plumas de voo das ás son negras e verdosas, e as súas coberteras negras con bordos amarelos, e teñen manchas amarelas no centro que só ven cando despregan as ás. Posúe o pico moi curvado cara abaixo de cor gris verdoso, e patas grises azuladas zigodáctilas, con dous dedos cara adiante e dous cara atrás, que lles facilita rubir polas árbores e alimentarse de sementes.[8]

Os periquitos silvestres no seu hábitat natural de Australia son notablemente máis pequenos que os que se atopan en catividade. Ademais os criadores desta especie conseguiron multitude de cores e capas de periquitos (ej: azul, gris, gris-azul, pios, violeta, branco, amarelo, amarelo-azul) aínda que a maioría dos que se atopan nas tendas de mascotas son azuis, verdes e amarelos. Como na maioría de especies de papagaios o plumaje do periquito é fluorescente baixo a luz ultravioleta. Este fenómeno posiblemente está relacionado co cortexo e a selección de parella.[9] Como moitas aves os periquitos teñen visión tetracromática, aínda que para que funcionen o catro clases de conos simultaneamente necesítase a presenza de todo o espectro da luz solar.[10] O espectro ultravioleta fai brillar as súas plumas o que axuda a atraer ás parellas. As pintas da súa garganta reflicten a luz ultravioleta e poderían usarse para distinguir individualmente a cada periquito.[9]

O sexo e a idade dos periquitos diferéncianse pola cor da súa cera. Os machos adultos téñena azul.

Determinación de sexos e idades[editar | editar a fonte]

Para diferenciar se un periquito é macho ou femia as claves é a cera (parte superior do pico ao redor das narinas). Os machos adultos téñena completamente azul. Algunhas femias adultas téñena de cor variable dependendo do seu estado de celo: de branco a cor crema fóra da época de reprodución, e marrón cando está en celo, mentres que outras sempre a teñen branca ou esbrancuxada. Os inmaturos de ambos os sexos téñena rosada, xeralmente rosa violáceo nos machos novos. Ao mes de vida as crías saen do niño coa cera rosa. Durante as semanas seguintes, ás femias váiselles volvendo branco e aos machos azul (excepto nalgunhas variedades, como os albinos, lutinos ou píos recesivos, cuxos machos a manteñen de rosada ou morada toda a súa vida.[8][11] Nos exemplares novos pódese determinar o sexo así aos 3 meses de nados sen marxe de erro.

A idade tamén se determina mediante as liñas na fronte, os mozos téñena cuberta de liñas e os adultos téñena lisa e despexada. Os mozos ademais presentan un plumaje de tons menos intensos. Tamén se diferencia un periquito novo porque ten o ollo completamente negro, e a medida que crece vaise aclarando o iris quedando un aro branco ao redor da pupila negra (excepto na variedade pia recesiva que non desenvolve esta cor de iris).

Canto[editar | editar a fonte]

Os periquitos non son moi audaces no que se refire á imitación de sons, a diferenza dos seus curmáns os papagaios. Con todo, adoitan emitir algúns cantos curtos para comunicarse (o que puido dar orixe á súa cría), e expresan os seus sentimentos con movementos e sons. Os machos, caracterizados pola parte superior do pico cor azul escuro, adoitan ser máis activos no canto que as femias. Se se lles ensina con calma e habilidade, é posible que cheguen a repetir moitas palabras sinxelas e algunhas melodías curtas.

Taxonomía[editar | editar a fonte]

O periquito pertence á familia Psittaculidae, a rama afroasiática e oceánica da superfamilia dos papagaios típicos (Psittacoidea), como único membro do xénero Melopsittacus.[6][12] Anteriormente críase que estaba cercanamente emparentado cos pericos dos xéneros Neophema e Pezoporus polo patrón listado do seu plumaje.[13] Con todo, os estudos filogénéticos máis recentes baseados na análise de secuencias de ADN sitúano moi próximo aos loris (tribo Loriini) e aos loritos de higuera (tribo Cyclopsittini).[14][15][16][17]

No pasado describíronse dous subespecies do periquito, o periquito do norte e o do oeste, baseándose en pequenas variacións da cor e tamaño. Actualmente a maioría dos ornitólogos cuestionan esta diferenciación, xa que as diferenzas son moi pequenas, e as áreas de distribución das dúas supostas subespecies solapan de forma que hai zonas onde voan nas mesmas bandadas e se aparean entre si. Por iso na actualidade non se recoñecen subespecies diferenciadas.[6][18]

Ecoloxía e distribución[editar | editar a fonte]

As mascotas escapadas ou liberadas se asilvestran con facilidade nas rexións cálidas e secas. Parella silvestre en Suráfrica.

Os periquitos son orixinarios de Australia, e ocupan a totalidade do interior do continente australiano. É unha ave nómade que ocupa gran variedade de hábitat abertos en Australia como as zonas de matogueira, herbazales, sabanas, e arboredos despexados. Xeralmente atópase en pequenas bandadas, pero pode formar grandes bandadas cando as condicións son favorables. Desprázase de forma nómade en busca de comida e auga.[8] As secas poden conducir ás zonas costeiras ou máis arboredos. Aliméntanse de sementes da herba, especialmente das do xénero Triodia, e ás veces fan incursións nos cultivos de cereais.[8][19] A vida en bandadas facilítalles a existencia porque lles axuda a defenderse dos os depredadores.

Hanse naturalizado no sur de Norteamérica, rexistrándose poboacións asilvestradas de periquito nas rexións de San Petersburgo (Florida) desde os anos 1940, aínda que na actualidade son menos abundantes que ao principio da década de 1980. Crese que competencia cos estorniños pintos e os gorriones é a principal causa do declive destas poboacións.[20]

Son monógamos e de cando en cando cambian de parella a non ser que un dos dous non morra. Os niños atópanse normalmente nun oco no tronco da árbore. Pon entre 4 e 7 ovos, os cales son incubados durante 18-20 días, e o novo pito empluma (adquisición do seu primeiro abrigo de plumas) aproximadamente 30 días despois da incubación.

Avicultura[editar | editar a fonte]

En catividade conseguíronse mediante cría selectiva exemplares de cor e tamaño diferente á variedade natural (dereita).

Os periquitos australianos son fáciles de domesticar, e poden ser adestrados para deixarse tocar e xogar coa xente, o que os converte nas aves máis cumpridamente difundida como mascota do mundo. Son case tan intelixentes como moitos papagaios grandes, e prosperan co estímulo de xoguetes e interacción social coa xente e congéneres. Picotear é unha actividade moi agradable, sobre todo para o periquito femia. Un pouco de material para picar sempre debe estar a man, como unha rama coa cortiza ou as pedras de calcio (óso de sepia ou jibia), que axudan a gardar os seus picos filosos e sempre sans.

En cativerio, viven unha media de 4-6 anos, pero poden vivir até 14. A duración da súa vida varía segundo o tipo do periquito australiano (os periquitos ingleses non viven tanto como os seus curmáns en Australia e América, debido aos anos de endogamia para cambiar o seu tamaño e trazos físicos) e a saúde de cada ave individualmente (exercicio e dieta). As enfermidades que poden aparecer en catividade son afeccións catarrales, diarreas, excoriaciones e alteracións da pel das patas (debido a unha limpeza pouco rigorosa). Tamén se poden presentar tumoraciones e verrugas nas zonas próximas ao pico en exemplares xa vellos ou criados nun ambiente de excesiva sucidade.

A alimentación do periquito baséase no paínzo e o alpiste, aínda que debe complementarse con outras sementes ou verduras (como a leituga, espinaca, pemento, zanahoria, mazorca de millo...). As froitas tamén son un bo complemento dietético para estes paxaros. De cando en vez pódeselles proporcionar un pouco de pan ou galleta, aínda que sempre con precaución de non darlles algo moi doce. Nas tendas de animais pódense atopar bizcochos, barritas de sementes enriquecidas con vitaminas e outros suplementos especiais para estas aves. Como lambetada natural adóitase utilizar o panizo. O aguacate, o chocolate e o perexil son tóxicos mortais para os periquitos australianos. O periquito máis novo, se se lle foi afacendo desde pequeno, aprende a toma máis variedade de comida máis facilmente que un máis vello que estivo comendo só un tipo de sementes ou alimento.

Historia[editar | editar a fonte]

O periquito menciónase por primeira vez no libro Naturalists Miscellany, cuxo autor é George Shaw, director do Museo Británico das ciencias naturais, no ano 1781. No ano 1840, o científico John Gould logrou levar os primeiros periquitos vivos a Inglaterra.

Debido á súa beleza pronto se empezaron a capturar miles de periquitos para comercializalos pero o transporte de meses e o descoñecemento da súa alimentación provocaba unha mortalidade do 98%. Pronto se descubriu que comían mijo e alpiste, igual que os canarios. O que non se sabía é que criaban en caixas de niño, só se lles ofrecía niños abertos, ata que por casualidade en 1855 a condesa de Schwerin en Berlín (Alemaña) logrou crialos dentro dunha noz de coco. A partir de aí empezáronse a criar grandes cantidades de periquitos.

A primeira mutación foi a amarela, e apareceu no ano 1872 en Bélxica. No ano 1878, apareceu a mutación azul. Ambas as mutacións alcanzaron prezos desorbitados: Unha parella de periquitos azuis podía custar máis que un bo cabalo de carreira. Ata que a cría sistemática destas cores levou a cabo e apareceron novas mutacións que proporcionaron á especie unha gran variedade.

Novo periquito femia (cera branca) co seu primeiro cambio de plumas e con cores similares aos atopados na natureza.

Variedades[editar | editar a fonte]

Os criadores traballaron durante décadas para producir unha ampla variedade de cores e mutacións: factores de verde e azul, grises, violetas, perlados, ás claras, entre outras. Actualmente coñécense máis de 25 variedades ou mutacións, incluídas algunhas que modifican a pluma como os moñudos e celestiais xaponeses.

Existe unha variedade considerada como enfermidade, a cal se denomina "plumero". Nesta variedade prodúcense alteracións orgánicas que fan que as plumas non paren de crecer, o que leva a problemas de saúde e inflúe significativamente na expectativa de vida da ave.

Existe unha variedade de periquitos australianos modernos denominada "perico inglés", os cales son máis grandes que os seus irmáns salvaxes, con plumas principais máis longas, dándolles unha aparencia notablemente de maior talla. Actualmente son coñecidos tamén como "australianos de exposición" pero, a pesar de haber un diferenciamiento para a súa cría, trátase do mesmo periquito Melopsittacus undulatus. Nos máis modificados, os ollos e o pico quedan bastante ocultos dentro das plumas nunha vista de fronte. Estas variacións afectan a mecánica de voo e dificultan algunhas tarefas básicas como a reprodución, o que diminúe a súa calidade da vida. Tales aves son tamén máis propensas a mutacións xenéticas debido á endogamia que lles deu orixe.

Cría[editar | editar a fonte]

A reprodución en catividade é relativamente fácil, indúcese á cría colocando un niño que pode ser unha caixa de madeira no que a femia poida estar completamente ás escuras. A femia deposita de tres a nove ovos, e a incubación dura dezaoito días. Poden criar durante todo o ano; é importante ter unhas condicións aptas para a cría xa que ao ter pouco espazo para esta ou un niño moi alto as crías poden caer e morrer.

Tanto se se desexa a súa cría ou coma se non, o mellor para o equilibrio psicolóxico dunha ave social intelixente como esta é telo en parellas, para que poida desenvolver a interacción social que necesita. Ter só un macho podería causar trastornos sexuais (como tentativas no axuste con espellos), mentres que ter dúas femias pode causar a animosidad entre elas.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. BirdLife International (2012). "Melopsittacus undulatus". Lista Vermella de especies ameazadas. Versión 2012.1 (en inglés). Unión Internacional para a Conservación da Natureza. Consultado o 16 July 2012. 
  2. Digalego
  3. Conde Teira, M. A. (1999). "Nomes galegos para as aves ibéricas: lista completa e comentada" (PDF). Chioglossa (A Coruña) 1: 121–138. 
  4. Bernis, F; De Juana, E; Del Hoyo, J; Fernández-Cruz, M; Ferrer, X; Sáez-Royuela, R; Sargatal, J (1998).
  5. Avibase
  6. 6,0 6,1 6,2 GILL, F.; DONSKER, D. (Eds.) (2014).
  7. Perrins, Christopher, ed. (2003). "Parrots, Lories, and Cockatoos". The New Encyclopedia of Birds (1 ed.). Oxford: Oxford University Press. ISBN 9780198525066. 
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 Forshaw, Joseph Michael; William T. Cooper (1973 & 1981). Parrots of the World (1ª y 2ª ed.). ISBN 0-87666-959-3. 
  9. 9,0 9,1 S M Pearn, A T Bennett, and I C Cuthill (2001). "Ultraviolet vision, fluorescence and mate choice in a parrot, the budgerigar Melopsittacus undulatus". Proceedings. Biological sciences / the Royal Society 268 (1482): 2273–9. PMC 1088876. PMID 11674876. doi:10.1098/rspb.2001.1813. 
  10. Color Vision of the Budgerigar (Melopsittacus undulatus): Hue Matches, Tetrachromacy, and Intensity Discrimination.
  11. "Birds Online — How to tell the sex of a budgie". Consultado o 25 de abril de 2006. 
  12. Leo Joseph, Alicia Toon, Erin E. Schirtzinger, Timothy F. Wright, Richard Schodde. 2012.
  13. Forshaw, p. 273
  14. Wright, TF; Schirtzinger EE, Matsumoto T, Eberhard JR, Graves GR, Sanchez JJ, Capelli S, Mueller H, Scharpegge J, Chambers GK and Fleischer RC (2008). "A Multilocus Molecular Phylogeny of the Parrots (Psittaciformes): Support for a Gondwanan Origin during the Cretaceous". Molecular Biology and Evolution 25 (10): 2141–2156. PMC 2727385. PMID 18653733. doi:10.1093/molbev/msn160. 
  15. Tokita, M; Kiyoshi T and Armstrong KN (2007). "Evolution of craniofacial novelty in parrots through developmental modularity and heterochrony". Evolution & Development 9 (6): 590–601. PMID 17976055. doi:10.1111/j.1525-142X.2007.00199.x. 
  16. de Kloet, RS; de Kloet SR (2005). "The evolution of the spindlin gene in birds: Sequence analysis of an intron of the spindlin W and Z gene reveals four major divisions of the Psittaciformes". Molecular Phylogenetics and Evolution 36 (3): 706–721. PMID 16099384. doi:10.1016/j.ympev.2005.03.013. 
  17. Schweizer, M.; Seehausen O, Güntert M and Hertwig ST (2009). "The evolutionary diversification of parrots supports a taxon pulse model with multiple trans-oceanic dispersal events and local radiations". Molecular Phylogenetics and Evolution 54 (3): 984–94. PMID 19699808. doi:10.1016/j.ympev.2009.08.021. 
  18. Sistema Integrado de Información Taxonómica. "Melopsittacus (TSN 177596)" (en inglés). 
  19. "The Wild Budgerigar" (article). Consultado o 25 de abril de 2006. 
  20. Pranty 2001

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

  • Pranty, B. 2001. The Budgerigar in Florida: Rise and fall of an exotic psittacid. North American Birds 55: 389-397.
  • Forshaw, Joseph M. & Cooper, William T. (1978): Parrots of the World (2nd ed). Landsdowne Editions, Melbourne Australia ISBN 0-7018-0690-7
  • Collar, N. J. (1997). Budgerigar (Melopsittacus undulatus). Pg. 384 in: del Hoyo, J., Elliott, A. & Sargatal, J. eds. (1997).
    Handbook of the Birds of the World. Vol. 4. Sandgrouse to Cuckoos. Lynx Edicions, Barcelona. ISBN 84-87334-22-9