Período de Uruk

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á procura
Localización dos principais sitios de Mesopotamia meridional durante o período Uruk e Djemdet Nasr.

O período de Uruk é un período arqueolóxico da historia de Mesopotamia entre o 3800 a.C. e o 3200 a.C., no último milenio de Calcolítico na rexión. Algúns autores inclúen como etapa final deste período ao seguinte, o Yemdet Nasr.[1]

Os achados máis importantes desta etapa céntranse en Uruk, un asentamento situado a poucos quilómetros de El Obeid, no curso inferior do Éufrates, que dará o seu nome ao período.[2] A cultura Uruk tivo o seu centro no sur de Mesopotamia, pero as súas características estendéronse por todo o Oriente Medio asiatico. Así, as mostras atópanse no norte de Siria, Turquía ou Susa, no actual Irán.[1]

As principais características deste período son a aparición do selo cilíndrico, a natureza monumental da súa arquitectura, as características da súa olería e a aparición da escritura. Outros avances foron a invención da roda e a súa primeira aplicación fóra do transporte, o torno de oleiro.[3] Ao final do período, usouse bronce, producido a partir de cobre e arsénico ou estaño.[4]

Historia[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Historial de Mesopotamia.
Estatua dun home con barba de pedra, pertencente ao período Uruk, cara ao 3300 a.C. Actualmente no museo do Louvre de París.

Os primeiros restos de Uruk remóntanse ao período de El Obeid, despois do cal se produciu un período de transición (niveis XVI - X) que chega ata o 3800 a.C., cando se produce o desenvolvemento dunha nova cultura. Esta nova etapa denominouse período Uruk.[5]

Consideráronse diversas hipóteses sobre o florecemento desta cultura.[5] Segundo algúns arqueólogos [6] A baixa Mesopotamia estivo mergullada durante gran parte da Idade de Cobre. Cara ao IV milenio a.C., os cambios climáticos provocarían unha baixada do nivel do mar, deixando dispoñible unha gran extensión de terras anormalmente fértiles. Nestas circunstancias, os novos poboadores necesitaban moita menos terra para satisfacer as súas necesidades, o que explicaría o gran número de habitantes que chegou a ter a zona. Esta maior densidade obrigou aos habitantes a dotarse de regras e sistemas sociais que permitiran a convivencia. Outros antropólogos [7] suxeriron que o gran desenvolvemento da cidade de Uruk lle permitiría controlar unha gran extensión de terras a base de colonizar emprazamentos periféricos e no desenvolvemento dunha forza militar.

Na épica mitolóxica de Gilgamesh, penúltimo rei de Uruk, o seu rival e posterior amigo Enkidu di, referíndose ás súas orixes:[8]

"Berrei en Uruk: Aquí está o forte!

Aquí estou, cambio de destinos,

o nacido na estepa é forte. Súa é a forza! "

Sociedade[editar | editar a fonte]

Xurdiron diversas hipóteses sobre a posible organización dun marco cultural tan amplo como o experimentado no período Uruk. Xeralmente suponse que nos enclaves centrais a sociedade estaba estratificada, situándose na cabezaos ensi, ou en, que terían poderes políticos e relixiosos.[5] Non obstante, outros autores [9] defenderon a hipótese de que a sociedade estaba organizada dun xeito esencialmente igualitario, sendo os líderes pouco máis que administradores dos comuneiros, sen ningún privilexio máis aló do prestixio do seu cargo. Isto coincidiría en que as cidades do período Uruk non amosan características xerárquicas: non hai casas cun status superior ás outras e non se atoparon xoias ou fortunas privadas.[5] Segundo estes autores a relación entre a periferia cultural e as cidades da Baixa Mesopotamia teríase feito en termos de relativa igualdade económica.

Outros autores suxeriron a existencia dun Estado centralizado que controlaba parcialmente a actividade económica da poboación mediante algún tipo de regulación. Así, este Estado recadaría a través de impostos parte dos activos obtidos polo traballo das unidades familiares.[5]

Arquitectura[editar | editar a fonte]

A arquitectura é un dos trazos máis característicos do período Uruk xa que neste período rompe completamente co estilo de períodos anteriores, nos que predominou o uso de adobe. A cultura Uruk experimentou novos materiais e formas, como o uso de pedra pedra calcaria e decoración con mosaicos. Non se sabe o que motivou a transición cara a estes novos métodos de construción significativamente máis caros: a pedra calcaria tivo que ser transportada en bloques pesados desde as canteiras ata o lugar de construción e os mosaicos tiveron que ser feitos a man en grandes cantidades.[5]

Destaca un ritual de construción polo cal, cando un gran edificio tiña que ser substituído, enchíase de material e enterrábase subindo o terreo. O novo edificio erixíasa sobre o montículo resultante

Escritura[editar | editar a fonte]

Selo cilíndrico e impresión: grupo de bovinos nun campo de trigo. Calcaria, Mesopotamia, período Uruk. O selo cilíndrico estaba formado por unha pedra ou outro obxecto cilíndrico feito de material duro no que se tallaban motivos decorativos. Este selo rodábase sobre ladrillos de arxila aínda brandos, gravando así os seus motivos.[1] Museo do Louvre, Departamento de Antigüidades orientais .

O período Uruk viu o nacemento da escritura pictográfica en Mesopotamia, que se empregou exclusivamente para asuntos de contabilidade e administración.

Desde o período de Obeid empregáronse selos para marcar a orixe e contido dos bens individuais. A forma destes primeiros selos era plana, coa inscrición en relevo por un lado. Cara ao final do período Uruk os selos transformáronse, adquirindo unha forma de tubo na superficie da cal se fixeron as inscricións. Deste xeito o texto imprimíase rodando o obxecto sobre o material fresco.[1] Este tipo de selo chámase selo cilíndrico. No período Uruk, os relevos dos selos incluían debuxos de animais e escenas de artesanía, non sempre relacionados coa mercancía que marcaban.[5]

Outro medio no que se atoparon inscricións foi en tabliñas de arxila que se empregaban para dar conta do movemento de mercadorías. Os símbolos que contiñan eran ben numéricos, ben representativos dos funcionarios e institucións. O tipo de mercadoría coñecíase a través do sistema numérico empregado, que era diferente para cada unha delas. Escribir sobre arxila suave tiña que ser complicado, especialmente á hora de representar liñas curvas. Isto provocou que os trazos fosen máis lineais, afastándose cada vez máis lonxe do obxecto representado e converténdose en máis conceptuais.[5]

No nivel III, xa pertencente ao período seguinte, hai mostras dos primeiros escritos seguindo un sistema fonético. O idioma que representan é sumerio, polo que é posible que xa no nivel IV esta fose a linguaxe empregada.[1]

A roda[editar | editar a fonte]

A invención da roda en Mesopotamia está situada cara ao final do período Uruk. Antes dela, a forma de transporte máis utilizada eran probablemente os barcos, que seguiron xogando un papel predominante despois da súa invención. O transporte terrestre levabase a cabo mediante tracción animal, humana ou por bois e burros, que xa foran domesticados. Non se rexistra o uso de rolos antes da invención da roda, sendo posible que se inventase directamente.[3]

Á parte do transporte, unha das aplicacións máis salientables da roda foi a invención do torno. Nos seus primeiros usos consistía simplemente nunha roda sobre a que se colocou a peza cerámica, permitindo a súa rotación. Pero o verdadeiro nacemento do torno de olería produciuse coa invención dun sistema que permitía o xiro desta roda mediante o movemento dos pés, que se logrou arredor do ano 3000 a.C., xa no seguinte período.[3]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Margueron, Jean-Claude (2002). "La pujante civilización de Uruk". Los mesopotámicos. Fuenlabrada: Cátedra. ISBN 84-376-1477-5. 
  2. Asimov, Isaac (1986). "Los sumerios - Las grandes invenciones". El Cercano Oriente. Madrid: Alianza Editorial. ISBN 788420637457. 
  3. 3,0 3,1 3,2 Margueron, Jean-Claude (2002). "El utillaje de la vida diaria: piedra y metal". Los mesopotámicos. Fuenlabrada: Cátedra. ISBN 84-376-1477-5. 
  4. Margueron, Jean-Claude (2002). "Las primeras utilizaciones de los metales". Los mesopotámicos. Fuenlabrada: Cátedra. ISBN 84-376-1477-5. 
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 Leick, Gwendolyn (2002). "Uruk". Mesopotamia: la invención de la ciudad. Barcelona: Rubí. 84-493-1275-2. 
  6. Hans Nissen, 1988
  7. Guillermo Algaze, 1993
  8. Devismes, Fernand (1989). «Sumer». Historia de las Grandes Civilizaciones. Madrid: Espasa-Calpe. ISBN 84-239-4937-0.
  9. Petr Charvát, 1993

Véxase tamén[editar | editar a fonte]