Ndaté Yalla

Ndaté Yalla
	;
Biografía
Nacemento	c. 1810 ; Reino de Ualo
Morte	1860 (49/50 anos)
Actividade
Ocupación	monarca
Outro
Título	Raíña
Fillos	Sidya Léon Diop
Irmáns	Njembot Mboj
Descrito pola fonte	Dictionary of African Biography,

Ndaté Yalla Mbodj, nada en 1810 na localidade de Waalo e finada en 1860 en Dagana, foi a derradeira raíña de Waalo, un reino situado no nordeste do Senegal.

É maiormente coñecida pola famosa resistencia que afrontou perante a colonización francesa. Ademais de ser nai de Sidya Ndaté Yalla Diop, quen tamén se converteu nunha figura da resistencia contra a colonización francesa do Senegal.

Traxectoria

Ndaté naceu en 1810,^[1] sendo a filla máis nova do rei Amar Fatin e a raíña Fatim Yamar.^[2] Sucedeu a súa irmá Ndieumbeutt Mbidj, quen loitou contra europeos e mouros.

O seu pai morreu cando ela e a súa irmá, Ndieumbeutt, eran moi novas (aos 16 anos). Amar, o pai, tamén era recoñecido pola resistencia contra a xihad en Senegambia, concretamente fronte ao Almamy de Fouta. Con só 16 anos, Ndaté casou co seu curmán, o rei de Waalo, Brak Yerin Mbanyk. O matrimonio foi soamente político, xa que permitiu aumentar o poder dos Tedyek.

Posteriormente, Ndaté volveu casar, desta volta con Sakoura Barka Diop, príncipe de Cayor e rei de Koki.^[3]

Foi coroada raíña de Waalo o 1 de outubro de 1846 en Nder, a capital. Nada máis empezar o seu reinado, enfrontouse en 1847 ás autoridades francesas, esixindo o dereito de paso ós soninkés que producían gando abondo a Saint Louis (Senegal). Ndaté sucedeu a súa irmá Ndieumbeutt dende 1846 ata 1855, ano no que Waalo caeu en mans francesas. Comezando 1847, Ndaté opúxose aos franceses impedindo a libre circulación dos sarakoules quen abastecían de gando á cidade de Saint-Louis. Nunha carta pertencente ós aquivos nacionais de Senegal (13 G 91, Carta N ° 61), os franceses afirman que, a raíña (e pode que o seu pobo), rompendo o tratado existente entre Waalo e Saint-Louis, detivo unha manda de 160 bois dun cidadán de St. Louis (de etnia francesa), comprou a mercadores soninkeses, retendo 16 dos mellores animais da manda. Os franceses declararon que a raíña non podía comerciar ata que as mercadorías chegasen a St. Louis. Posteriormente, Ndaté foi ameazada con ser declarada inimiga do gobernador se non devolvía os 16 bois. A ameaza foi considerada un insulto contra a soberanía do reino. O 18 de xuño de 1847, Ndaté buscou negociar co gobernador mediante unha carta cos seguintes termos:

Non fixemos dano a ninguén. Waalo é noso, por iso garantimos o libre tránsito de mercancías no noso país. Saint-Louis pertence ao gobernador, Cayor a Damel, o Djollof a Bourba, o Fuuta a l'Almamy, e o de Waalo a Brak. Cada un destes xefes gobernará o seu territorio segundo eles queiran.

Ndaté Yalla Mbodj (18 de xuño de 1847)^[4]^[5]

Anos despois, en 1855, cando as columnas de Faidherbe asaltaron Waalo con 800 homes, e o reinado de Ndaté, a Linguère dirixiuse deste xeito ós principais dignatarios do país:^[6]

“Hoxe somos invadidos por conquistadores. O noso exército está desordeado. Os tiedos dos Walo, por valentes que sexan os seus guerreiros, caeron case todos polas balas francesas. O invasor e máis poderoso ca nós, seino, pero, deberíamos deixar Waalo aos estranxeiros?"

Ndaté faleceu en 1860,^[1] na localidade de Dagana, onde se erixiu unha estatua na súa honra.^[7]

Legado

Unha escola en Saint-Louis leva o seu nome, igual que un dos taxis acuáticos en servizo no eixe marítimo Dakar - Rufisque. É considerada unha figura moi recoñecida na historia de Senegambia, ademais de ser unha das mulleres máis influentes do século XIX na historia de Senegambia. Xunto a outras heroínas da África Occidental, cumpriu un papel importante na loita da resistencia contra a colonización do continente. Os historiadores de tradición oral (tamén chamados griots) seguen eloxiando a súa valentía e coraxe.

Notas

1 2 Delage, Pauline; Gallot, Fanny (2020). Féminismes dans le monde: 23 récits d'une révolution planétaire. París: Textuel. ISBN 978-2-84597-807-2.
↑ Barry, Boubacar (1988). La Sénégambie du XVe au XIXe siècle: traite négrière, Islam et conquête coloniale. Racines du présent. París: L'Harmattan. ISBN 978-2-85802-670-8.
↑ Kristeva, Julia (1999-10-01). Les femmes dans l'histoire de la psychanalyse. L’Esprit du temps. pp. 97–110. ISBN 978-2-913062-08-5.
↑ Adande, Alexis B. A., ed. (2002). Museums & urban culture in West Africa. Currey. ISBN 978-0-85255-276-6. |data-acceso= require |url= (Axuda)
↑ Barry, Boubacar; Amīn, Samīr (1985). Le Royaume du Waalo: le Sénégal avant la conquête. Hommes et sociétés (Nouv. éd. rev. et augm ed.). Karthala. ISBN 978-2-86537-141-9. |data-acceso= require |url= (Axuda)
↑ Wrong, George M.; Hanotaux, Gabriel; Martineau, Alfred; Tramond, Joannes; Lauvriere, Emile (1931-01). "Histoire des Colonies Francaises et de l'Expansion de la France dans le Monde". The American Historical Review 36 (2): 372. ISSN 0002-8762. doi:10.2307/1840339.
↑ CHAPITRE II La lente appropriation de la radio par les Africains. Les Presses de l’Université de Laval. 2025-12-31. pp. 23–30. ISBN 978-2-7637-5941-8.

Véxase tamén

Bibliografía

(en inglés) Alexis B.A. Adande et Emmanuel Arinze (dir.), «The place of Women in the Museum of Saint-Louis », dans Museums & urban culture in West Africa, Institut africain international, Oxford, 2002, 168 p. ISBN 0-85255-276-9
Boubacar Barry, «Le règne da linger Ndate Yalla et a conquête du Waalo par Faidherbe en 1855 », dans Le royaume du Waalo. Le Sénégal avant a conquête, Karthala, París, 1985, 275-281 ISBN 2-86537-141-7
David Boilat (abbé), Esquisses sénégalaises (avec une introduction de Abdoulaye-Bara Diop), Karthala, París, 1984 (1853), 499 p. ISBN 2865370976
Christine Messiant, Premières dames en Afrique, Karthala, 2004, p. 22 ISBN 2845865783
(en inglés) Sylviane Anna Diouf, «Ndate Yalla Mbodj, Queen of Walo », dans Kings and Queens of West Africa, Franklin Watts Library, 2000, 41-49 ISBN 9780531203750 (livre pour la jeunesse)
Yves-Jean Saint-Martin, Le Sénégal sous le Second Empire, Karthala, París, 2000, 320, 322, 331 ISBN 2865372014
Sylvia Serbin, Reines d'Afrique et héroïnes da diaspora noire, Éditions Sépia, 304 p. ISBN 2842800826
Amadou Wade, « Chronique du Wâlo sénégalais (1186?-1855) (traduite du wolof par Bassirou Cissé ; publiée et commentée par Vincent Monteil) », dans Bulletin de l'IFAN, 1964, tome 26, non 3-4, 440-498

Ligazóns externas

Ndatté Yalla et a stratégie de conquête du pouvoir
Dictionnaire universel deas créatrices
De Ndaté Yalla à Aline Sitoé, un siècle de résistance (comunicación de Fatou Sarr no Museo da Muller Henriette Bathily de Gorée lle 3 février 2007)
Ndatté Yalla et a stratégie de conquête du pouvoir (site Équité et égalité de genre au Sénégal)

[:0-1] 1 2 Delage, Pauline; Gallot, Fanny (2020). Féminismes dans le monde: 23 récits d'une révolution planétaire. París: Textuel. ISBN 978-2-84597-807-2.

[2] Barry, Boubacar (1988). La Sénégambie du XVe au XIXe siècle: traite négrière, Islam et conquête coloniale. Racines du présent. París: L'Harmattan. ISBN 978-2-85802-670-8.

[3] Kristeva, Julia (1999-10-01). Les femmes dans l'histoire de la psychanalyse. L’Esprit du temps. pp. 97–110. ISBN 978-2-913062-08-5.

[4] Adande, Alexis B. A., ed. (2002). Museums & urban culture in West Africa. Currey. ISBN 978-0-85255-276-6. |data-acceso= require |url= (Axuda)

[5] Barry, Boubacar; Amīn, Samīr (1985). Le Royaume du Waalo: le Sénégal avant la conquête. Hommes et sociétés (Nouv. éd. rev. et augm ed.). Karthala. ISBN 978-2-86537-141-9. |data-acceso= require |url= (Axuda)

[6] Wrong, George M.; Hanotaux, Gabriel; Martineau, Alfred; Tramond, Joannes; Lauvriere, Emile (1931-01). "Histoire des Colonies Francaises et de l'Expansion de la France dans le Monde". The American Historical Review 36 (2): 372. ISSN 0002-8762. doi:10.2307/1840339.

[7] CHAPITRE II La lente appropriation de la radio par les Africains. Les Presses de l’Université de Laval. 2025-12-31. pp. 23–30. ISBN 978-2-7637-5941-8.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]