Mariasun Landa

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á procura
Mariasun Landa
Mariasun Landa (Natividad de la Puerta Rueda).jpg
Nacemento5 de xuño de 1949
 Errenteria
NacionalidadeEspaña
Ocupaciónescritora, escritora de literatura infantil e profesora
Coñecida porsen etiquetar, sen etiquetar, sen etiquetar, sen etiquetar, sen etiquetar e sen etiquetar
PremiosPremio Nacional de Literatura infantil e xuvenil de España, Lizardi Prize, Premio Euskadi de literatura infantil, Medal of Merit of the City of San Sebastián, Dabilen Elea prize e Eusko Ikaskuntza-Laboral Kutxa Prize for Humanities, Culture, Arts and Social Sciences
editar datos en Wikidata ]

Mariasun Landa Etxebeste, nada en Errenteria, Guipúscoa o 5 de xuño de 1949, é unha escritora vasca.

É máis coñecida polas súas historias escritas para nenas e nenos, sendo Galtzerdi suizida e Krokodiloa ohe azpian os máis populares, entre outras. Nesta área, publicou numerosos libros e gañou varios premios. Entre os premios que gañou no campo da literatura infantil e xuvenil en éuscaro están o Premio Euskadi ao conto Alex en 1991 e o Premio Nacional de Literatura Infantil e Xuvenil español polo relato Krokodiloa ohe azpian en 2003 . En 2014 recibiu o premio Eusko Ikaskuntza-Laboral Kutxa en Humanidades, Cultura, Artes e Ciencias Sociais.A obra de Mariasun Landa foi traducida a varios idiomas: castelán, catalán, galego, francés, inglés, italiano, grego, esloveno, árabe, coreano etc.[1]

A Asociación de Escritores en Lingua Galega, AELG, nomeou a Mariasun Landa como Escritora Galega Universal en 2020,[2] "pola alta calidade do seu traballo e pola defensa da lingua, a cultura e a dignidade nacional do País Vasco". A escritora vasca debía recibir este premio de honra o 9 de maio de 2020, en Santiago, na Gala do Libro Galego,[3] mais por mor da pandemia da COVID-19 celebrouse o acto o 20 de novembro en formato virtual.[4]

A vida[editar | editar a fonte]

Despois de licenciarse en traballo social, estudou Filosofía en París. Despois de completalos, nos anos 70 regresou ao País Vasco para aprender euskera. No proceso, foi á escola de Zarautz para acadar os seus obxectivos. Alí coñeceu a Anjel Lertxundi e despois entrou no mundo do ensino. Inicialmente, comezou a súa carreira docente en locais e garaxes ocultos e, debido á falta de material en éuscaro naquel momento, traballou na creación de material en éuscaro. Máis tarde, converteuse en membro do profesorado das ikastolas, traballando como profesora no programa de formación do profesorado do Goberno vasco . A partir de aí pasou a impartir didáctica da literatura no colexio de profesores de Donosti da Universidade do País Vasco, onde pasou os últimos anos da súa carreira docente antes de xubilarse.[5][6]

Carreira literaria[editar | editar a fonte]

Mariasun Landa 02.jpg

A maioría das súas publicacións son de literatura infantil e xuvenil e moitas das súas obras foron traducidas a varios idiomas, como castelán, catalán, inglés, francés, alemán e grego. Ademais, os seus libros máis exitosos reeditáronse a miúdo. En liña con Gianni Rodari e Nostlinger, a fantasía das historias de Mariasun Landa baséase na realidade. Partindo de elementos, lugares ou acontecementos sinxelos, esta autora constrúe un universo literario cheo de sentimentos profundos e suxestivos.[7]

Mariasun Landa comezou a súa carreira na fantasía. O punto de partida desta viaxe sitúase nun evento que rompe a rutina diaria, na obra Amets uhina, publicada en 1982. As lecturas das obras de Rodari tiveron un profundo efecto na forma en que Mariasun Landa usaba a fantasía. Máis tarde, nunha segunda etapa, comezou a traballar nun xénero chamado realismo crítico, un exemplo do cal é Txan Fantasma ( Elkar, 1984), que se considera moi importante na literatura infantil e xuvenil vasca. Esta nova etapa pode estar ligada ao movemento de sublevación en Europa nos anos sesenta. A poética do campo coincidirá coas mensaxes de Ursula Wölfel, Maria Gripe, Peter Hartling ou Christine Nostlinger .

Iholdi ( Erein,1988 ) foi a clave do desenvolvemento literario desta escritora. Composta por 16 relatos curtos, sinxelos, precisos e suxestivos, esta obra deu unha estética máis moderna á literatura vasca, revelando unha especial ansia pola precisión da palabra. Desde entón publicouse nesta obra o personaxe Iholdi, como Amona, zure Iholdi (Erein, 2010) e Marina (Elkar, 2003). A profesora e crítica Marijose Olaziregi recoñece as similitudes entre a obra de Mariasun Landa, a obra de Katherine Mansfield e o autor Raymond Carver.[8]

Estilo[editar | editar a fonte]

O toque da psicoliteratura pódese ver na poética de Mariasun Landa. Pódese notar Katuak bakar-bakarrik sentitzen direnean ou a falta de comunicación dos protagonistas en obras como Nire eskua zurean . A propia escritora quere satisfacer a necesidade de expresar os seus sentimentos internos destes personaxes que falan en primeira persoa, xa que cada obra pode considerarse autobiográfica pola memoria empregada para a narración. Esta memoria baséase no pasado prohibido dunha muller como moitas outras escritoras da época. Unha vez máis os personaxes vivirán na realidade, reflexionarán sobre isto e cuestionarano. A intimidade e a memoria serán as técnicas para axudar a crear identidades que cuestionan a realidade da época.

O abuso tamén ten un significado especial na poética desta escritora. Os xoguetes de amor do libro Txan Fantasma, como os animais nun zoo que inclúe os dereitos á liberdade no libro Kleta biziket, pódense atopar como exemplos. Pero o mellor exemplo do xénero do disparate e do humor absurdo na obra do Galtzerdi suizida, o calcetín onde o seu heroe abusa de suicidio, humor, ironía e crítica dunha fusión eficiente, aventura e elementos máxicos, engadindo; [9] volcando así a realidade relacionando varias ideas e acontecementos con disparates.

Marisun tamén intentou revivir as historias tradicionais. Algunhas destas recreacións son orgina eta maisua (Anaya, 2000), Ahatetxoa eta sahats negartia (Erein, 1997).[10]

Ademais da literatura infantil, esta escritora tamén creou literatura para adultos, como unha obra autobiográfica Festa aldameneko gelan e unha colección de microrrelatos no Inurrien hiztegia.

Completou o seu traballo en colaboración cos mellores ilustradores. O seu amigo Asun Balzola, por exemplo, ilustrou moitos dos seus libros.

Xénero[editar | editar a fonte]

En 2017

Mariasun reconsidera os estereotipos de xénero no seu traballo a favor dunha división de roles non sexista. Para iso, no seu traballo, a muller é a protagonista (tanto infantil como adulta), fala no seu propio nome e toma papeis activos. As súas protagonistas son valentes, autónomas, aventureiras, sensibles (pero non desleixadas ou débiles).[11] Exemplos disto inclúen as seguintes obras literarias:

  • Mikaela detektibea
  • Azken bidaia, neska bat Tom Sawyer-en aztarnen jarraitzailea
  • Bart gaueko bilera ipuina
  • Elixabete lehoi domatzailea
  • Partxela (Mary Poopins klasikoaren euskaldun bertsioa)
  • Aitonaren txalupa
  • Iholdi
  • Alex

Nais valentes :

  • Cuando los gatos se sienten tan solos
  • Nire eskua zurean

Ás veces os animais son os protagonistas (Galtzerdi suizida, Arkakusoa).[12]

Obras[editar | editar a fonte]

Dende que publicou o seu primeiro libro en 1982, houbo moitos libros escritos por Mariasun Landa, a maioría deles en literatura infantil e xuvenil. A obra de Landa foi traducida a varios idiomas: castelán, catalán, galego, francés, inglés, italiano, grego, esloveno, árabe, coreano, etc.

Obra en éuscaro[editar | editar a fonte]

Título orixinal Título de publicación Ano de
publicación
Amets uhinak Amets uhinak 1982
Kaskarintxo Kaskarintxo 1982
Elisabete lehoi domatzailea Elisabete lehoi domatzailea 1983
Joxepi dendaria Joxepi dendaria 1983
Partxela Partxela 1984
Txan fantasma Txan fantasma 1984
Izar berdea Izar berdea 1985
Aitonaren txalupan Aitonaren txalupan 1988
Errusika Errusika 1988
Iholdi Iholdi 1988
Izeba txikia Izeba txikia 1988
Maria eta aterkia Maria eta aterkia 1988
Alex Alex 1990
Irma Irma 1990
Kleta bizikleta Kleta bizikleta 1990
Potx Potx 1992
Julieta, Romeo eta saguak Julieta, Romeo eta saguak 1994
Nire eskua zurean Nire eskua zurean 1995
Ahatetxoa eta sahats negartia Ahatetxoa eta sahats negartia 1997
Katuak bakar-bakarrik sentitzen direnean Katuak bakar-bakarrik sentitzen direnean 1997
Amona, zure Iholdi Amona, zure Iholdi 2000
Sorgina eta maisua Sorgina eta maisua 2000
Elefante txori-bihotza Elefante txori-bihotza 2001
Galtzerdi suizida Galtzerdi suizida 2001
Krokodiloa ohe azpian Krokodiloa ohe azpian 2002
Marlene eta taxizapata Marlene eta taxizapata 2002
Inurri bitxia Inurri bitxia 2004
Marina Marina 2005
Haginak eta hilobiak Haginak eta hilobiak 2005
La fiesta en la habitación de al lado Festa aldameneko gelan 2007
Ipurtargiak paradisuan Ipurtargiak paradisuan 2010
Aitonaren txalupan Aitonaren txalupan 2011
Maitagarria eta desioa Maitagarria eta desioa 2012
Marikanta eta inurriak Marikanta eta inurriak 2012
Inurrien hiztegia Inurrien hiztegia 2013
Elsa eta paradisua Elsa eta paradisua 2015
Azken balada Azken balada 2016

Obra en castelán[editar | editar a fonte]

Título orixinal Título de publicación Ano de publicación
La fiesta en la habitación de al lado La fiesta en la habitación de al lado 2007
El hada y el deseo (en A las buenas y a las malas) El hada y el deseo 2007
Mosquitas muertas (en Historias del 8 de marzo) Mosquitas muertas 2008
El invierno de la cigarra Vanesa El invierno de la cigarra Vanesa 2008
Dos amigas y una pulga (en ATLANTICO) Dos amigas y una pulga (Irma) 2009
Puertas y ventanas abiertas Puertas y ventanas abiertas 2016

Obra traducida ao castelán[editar | editar a fonte]

Título orixinal Título en Castelán Ano de publicación
Joxepi dendaria La tienda de Pepa 1983
Txan fantasma Chan, el fantasma 1984
Izar berdea La estrella verde 1985
Aitonaren txalupan La barca de mi abuelo 1988
Irma Irma 1990
Maria eta aterkia María y el paraguas 1990
Errusika La pulga Rusika 1993
Cuadernos secretos Cuadernos secretos 1994
Julieta, Romeo eta saguak Julieta, Romeo y los ratones 1994
Kleta bizikleta Una bicicleta en huelga 1995
Katuak bakar-bakarrik sentitzen direnean Cuando los gatos se sienten tan solos 1997
Nire eskua zurean Mi mano en la tuya 1998
Sorgina eta maisua La bruja y el maestro 2001
Elefante txori-bihotza Elefante corazón de pájaro 2001
Marlene eta taxizapata Marlene y el taxizapato 2002
Kleta bizikleta Mi testaruda bicicleta 2004
Galtzerdi suizida El calcetín suicida 2004
Ahatetxoa eta sahats negartia El patito y el sauce llorón 2004
Krokodiloa ohe azpian Un cocodrilo bajo la cama 2004
Inurri bitxia Una hormiga original 2004
Alex. Iholdi eta Izeba Txikia Tres bichos raros (Álex, Iholdi eta Ainhoa) 2006
Iholdi (Amona zure Iholdi, Marina , Haginak eta hilobiak) Los secretos de Iholdi 2007
Ipurtargiak paradisuan Luciérnagas en el paraíso 2012
Aitonaren txalupan La barca de mi abuelo 2011
Inurrien hiztegia Diccionario de hormigas 2014
Azken balada Mayi y Jakes: la última balada 2017

Obra traducida ao catalán[editar | editar a fonte]

Título orixinal Título en catalán Ano de publicación
Joxepi dendaria La botiga de la Pepa 1984
Txan fantasma Txan, el fantasma 1984
Izar berdea L'estrella verda 1985
Aitonaren txalupan La barca de l'avi 1988
Irma Irma 1990
Maria eta aterkia La Maria i el paraigua 1990
Errusika Russica 1992
Quaderns secrets Quaderns secrets 1994
Kleta bizikleta Una bicicleta en vaga 1995
Katuak bakar-bakarrik sentitzen direnean Quan els gats se senten molt sols ; Quan els gats se senten tan sols 1998 ; 2000
Sorgina eta maisua La bruixa i el mestre 2001
Elefante txori-bihotza Un elefant amb cor d'ocell ; Elefant cor-d'ocell 2001
Nire eskua zurean Jo, me'n vaig 2001
Galtzerdi suizida El mitjó suicida 2004
Krokodiloa ohe azpian Un cocodril sota el llit 2004
Inurri bitxia Una formiga original 2004
Kleta bizikleta Quina bicicleta més tossuda! 2005
Ahatetxoa eta sahats negartia L'anec i el salze 2006
Julieta, Romeo eta saguak Julieta, Romeo i els ratolins 2006
Iholdi (Amona zure Iholdi, Marina , Haginak eta hilobiak) Els secrets de la Iholdi 2006
El invierno de la cigarra Vanesa L'hivern de la cigala Vanessa 2008
Ipurtargiak paradisuan Lluernes al paradís 2011
Joxepi dendaria La botiga de la Pepa 2017

Obra traducida a galego[editar | editar a fonte]

Título orixinal Título en galego Ano de publicación
Joxepi dendaria A tenda da Pepa 1985
Izar berdea A estrela verde 1985
Aitonaren txalupan O avó 1988
Irma Irma 1990
Nire eskua zurean A miña man na túa 1996
Katuak bakar-bakarrik sentitzen direnean Cando os gatos se senten tan sós 2000
Elefante txori-bihotza Elefante corazón de paxaro 2003
Kleta bizikleta A miña bicicleta testalana 2004
Galtzerdi suizida O carpín suicida 2004
Krokodiloa ohe azpian Un crocodilo debaixo da cama 2004
Inurri bitxia Unha formiga orixinal 2004
Txan fantasma Chan, a pantasma 2007

Obra traducida ao aranés[editar | editar a fonte]

Título orixinal Título en aranés Ano de publicación
Izar berdea Era estela verda, era 1985
Aitonaren txalupan Ena barca de pare 1988

Obra traducida ao inglés[editar | editar a fonte]

Título orixinal Título en inglés Ano de publicación
Errusika The dancing Flea 1996
Txan fantasma Karmentxu and the little Ghost 1996
Berri ona = Good news Berri ona = Good news 2003
Inurri bitxia Una hormiga original = An original ant 2004
Izar berdea Izar berdea = The green star 2005

Obra traducida ao francés[editar | editar a fonte]

Título orixinal Título en francés Ano de publicación
Iholdiren sekretuak Les secrets d'Iholdi 1994
Alex Alex 1996
Iholdi Iholdi 1996
Izeba txikia La petite tante 1996
Alex, Iholdi eta Izeba txikia Iholdi et autres histories 2001

Obra traducida ao alemán[editar | editar a fonte]

Título orixinal Título en alemán Añn de publicación
Errusika Tanz, Russika, tanz! 1988

Obra traducida ao grego[editar | editar a fonte]

Título orixinal Título en Grego Ano de publicación
Txan fantasma Tsan to fantasma: istories apo tin hora ton vaseon 1989
Joxepi dendaria Josepi dendaria 1990

Obra traducida ao bretón[editar | editar a fonte]

Título orixinal Título en Bretón Ano de publicación
Joxepi dendaria Stal Pepa 1993
Izar berdea Ar steredenn wer 1996
Galtzerdi suizida Ma buhez berloerr 2011
Elefante txori-bihotza Olifant kalon-evn 20??
Errusika Ar c'hwenenn a felle dezhi mont da gorollerez 2014

Obra traducida ao albanés[editar | editar a fonte]

Título orixinal Título en Albanés Ano de publicación
Maria eta aterkia Maria dhe çadra 1993

Obra traducida ao Árabe[editar | editar a fonte]

Título orixinal Título en Árabe Ano de publicación
Marlene eta taxizapata Marlene y el taxizapato 2004
Julieta, Romeo eta saguak Julieta, Romeo y los ratones 2004

Obra traducida ao coreano[editar | editar a fonte]

Título orixinal Título en Coreano Ano de publicación
Krokodiloa ohe azpian The crocodile under the bed 2004
Errusika Rusika the Flea 2005

Obra traducida ao ruso[editar | editar a fonte]

Título orixinal Título en Ruso Ano de publicación
Krokodiloa ohe azpian Krokodil pod krovatiu 2010

Obra traducida ao esloveno[editar | editar a fonte]

Título orixinal Título en Esloveno Ano de publicación
Elefante txori-bihotza Slon Pticjesrcni 2010
Krokodiloa ohe azpian Krokodil pod posteljo 2012
Katuak bakar-bakarrik sentitzen direnean Ko so macke tako same 2013
Nire eskua zurean Moja roka v tvoji 2016

Obra traducida ao esperanto[editar | editar a fonte]

Título orixinal Título en Esperanto Ano de publicación
Txan fantasma Capulo la fantomo 2013

Obra en colaboración traducida[editar | editar a fonte]

Título orixinal Ano de publicación
Dereitos da infancia 2014

Premios Mariasun Landa[editar | editar a fonte]

Dende 2010, o concello de Errenteria organiza o concurso que leva o seu nome: Mariasun Landa. Con esta iniciativa incluída no Plan de Igualdade do concello de Errentería, Mariasun encabeza a entrega de premios co seu nome, cuxo obxectivo é promover, recoñecer e premiar aqueles escritos que recollen a contribución das mulleres ao municipio en diversas áreas sociais. Ademais, preténdese dar visibilidade ao traballo que a maioría das mulleres fan de xeito anónimo, contribuíndo así a completar a crónica municipal.

Hai dous premios concedidos:

  • Aspecto feminino (o mellor traballo presentado por unha muller é premiado)
  • Mira ás mulleres (o mellor traballo está premiado entre o resto dos traballos presentados)

Estas son as obras gañadoras de anos anteriores:

  • 2011. I. Premio á mellor ollada ás mulleres: Iñigo Legorburu
  • 2012 II. Premio á mellor ollada ás mulleres: Maite Ruiz de Azúa
  • 2012. Premio ao mellor look de muller: Karmele Mit xelena
  • 2013. III .. Premio á mellor ollada ás mulleres: Olatz Arozena Mujika
  • 2013. Premio ao mellor aspecto feminino: Goiatz Labandibar
  • 2014. IV. Premio ao mellor look de muller: Txaro Pérez
  • 2015. V. Premio ao mellor look das mulleres: Ainhoa ​​Palomo Zabala
  • 2015. Premio ao mellor look de muller: Ander Oiarbide Ruiz de Azua
  • 2016.VI. Premio ao mellor look de muller: Miren Azkarate Badiola
  • 2017. VII. Premio á mirada feminina: Axun Ertzibengoa, por "Arantxa Erriondo, euskararen hauspo"
  • 2018. VII. Mira as mulleres: Premio Iñigo Legorburu Arregi, por «Kontxi Urkijo, esperantzaren mezularia»
  • 2019. IX. Female Gaze Award: Eli Etxabeguren por Errenteria herria, memoriaren alzheimer e Gaze Award para mulleres, Goiatz Labandibar, por Errenteriako Merkatua, mulleresen plaza .

Notas[editar | editar a fonte]

  1. "Mariasun landa beste hizkuntzetan". Issuu (en éuscaro). Consultado o 2020-12-04. 
  2. "Mariasun Landa, Escritora Galega Universal 2020 Jakiunde". www.jakiunde.eus. Consultado o 2020-12-04. 
  3. Erredakzioa. "Mariasun Landa Idazle Galego Unibertsala izango da 2020. urtean". Berria (en éuscaro). Consultado o 2020-12-04. 
  4. "Premios Gala do Libro Galego Axenda cultural AELG::". Arquivado dende o orixinal o 27 de xaneiro de 2021. Consultado o 2020-12-04. 
  5. Lau Liburu Helburu. Vitoria-Gasteiz. 
  6. Lazarillo (Madrid). ISBN 84-457-1490-2. 
  7. Etzaniz / Olaziregi, X. / M (1998). Euskarazko Haur eta Gazte Literatura Idazleak. Pamiela/Lamia. 
  8. Olaziregi, Mariajose (1999). "Instimismoaz harandi: emakumezkoek idatzitako euskal literatura". Oihenart: cuadernos de lengua y literatura. 
  9. Etxaniz Rojo, Xabier.- “ Mariasun Landa: hasi zen eta hazi da”. Behinola 9.zk. 2003ko azaroa. 19-20 orr.
  10. Lasarte, Gema. Los personajes de Mariasun Landa y la construcción de identidades femeninas alternativas. 
  11. Lasarte, Gema. «Leyendo el género: Mariasun Landa» Ocnos aldizkaria, (12. Zkia 2014). 
  12. Olaziregi Alustiza, Marijose (2000). "El universo literario de Mariasun Landa: la grandeza de lo pequeño" Breve historia feminista de la literatura española (en lengua catalana, gallega y vasca). Antrophos. ISBN 84-7658-577-2.