Lucio Licinio Lúculo

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á busca
Busto de Lúculo, cónsul de Roma (Museo do Hermitage)

Lucio Licinio Lúculo (en latín, Lucius Licinius Lucullus[1]; nado polo 118 a. C. e finado polo 56 a. C., foi un destacado político e militar romano do século I a. C. Combateu ás ordes de Sila na Guerra Social e a Primeira Guerra Mitridática, e apoiouno na Primeira Guerra Civil, foi cónsul no ano 74 a. C. e venceu a Mitrídates VI de Ponto na Terceira Guerra Mitridática, en Asia Menor.

Biografía[editar | editar a fonte]

Ascendencia e primeiros anos[editar | editar a fonte]

Era fillo de Lucio Licinio Lúculo, quen fora pretor en 104 a. C. participando, aínda que sen moito éxito, na Segunda Guerra Servil e marchara ao exilio tras ser declarado culpable de concusión. O seu avó paterno tamén se chamaba Lucio Licinio Lúculo e exercera o cargo de cónsul en 151 a. C. e logo, o de gobernador da Hispania Citerior. Por medio da súa nai, Cecilia Metela Calva, filla do consular Lucio Cecilio Metelo Calvo, era primo de Quinto Cecilio Metelo, alcumado «Pío» ou «Piadoso», e politicamente, de Lucio Cornelio Sila.[2]

Non se dispón de ningunha constancia acerca da súa data de nacemento, pero segundo Plutarco, era maior que Gneo Pompeio[3], o que sitúa o seu nacemento antes de 106 a. C. Estímase que naceu arredor do ano 118 a. C. a. C. polo feito de que o seu irmán menor, Marco Terencio Varrón Lúculo foi edil plebeio en 80 a. C., para o que se requiría unha idade de trinta e seis anos, e posto que ambos eran irmáns non se podían levar moito tempo, tal como o demostra o feito de que as súas carreiras políticas fosen case simultáneas.[4]

A comezos da década de 90 a. C. acusou xunto ao seu irmán ao fiscal Gaio Servilio Vatia de cometer roubos. Este era quen, anos atrás, desterrara ao seu pai a Lucania. No xuízo, con todo, desatáronse actos de violencia, nos que houbo moitas mortes e Servilio terminou fuxindo da cidade. A pesar diso, a xente considerou un acto heroico que os dous xoves irmáns perseguisen ao malfeitor, gañando ambos unha gran popularidade.[2][5]

Ás ordes de Sila[editar | editar a fonte]

Conflitos en Italia[editar | editar a fonte]

A finais do 91 a. C. os aliados itálicos, tras tentar sen éxito conseguir a cidadanía romana, rebeláronse contra Roma, dando comezo á chamada guerra social. Lúculo combateu nesta guerra como tribuno militar. É probable que este non fose o seu bautismo de lume, posto que para ocupar o cargo requiríase participar en cinco campañas, pero é a primeira acción militar súa da que hai constancia[6]. Para esa época, moitos dos deberes que tempo atrás eran propios dos tribunos militares, como a comandancia dunha lexión, pasaran a mans dos legatus e xeralmente os que ocupaban o posto non terminaban destacándose nin aumentando a súa fama militar. Lúculo, no entanto, probaría ser unha das excepcións á regra[7]. Sábese que Lúculo ocupou o posto en 89 a. C. a. C.; no obstante, posto que podía servir como tribuno militar durante máis dun ano, cabe a posibilidade de telo ocupado tamén en 90 a. C. Primeiro combateu ás ordes do cónsul Lucio Porcio Catón, e cando este morreu en combate, pasou a servir baixo as ordes de Lucio Cornelio Sila, quen estaba a adquirir unha brillante reputación polas súas campañas[8].

Comandante da frota contra Mitrídates[editar | editar a fonte]

Durante a Primeira Guerra Mitridática, como procuestor, no inverno de 87 a 86 a. C., Sila encargoulle organizar unha frota a partir dun escuadrón de 6 naves, con obxecto de contrarrestar o dominio marítimo da armada do Ponto. Lúculo visitou varias illas e cidades do Mediterráneo oriental, aliadas dos romanos, e conseguiu reunir unha frota considerable que dirixiu con mestría. Auxiliou a Sila no asedio de Atenas, conseguindo expulsar as forzas do rei do Ponto das illas de Quíos e de Colofón (86 a 85 a. C), e no verán de 85 rexeitou axudar ao caudillo popular Caio Flavio Fimbria, que atrapara a Mitrídates en Mitilene, o que permitiu escapar ao rei do Ponto. Pouco despois derrotou á frota póntica dirixida por Neoptólemo na Batalla de Tenedos (86 a. C.), o cal permitiu que Sila cruzase a Asia Menor.[9]

Procuestor de Murena[editar | editar a fonte]

Tras a firma da paz con Mitrídates, entre os anos 85 e 80 a. C. Lúculo permaneceu en Asia, sempre como procuestor, recadando diñeiro para financiar a guerra de Sila contra os populares, tarefa que realizou con éxito e sen extorsións onerosas, demostrando grandes dotes como administrador. Ao mesmo tempo, reprimiu con prontitude e vigor a revolta de Mitilene.[10]

Ascenso político[editar | editar a fonte]

A finais de 80 partiu para Roma, sendo nomeado edil en 79 a. C., xunto co seu irmán Marco Terencio Varrón Luculo. Segundo Plutarco, negouse a desempeñar tal magistratura por afecto cara ao seu irmán, esperando ata que tivese a idade necesaria para poder facelo xuntos. Ambos financiaron uns xogos esplendorosos, notables por introducir por primeira vez o combate de elefantes contra touros.[11]

O moribundo Sila dispensoulle o máximo afecto, dedicándolle as súas Memorias e encargándolle a revisión e o comentario das mesmas, así como a titoría do seu propio fillo, Fausto Cornelio Sila, excluíndo a Pompeio, feito que segundo Plutarco fraguou a inimizade entrambos.[12]

Unha lei especial de Sila permitiulle ser Pretor xusto tras a edilidade, no 78 a. C., e propretor do 77 ao 76 en África, onde novamente deu proba dos seus dotes como administrador. Foi finalmente elixido cónsul en 74 a. C. xunto con Marco Aurelio Cotta, opóndose aos intentos do tribuno da plebe Lucio Quinctio de derrogar as leis silanas.[13]

A Terceira Guerra Mitridática[editar | editar a fonte]

Ao final do seu período consular obtivo a provincia da Galia Cisalpina e o seu colega Cotta a de Bitinia (recentemente legada a Roma polo seu último rei, Nicomedes IV) ), pero naquel momento morreu Lucio Octavio, o procónsul de Cilicia e Lúculo conseguiu ser nomeado procónsul desta provincia en lugar da Galia, e co encargo de dirixir, si requiríase, a guerra por terra contra Mitrídates VI de Ponto, a cal se vía vir, mentres Cotta tería o mando da frota.[14]

A campaña do 73 a. C.[editar | editar a fonte]

Ao final do ano 74 a. C. xa estaban os dous cónsules en Asia. Lúculo traía unha lexión desde Italia e atopou catro máis en Asia que eran as antigas forzas que serviran baixo o mando de Fimbria; restaurou a disciplina destas tropas e ao final puido reunir trinta mil infantes e 2.500 xinetes.[15] Xusto a tempo, posto que pronto recibiu noticías de que Mitridates invadira Bitínia (73 a. C.) con 150.000 homes, derrotara a Cotta por terra e mar e bloqueouno en Calcedonia. Lúculo dirixiuse a Galacia pero cando pasou a Frigia viuse detido en Otryae por un destacamento de Mitridates dirixido polo romano exiliado chamado Varius. A aparición dun meteoro impediu o enfrontamento.

Mentres Mitrídates abandonaba o asedio de Calcedonia e dirixiuse contra Cízico, Lúculo, gran estratego e un táctico de extraordinario talento, dirixiuse a esta zona, pero sen présas, esperando as dificultades loxísticas do rei para manter un exército tan grande. Estableceu o campamento a certa distancia, desde onde podía vixiar, interceptar as comunicacións e impedir as subministracións; cando o inverno impediu a Mitrídates recibir subministracións por mar, a fame afectou aos seus homes e tivo que levantar o asedio; un destacamento de quince mil homes de vangarda foi atacado por Lúculo e aniquilado en Rhyndacus; cando o groso das forzas do rei empezaron a retirada, Lúculo·atacou a súa retagarda no paso do Aesepus e no Gránico, causando numerosos baixas ao inimigo. Aqueles que escaparon refuxiáronse en Lampsaco, baixo o mando de Varius.[16]

O exército de Mitrídates quedou seriamente danado pero o rei conservou o dominio do mar, e deu o mando da frota ao romano Varius con orde de manter o dominio do mar Exeo mentres el regresaba a Bitinia. Lúculo·enviou aos seus lugartenentes Voconius e Triarius na súa persecución, mentres el mesmo ocupábase de formar unha frota no Helesponto con achegas de todas as cidades gregas de Asia. O primeiro combate foi en Ilium, e Lúculo·derrotou á frota póntica, e o segundo foi en Lemnos onde a frota do rei foi case aniquilada e o mesmo Vario foi feito prisioneiro xunto co seu estado maior.[17]

Entón Lúculo púidose dirixir a Nicomedia onde estaban Cotta e Triarius que se preparaban para asediar a Mitrídates. O rei póntico, cando coñeceu a derrota da frota, fuxiu da cidade e escapou por mar cara ao seu reino. Lúculo reuniuse con Cotta e Triarius en Nicomedia e enviou ao primeiro a forzar o levantamento do asedio de Heraclea, e Triarius, coa frota, foi enviado ao Bósforo, para impedir a unión das escuadras inimigas.

Lúculo, co groso do exército, atravesou Galacia saqueando o país e entrou en Ponto sen ningunha oposición seria até Temiscira (Themiscyra), pero para evitar que o rei iniciase unha guerra de guerrillas nas montañas, non o perseguiu cara a Cabeira (onde estaba agora Mitrídates) e detívose para asediar Amisos e Eupatoria, esperando que ao privar ao rei destas importantes cidades obrigaríao a someterse; pero Mitrídates enviou reforzos ás dúas cidades asediadas e permaneceu tranquilo en Cabeira onde dispuña dunha forza de corenta mil infantes e catro mil xinetes.

A campaña do 72 a. C.[editar | editar a fonte]

Calímaco, o comandante da guarnición de Amisos, fixo unha gran defensa da cidade a pesar da enerxía despregada por Lúculo para tomala e o asedio prolongouse ao longo de todo o inverno sen ningún resultado decisivo. Na primavera do 72 a. C. Lúculo deixou a Murena con dúas lexións para manter o asedio e marchou contra Mitridates a Cabeira, pero a superioridade do póntico en cabalaría impedía un enfrontamento directo e só se produciron escaramuzas, onde os romanos levaron a peor parte e finalmente, pola carencia de provisións, Lúculo tivo que retirarse cara a Capadacia.

Xustamente entón uns destacamentos de tropas reais dirixidos por Menemachus e Myrom foron aniquilados por un dos lugartenentes de Lúculo, e Mitrídates decidiu afastarse do inimigo; pero ao dar as ordes de retirada o pánico apoderouse das tropas que se desbandaron; o mesmo rei estivo a piques de morrer na confusión e foi perseguido pola cabalaría romana cara a Comana, desde onde fuxiu a Armenia acompañado só por un pequeno corpo de cabalaría; Tigranes II de Armenia acolleuno. Lúculo, despois de facerse dono da fortaleza de Cabeira, perseguiu ao monarca até Talaura, pero ao ver que se retirou a Armenia, detívose nesta cidade e enviou a Apio Claudio Pulcro como embaixador ao rei Tigranes, pedindo a entrega de Mitrídates.

Lúculo recibiu a submisión da Pequena Armenia que fora sometida por Mitridates, e tributos dos colquis e tibarenes; tras o cal volveuse para someter completamente o Ponto; Amisos e Eupatoria que aínda resistían, rendéronse, pero Amisos foi incendiada por Calímaco antes de fuxir, e aínda que Lúculo fixo o posible para extinguir as chamas, os seus soldados estaban máis interesados no saqueo que en secundar os seus esforzos e a cidade finalmente queimouse en gran parte. El, con todo, tratou de reparar o dano na medida do posible concedéndolle a liberdade á cidade e convidando a novos poboadores con privilexios especiais. Heraclea, aínda asediada por Cotta, non caeu en poder dos romanos até o ano 71 a. C. e Sinope foi capturada por Lúculo pouco despois, co cal se completou a conquista do reino do Ponto. Ao mesmo tempo, Macares, fillo de Mitrídates que o seu pai nomeara rei do Bósforo, enviou embaixadores para facer ofertas de submisión ao xeneral romano e mesmo lle axudou con barcos e subministracións para a conquista de Sinope. Mentres tanto, Apio Claudio non obtivo unha resposta positiva de Tigranes e sospeitouse que os dous reis preparaban unha nova guerra en conxunto.[18]

Lúculo levou a cabo un monumental labor de saneamento económico da Provincia de Asia, sumida unha grave crise financeira provocada pola brutal explotación á que a sometían os publicanos que tiñan arrendada a recadación de impostos. Iso valeulle a hostilidade dos equites e de numerosos senadores que sacaban pingües beneficios coas depredaciones dos publicanos.[19]

A campaña do 69 a. C.[editar | editar a fonte]

Na primavera do 69 a. C., Lúculo decidiu anteporse aos plans de Mitrídates e Tigranes coa invasión de Armenia, que efectuou con 12.000 infantes e 3.000 xinetes. Deixou o goberno do Ponto ao seu lugartenente Sornatius e recibiu a asistencia de Ariobarzanes II de Capadocia, e tras cruzar o río Éufrates, avanzou por Sophene e cruzando o Tigris para avanzar cara á capital do rei armenio Tigranocerta. O rei armenio enviou a Mitrobarzanes para deter a Lúculo·pero o armenio foi derrotado e as súas forzas aniquiladas. Tigranes fuxiu de Tigranocerta e encargou a defensa ao seu oficial Mancaios (polos romanos Manceu, latín Mancaeus) retirándose no interior do país a esperar as tropas que estaba a reunir. Lúculo·asediou Tigranocerta coa esperanza de que o rei armenio tentase atacar aos sitiadores e forzar un combate decisivo. Tigranes cando reuniu as tropas enviou un continxente que puido reforzar a cidade e sacar ás súas mulleres e concubinas, e animado por este éxito presentouse na zona con 150.000 infantes, 55.000 xinetes e 20.000 porteiros e honderos. Con todo, Lúculo avanzou coa súa pequena forza ao encontro deste exército formidable, e cando alguén lle lembrou que o día (o seis de outubro) era un día de mala sorte, el respondeu: "Entón eu fareino un día afortunado". Tigranes foi completamente derrotado na Batalla de Tigranocerta (69 a. C.). Dicíase que Tigranes burlouse de Luculo porque os seus homes «eran demasiado escasos como para formar un exército, pero demasiados para unha embaixada», pouco antes de que os romanos aniquilasen as súas hostes.[20] A caída de Tigranocerta foi inevitable. A cidade foi obxecto de saqueo, pero os seus habitantes salváronse, e os gregos, que foran obrigados a trasladarse alá desde Cilicia e Capadocia, puideron volver ás súas respectivas cidades.[21]

Os dinastas locais tiveron que aceptar o protectorado romano, entre eles o rei de Comagene, Antíoco. Lúculo·investiu ao seléucida Antíoco XIII Asiático, que aproveitando os feitos recuperara o reino de Siria de mans dos armenios e fora proclamado en Antioquia (xa fora recoñecido antes polo senado romano como lexítimo rei)[22]. Os romanos pasaron o inverno na Gordiene (Corduene). A cidade de Nísibe aínda resistía baixo a dirección do enxeñeiro grego Calímaco, o antigo eficaz defensor de Amisos.

Pero o máis importante dos monarcas veciños era Fraates, rei dos partos, a quen Lúculo, a propósito de que a súa amizade e alianza fora intensamente cortejado por Mitrídates e Tigranes, enviou a Sextilio como embaixador. O monarca parto deu unha recepción amigable ao enviado romano, e despediuno con fermosas promesas, pero o seu obxectivo era só contemporizar, e, por tanto era dubidosa a súa conduta futura, o que levou a Lúculo a deseñar un plan para deixar a Mitrídates e Tigranes para outro momento, e marchar contra Fraates. Pero os seus proxectos víronse abortados por unha rebelión no seu propio exército. Mentres preparaba a renovación das operacións militares nas rexións montañosas, enviou ordes a Sornatius para traer no seu apoio ás tropas que deixara no Ponto, pero os soldados se negarón rotundamente a seguilo, e o legado non puido facer valer a súa autoridade. Incluso aqueles que estaban baixo o mando de Lúculo na mesmo Gordyene, alarmáronse ante a idea de marchar contra os partos, e non só obrigaron ao seu xeneral a abandonar este proxecto, senón que ademais houbo dificultades para proseguir unha vez máis a campaña contra Mitrídates e Tigranes.

A campaña do 68 a. C.[editar | editar a fonte]

Mentres tanto, Tigranes percorreu Armenia e reuniu un novo exército para pasar no ataque na primavera do 68 a. C. Oficiais gregos instruíron a un corenta mil soldados e trinta mil xinetes, armenios, iberos e medos, entre outros. Aproveitando os saqueos dos templos e santuarios que facían os romanos, púidose dar á loita un cariz de defensa da nación e da relixión.

Na primavera do 68 a. C. Lúculo decidiu atacar Artaxata, no corazón de Armenia e saíu de Mygdonia cara a aquela cidade un pouco máis tarde, xa en pleno verán. Tigranes, acompañado de Mitrídates VI Eupátor, rexeitaron a batalla frontal, e coa cabalaría tentaron evitar o abastecemento dos romanos. Para forzar o combate Lúculo chegou até o río Arsanias, camiño a Artaxata. Preto do río, á beira de Manazkert, os armenios presentaron a chamada batalla de Artaxata. A vitoria dos romanos foi unha vez máis decisiva e os dous reis fuxiron ignominiosamente, deixando un gran número dos seus homes caídos no campo de batalla. Pero cando Lúculo quixo seguir adiante coa intención de facerse dono de Artaxata, a capital de Armenia, interveu entón un factor inesperado. Aínda que era un gran xeneral, Lúculo era un aristócrata incapaz de gañarse o afecto dos seus soldados. Aínda por riba, as súas lexións eran as chamadas fimbrianas, outrora recrutadas por Lucio Cornelio Cinna para combater a Sila e especialmente levantiscas. Lúculo someteunas a unha dura disciplina, o que unido á súa condición de aristócrata e amigo persoal de Sila fixéronlle tremendamente impopular. Así, as súas tropas negáronse a continuar a marcha por tan inhóspita rexión.

Desta forma Lúculo viuse obrigado a regresar cara ao sur, onde puxo sitio á cidade de Nisibis, en Mygdonia, a cal estaba defendida polo coñecido Calímaco, e considerábase totalmente inexpugnable, pero Lúculo ocupouna durante unha noite de inverno escura e tormentosa.[23]

A campaña do 67 a. C.[editar | editar a fonte]

Pero o descontento entre as súas tropas, que xa dera a Lúculo moitos problemas estalaron con renovada violencia no campamento de Nisibis. Estas accións de descontento foron impulsados ​​polo seu propio cuñado Publio Clodio Pulcro. Acusárono de prolongar a guerra para os seus propios obxectivos persoais. En balde Lúculo tratou de convencer ao seu exército rebelde para renovar as operacións na primavera do ano 67 a. C., e mentres el permanecía inmóbil en Nisibis, Mitrídates, con oito mil soldados, a metade armenios, entraba no Ponto e o reconquista facilmente en poucos meses derrotando en varias accións sucesivas aos lugartenentes de Lúculo, Triarius e Fabio.

Mentres tanto, os armenios avanzaron cara á rexión do Tigris e ocuparon os distritos do norte e case obrigaron a renderse á lexión dirixida por Fannius que foi salvada do desastre pola chegada do propio Lúculo.

A comezos do 67 a. C. o rei de Atropatene, e xenro de Tigranes, foi enviado contra Capadocia onde combateu ás guarnicións romanas estacionadas alí, as cales foron aniquiladas e no verán xa dominaba unha boa parte do país. Así, ante esta situación e as críticas en Roma contra Lúculo, que agora tiñan o apoio parcial dos optimates, tivo que abandonar Armenia e avanzar cara ao Ponto para restablecer a situación. Cando chegou a Ponto, Mitrídates retirouse cara á Armenia Menor e cando quixo ir na súa persecución o exército amotinouse; polo que tivo que permanecer en inactividade todo o verán deixando o camiño libre a Mitrídates e Tigranes.

Entón chegaron a Asia os legados do Senado Romano con ordes de resolver a situación política á zona, na que Ponto tiña que ser reducida a provincia romana e atopáronse que os romanos xa non dominaban o país. Entre os legados estaba o irmán do xeneral, Marco Licinio Lúculo. As noticias chegaron a Roma e os adversarios do xeneral aproveitaron para desacreditalo; un decreto do senado transferiu o goberno de Bitinia e a dirección da guerra ao cónsul dese ano (67 a. C.), Manio Acilio Glabrión, pero este home era completamente incompetente para a tarefa asignada, e cando chegou á provincia, e decatouse de como estaban as cousas, non fixo ningunha acción para cambiar a situación e asumir o mando, pero ao mesmo tempo debilitou aínda máis a posición de Lúculo ao enviar un comunicado ás tropas anunciando que o seu comandante fora substituído e liberándoos da súa obediencia. Ao termo do ano 67 a. C. a. C., tanto Mitrídates como Tigranes recuperaran boa parte dos seus respectivos reinos, en tanto que Lúculo apenas tiña unha fracción das súas anteriores forzas.

En 66 a. C. a. C. Pompeio tomou o mando dunha guerra xa gañada, en tanto que Lúculo foi abandonado polos seus últimos homes. O seu sucesor só permitiu levar de regreso a Roma unha escolta de mil seiscentos soldados para o seu triunfo, un grupo de homes tan proclive ao motín que Pompeio considerábaos inútiles por completo para o servizo militar.[24] Pompeio aumentou aínda máis a irritación do seu rival, procedendo a anular moitas das iniciativas que este presentara, mesmo antes de que el abandonase a provincia.[25]

Retiro[editar | editar a fonte]

De volta a Roma, foi privado do mando e do seu triunfo (que se atrasou ata que Cicerón logrou que fose celebrado no 63 a. C.)[26] pero non dun cuantiosísimo botín, polas maquinacións do seu inimigos. Lúculo buscou consolo nas artes e nas satisfaccións do lecer, retirándose da vida política.[3] Construíuse unha espectacular mansión no monte Pincio, da cal hoxe só se conservan os chamados Horti Lucullani (como parte da Vila Borghese), un lugar tan fastuoso que non sería igualado até os tempos de Nerón e a súa Domus Aurea. Así é que, vendo Tuberón o Estoico a súa gran vila na costa preto de Nápoles, os collados suspendidos no aire por medio de dilatados arcos, as fervenzas precipitándose no mar, as canles e estanques para a piscicultura e os mil e uns luxos dos que dispuña, non puido menos de chamarlle "Jerjes togado".

Tiña en Túsculo diferentes habitacións e miradoiros de fermosas vistas, e, ademais, certos claustros abertos e dispostos para paseos; Pompeio o Grande, ao velo, censurou que, dispondo aquela vila con tanta comodidade para o verán, a fixera case inhabitable para o inverno, ao que, sorríndose, contestoulle Lúculo que por que ía el a ser menos que as grúas e as cegoñas e non poder cambiar de casa coas estacións.

As ceas cotiás de Luculo eran un malgaste de riqueza, non só en panos de púrpura, en vaixela, pedrería, en entretementos, senón nos manxares máis raros, delicados e exquisitos. Ceaba un día só, e os seus criados puxéronlle unha única mesa e unha cea modesta. Molesto con iso, fixo chamar ao seu mordomo, e como este respondéselle que non habendo ningún convidado creu non querería unha cea máis abundante, díxolle : "Pois como! Non sabías que hoxe Lúculo cea con Lúculo?" E a continuación fíxose servir un esplendoroso banquete que gozou el so.

Así mesmo, introduciu en Roma a cereixa, o pexego ou mazá persa e o albaricoque.

Nos seus últimos anos de vida foi perdendo progresivamente o xuízo, aínda que Cornelio Nepote indicaba que iso non foi debido á vellez ou a enfermidade, senón ás beberaxes que lle ofreceu un dos seus libertos, un tal Calístenes. O seu irmán, que ao parecer sentía gran afecto cara a el, encargouse do seu coidado e do da súa cuantiosa facenda, seguíndolle á tumba pouco despois.

Lúculo casou dúas veces: primeiro con Clodia, filla de Apio Claudio Pulcro, de quen se divorciou ao seu regreso da guerra contra Mitrídates, por mor da súa conduta licenciosa e despilfarradora.[27] E en segundo lugar, con Servilia, filla de Quinto Servilio Cepión, e media irmá de Marco Porcio Catón.[3] Con esta última tivo un fillo, de nome Lucio.

Descrición[editar | editar a fonte]

Descrito por Plutarco como "de gallarda estatura, de boa presenza e elegante no dicir", Lúculo pasaría á Historia por extravagancias como as mencionadas, convertido no prototipo eterno do luxo desmedido, a pesar do seu innegable talento, a súa intelixencia e a súa honestidade. Encerrado como un monstro indolente nos seus fastuosos palacios e xardíns, fatigado de tantas contendas, dedicouse de maneira total ao exercicio e recreo da filosofía, entregado á investigación da verdade e a meditación en calma sobre as plácidas doutrinas de Epicuro, confirmando co exemplo da súa propia carreira a tolemia da ambición e a vaidade da virtude.

Recibiu unha excelente instrución, e falaba correctamente as linguas grega e latina.

Lembrado como home de vastísima cultura, protector das artes e as letras, foi o único romano notorio na República tardía que expresou interese na idea de construír unha biblioteca pública. Acerca da súa afección ás letras refírenos Plutarco que sendo aínda mozo, con ocasión de certa disputa que tivo co xurisconsulto Hortensio e o historiador Sisena, comprometeuse a escribir a historia da Guerra Social ou Mársica, en verso ou en prosa, en grego ou en latín, segundo lle pedira a sorte, e parece que esta determinou que fora en prosa grega.[28] Por desgraza, esta obra está hoxe perdida.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Epigraficamente, Lucius Licinius L f L n Lucullus
  2. 2,0 2,1 Plutarco
  3. 3,0 3,1 3,2 Plutarco
  4. William Smith, p. 831
  5. Cicerón
  6. Keaveney, A. Lucullus. A Life; páx 21
  7. Keaveney, A. Lucullus. A Life; páx 21-22
  8. Keaveney, A. Lucullus. A Life; páx 22
  9. Plutarco, Lúculo, 2; Sila, 11. Apiano, Bellum Mitrhidaticum 33,51, 52 e 56. Orosio, Historiarum adversus paganos VI, 2
  10. Plutarco, Lucullus, 4; Cicerón, Academica priora II, 1.
  11. Plutarco, Lucullus, 1; Cicerón, Academica priora II, 1; Plinio, Naturalis Historia VIII, 7.
  12. Plutarco, Lucullus 1. 4.
  13. Plutarco, Luculus, 5; Cicerón, Academica priora II, 1; Aurelio Víctor, De viris illustribus, 74.
  14. Plutarco Luculus 5, 6; Cicerón pro Murena 15; Eutropio Brevario libro VI, 6
  15. Plutarco, Lucullus 7, 8; Apiano, Bellum Mitrhidaticum, 72
  16. Plutarco, Lucullus 8-11; Apiano, Bellum Mitrhidaticum 71-76; Tito Livio, Epitome XCV; Floro, Epítome de la historia de Tito Livio libro III. 6; Eutropio, Brevario libro VI. 6; Orosio, Historiarum adversus paganos, libro VI. 2; Cicerón, Pro Lege Manilia 8, pro Murena 15; Orelli, Inscripción Nº 545.
  17. Apiano, Bellum Mitrhidaticum 77; Plutarco, Lucullus 12; Cicerón Pro Lege Manilia 8, pro Murena 15; Eutropio, Brevario VI. 6; Memnon. 42.
  18. Plutarco, Lucullus 19, 23, 24; Apiano, Bellum Mitrhidaticum 82, 83; Memnon. 45,47-54; Estrabón Geografica libro XII. p. 546, 547;. Salustio, Historiae libro II.fr. 28, libro IV.fr . 12, p. 240, ed. Gerlach
  19. Plutarco, Lucullus 20, 23; Apiano, Bellum Mitrhidaticum 83; Cicerón, Academica priora II. 1
  20. Plutarco, Lucullus 23, 24 - 28; Apiano, Bellum Mitrhidaticum 84, 85, 46; Memnon, 56,57; Eutropio, Brevario libro VI. 9; Tito Livio, Epítome XCVIII
  21. Plutarco, Lucullus 29; Dion Casio, Historia Romana, libro XXXV. 2, Estrabón, Geografica libro XI. p. 532
  22. Apiano, Siria 49.
  23. Plutarco, Lucullus 30-32, Apiano, Bellum Mitrhidaticum 87; Dion Casio Historia Romana libro XXXV. 4-7
  24. Plutarco, Lucullus 33-35; Apiano, Bellum Mitrhidaticum 88-91; Dion Cassio Historia Romana libroXXXV. 80-10, 12-17, Cicerón, Pro Lege Manilia 2, 5, 9, Epistulae ad Atticum libro XIII. 6; Eutropio, Brevario libro VI. 11
  25. Plutarco, Lucullus 36, Pompeius 31; Dion Casio, Historia Romana, libro XXXVI. 29
  26. Plutarco, Lucullus 37, Catón el Menor 29; Cicerón, Academica priora libro II. 1; Veleio Patérculo, Historia Romana libro II. 34
  27. Plutarco, Lucullus 38.
  28. Plutarco, Lúculo 1.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

Fontes clásicas
Fontes modernas
  • Christ, Karl (2006). Pompeyo. Traducido por Roberto Bernet. Barcelona: Herder. ISBN 8425424550. 
  • Goldsworthy, Adrian (2003). Grandes generales del ejército romano. Traducido por Ignacio Hierro Grandoso. Barcelona: Ariel. ISBN 978-84-3446-770-5. 
  • Goldsworthy, Adrian (2006). César: la biografía definitiva. Traducido por Teresa Martín Lorenzo. Madrid: La Esfera de los Libros. ISBN 978-84-9734-658-0. 
  • Holland, Tom (2016). Rubicón: Auge y caída de la República romana. Barcelona: Ático de los libros. ISBN 9788416222360. 
  • Keaveney, Arthur (2005). Sulla. The Last Republican (en inglés). 2ª edición revisada. Londres: Routledge. ISBN 978-0415336611. 
  • Keaveney, Arthur (2009). Lucullus. A Life (en inglés). 2ª edición revisada. Piscataway: Gorgias Press. ISBN 978-16-072-4078-5.  
  • Mommsen, Theodor (2003). Historia de Roma. Vol. 3 (Desde la reunión de Italia hasta la sumisión de Cartago y de Grecia). Traducido por Alejo García Moreno. Madrid: Turner. ISBN 978-84-7506-606-6. 
  • Mommsen, Theodor (2003). Historia de Roma. Vol. 4 (La revolución). Traducido por Alejo García Moreno. Madrid: Turner. ISBN 978-84-7506-607-3. 
  • Smith, William (1870). "Lucullus (4)". Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology (en inglés) 2. pp. 831–837. 

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]