Linguas quechuas

Linguas quechuas
Qhichwa simi
Instancia de familia lingüística lingua viva macrolingua lingua natural linguaxe humana  Subclase de linguas indíxenas de América quechua  Composto por Quechua do sur lingua kichwa quechua de Ancash quechua de Cajamarca  Nome orixinal Qhichwa simi (qu)  Alfabeto alfabeto latino
Propiedades
Número de falantes 3799780 (2017) 591448 (2010) 8900000 (2007)
Alfabeto alfabeto latino
Institución de normalización Academia Maior da Lingua Quechua
Tipoloxía lingüística suxeito obxecto verbo lingua aglutinante
Caso gramatical causativo caso abesivo comitativo caso comparativo
Clasificación lingüística
linguaxe humana ↳ lingua indíxena ↳ linguas indíxenas de América
Localización  Orixinario de Perú  País Perú Arxentina Ecuador Bolivia Colombia
Cronoloxía  Precedido por Lingua protoquechua
Identificadores Freebase /m/06b4d e /m/03d9kg ISO 639-1 qu ISO 639-2 que ISO 639-3 que ISO 639-5 que IETF qu
Wikidata C:Commons

O quechua, tamén coñecido como runa simi ("lingua da xente"), é unha familia de linguas indíxenas faladas polo pobo quechua, o cal habita principalmente nos Andes do Perú. Derivada dunha lingua ancestral común, é a familia de linguas precolombianas máis falada das Américas, cun estimado de 8-10 millóns de falantes en 2004. Aproximadamente o 25% (7,7 millóns) dos peruanos falan unha lingua quechua. Quizais sexa máis coñecido por ser a principal familia lingüística do Imperio Inca. Os españois fomentaron o seu uso ata a loita peruana pola independencia da década de 1780. Como resultado, as variantes do quechua aínda son moi faladas no presente, sendo a lingua cooficial de moitas rexións e a segunda familia lingüística máis falada do Perú.

Características

Dentro da gran diversidade das súas variantes, o quechua caracterízase por comprender linguas moi regularmente aglutinantes cunha orde gramatical variábel. O seu gran número de sufixos muda tanto o significado das palabras por completo como os matices do significado. Algunhas características gramaticais notábeis inclúen a conxugación bipersoal (os verbos concordan co suxeito e o obxecto), evidencialidade (indicación da fonte e a veracidade do coñecemento expresado), unha partícula de tópico e sufixos que indican quen se beneficia dunha acción e da actitude do falante ao respecto, aínda que algunhas linguas e variedades poden carecer dalgunhas destas características.

A identificación das linguas que conforman esta familia foi controvertida por mor de que non todas estas variedades son mutuamente intelixíbeis. Dende mediados do século XVII, estendeuse o mito de que o quechua é un só idioma, onde o quechua falado no Cuzco (naquel entón, o quechua clásico) sería a lingua por excelencia e as demais variedades, meras corrupcións desta. A evidencia lingüística contemporánea contradí frontalmente esta crenza, pois o quechua clásico non é a orixe de todas as variedades da familia quechua senón que existen outras variedades moito máis antigas ca esta.

Véxase tamén

Outros artigos

• Wikipedia en quechua
• Quechua do sur