Lingua kaingang
Aparencia
| Lingua kaingang | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||
| Propiedades | |||||||||||||
|
Estado de lingua da UNESCO
| |||||||||||||
| Clasificación lingüística | |||||||||||||
| |||||||||||||
| |||||||||||||
| Wikidata | |||||||||||||
A lingua kaingang (tamén soletreada kaingáng)[1] é unha lingua jê falada polo pobo kaingang no sur do Brasil,[2] en São Paulo, Santa Catarina, Paraná e Río Grande do Sur.[3] O pobo kaingang componse dunhas 30.000 persoas e arredor do 60 ou 65% falan a lingua. Segundo datos de 1989 tiña 18.000 falantes.[4]A maioría tamén fala portugués. O kaingang está clasificado como definitivamente en perigo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.[5]
Vocabulario
[editar | editar a fonte]Loukotka (1968) enumera os seguintes elementos de vocabulario básico para as variedades da lingua kaingang.[6]
| Termo | Kaingang central | Kaingang meridional | Kaingang setentrional | Kaingang oriental | Aweicoma | Guayana | Ingain | Amhó |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| árbore | taktón | tagtong | tengtong | umarikélko | tuktain | tektoi | ||
| cabeza | krin | krim | i-krin | krim | a-kréng | aparé | aunt-krein | kré |
| ollo | kané | karnä | i-kané | kanem | a-kuná-ma | apin-tá | am-pán | gundón |
| orella | ningréin | ñinkren | i-ñengré | ningrém | a-yomamá-ma | aminerá | am-engrá | nanrá |
| lingua | noné | uné | i-ñoná | nené | a-numá-ma | a-mundá | nomdá | |
| auga | goyo | góyo | góyo | goyo | ngoyo-ma | pranl | kran | karat |
| lume | pin | pén | piñ | pim | pé-ma | npai | péin | pén |
| sol | arán | eré | irén | aram | lá | roiñá | ará | aró |
| millo | ñara | ñére | géren | ñere | nghára | ñeré | ndui | ndá |
| xaguar | min | ming | mi | mim | megló-ma | chuchí | kuchi | chuchi |
| serpe | pan | pan | apóne | pam | poné-ma | kundú | kundú | kundú |
Notas
[editar | editar a fonte]- ↑ MUNDURUKU, D. Contos indígenas brasileiros. Ilustrações de Rogério Borges. Segunda Edição. São Paulo. Global. 2005. p. 43
- ↑ Rodrigues, Aryon Dall'Igna (1986). Línguas brasileiras. Para o conhecimento das línguas indígenas (en portugués). São Paulo: Ed. Loyola.
- ↑ "População kaingang por estado". www.portalkaingang.org. Consultado o 2022-04-29.
- ↑ "Tabela 3179: Pessoas indígenas de 5 anos ou mais de idade, residentes em terras indígenas, por sexo e grupos de idade, segundo a condição de falar língua indígena no domicílio e o tronco, a família linguística, a língua indígena de classificação e a língua indígena de identificação". sidra.ibge.gov.br. Consultado o 2022-04-29.
- ↑ Moseley, Christopher e Nicolas, Alexandre. "Atlas of the world's languages in danger". unesdoc.unesco.org. Consultado o 11 de xullo de 2022.
- ↑ Loukotka, Čestmír (1968). Classification of South American Indian languages. Os Ánxeles: UCLA Latin American Center.
Véxase tamén
[editar | editar a fonte]| Vexa a proba da Wikipedia en Lingua kaingang |
| Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Lingua kaingang |
| A Galipedia ten un portal sobre: Pobos indíxenas de América |
Bibliografía
[editar | editar a fonte]- D'Angelis, Wilmar R. (1998). Traços de modo e modos de traçar geometrias: línguas Macro-Jê & teoria fonológica. Tese de Doutorado, 2 vols. (en portugués). Campinas, Brazil: IEL-Unicamp.
- Jolkesky, Marcelo Pinho de Valhery (2009). Fonologia e prosódia do Kaingáng falado em Cacique Doble. Anais do SETA 3 (Campinas: Editora do IEL-UNICAMP). pp. 675–685.

